Lịch sử không còn là môn học thuộc lòng
Cô Nguyễn Thị Nhài, giáo viên Trường Tiểu học, THCS và THPT Hồng Đức (Hưng Yên), cho rằng việc môn Lịch sử trở thành môn tự chọn có số lượng thí sinh đăng ký cao nhất trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 phản ánh những chuyển biến tích cực trong nhận thức của học sinh, phụ huynh cũng như sự đổi mới trong dạy và học môn học này.
Trước hết, môn Lịch sử những năm gần đây đã có nhiều thay đổi về nội dung và cách kiểm tra, đánh giá. Đề thi không còn nặng về ghi nhớ máy móc mà chú trọng khả năng hiểu bản chất sự kiện, biết liên hệ, phân tích, so sánh và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Điều này giúp học sinh cảm thấy môn học gần gũi hơn, có cơ hội phát huy tư duy thay vì học thuộc lòng khô cứng.
Bên cạnh đó, học sinh hiện nay cũng có cái nhìn thực tế hơn trong lựa chọn môn thi phù hợp với năng lực và định hướng nghề nghiệp. Nhiều tổ hợp xét tuyển đại học sử dụng môn Lịch sử ở các ngành như luật, báo chí, du lịch, sư phạm, quản lý nhà nước hay khoa học xã hội, khiến môn học này không còn bị xem là “môn phụ” như trước.
Một yếu tố quan trọng khác, theo cô Nhài, là sự đổi mới trong phương pháp dạy học của giáo viên. Thay vì cách dạy “đọc - chép”, nhiều giờ học Lịch sử hiện nay được tổ chức sinh động thông qua tư liệu hình ảnh, phim tài liệu, sơ đồ tư duy, bản đồ lịch sử, thảo luận nhóm, đóng vai nhân vật hay trò chơi học tập. Khi được “sống” trong không khí lịch sử, học sinh sẽ cảm nhận sâu sắc hơn ý nghĩa của từng sự kiện.
Cô Nguyễn Thị Nhài nhận định, việc ngày càng nhiều học sinh lựa chọn môn Lịch sử cho thấy nhận thức về giá trị của môn học đã thay đổi tích cực. Học sinh không chỉ học để đi thi mà còn để hiểu về cội nguồn dân tộc, bồi đắp lòng yêu nước, ý thức công dân và trách nhiệm với xã hội.
Xu hướng này cũng phản ánh hiệu quả của quá trình đổi mới giáo dục theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực thay vì chỉ kiểm tra trí nhớ. Đồng thời, đây còn là dấu hiệu cho thấy học sinh ngày nay trưởng thành hơn trong việc lựa chọn nghề nghiệp, biết cân nhắc năng lực, sở thích và định hướng tương lai để đưa ra quyết định phù hợp.
Đổi mới ôn tập, tăng hứng thú cho học sinh
Cô Đoàn Minh Thư, giáo viên Lịch sử Trường THPT Cát Bà (Cát Hải, Hải Phòng) cho rằng, việc môn Lịch sử có số lượng thí sinh đăng ký cao nhất trong năm nay là một tín hiệu rất tích cực. Những năm gần đây, đề thi đã có sự đổi mới theo hướng giảm học thuộc lòng, tăng cường khả năng vận dụng và liên hệ thực tiễn, nhờ đó học sinh cảm thấy môn học trở nên gần gũi, dễ tiếp cận hơn.
Tại Trường THPT Cát Bà - ngôi trường THPT duy nhất trên huyện đảo Cát Hải - học sinh đặc biệt quan tâm đến các nội dung gắn với chủ quyền biển đảo và lịch sử địa phương, qua đó giúp các em nhận thấy môn Lịch sử thiết thực hơn với cuộc sống. Trước xu hướng số lượng học sinh đăng ký tăng cao, nhà trường cùng tổ chuyên môn đã chủ động triển khai kế hoạch ôn tập từ sớm; đồng thời tăng cường luyện đề theo định hướng mới, giúp học sinh hiểu bản chất vấn đề, biết cách liên hệ, vận dụng kiến thức thay vì học thuộc máy móc.
Ông Phan Trọng Hải, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Huệ (Vĩnh Long), cho biết trước số lượng học sinh đăng ký môn Lịch sử tăng cao, các nhà trường và tổ chuyên môn đã chủ động xây dựng kế hoạch ôn tập khoa học, phù hợp với năng lực học sinh và định hướng đổi mới của kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Nội dung ôn tập được hệ thống theo từng chuyên đề, giai đoạn lịch sử và dạng câu hỏi thường gặp nhằm giúp học sinh nắm vững kiến thức cốt lõi. Trong quá trình ôn tập, giáo viên chú trọng rèn cho học sinh kỹ năng phân tích sự kiện, so sánh, liên hệ thực tiễn và vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề thay vì học thuộc lòng.
Nhiều phương pháp dạy học tích cực được triển khai như sử dụng sơ đồ tư duy, bảng hệ thống hóa, trò chơi học tập, thảo luận nhóm, luyện đề theo cấu trúc mới, đồng thời ứng dụng AI và các nền tảng số để tăng tính tương tác và hứng thú học tập.
Bên cạnh đó, tổ chuyên môn cũng phối hợp chặt chẽ với giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh để theo dõi quá trình học tập, động viên tinh thần, phân loại học sinh nhằm có giải pháp hỗ trợ phù hợp. Theo ông Hải, mục tiêu không chỉ là giúp học sinh đạt kết quả tốt trong kỳ thi mà còn hình thành tư duy lịch sử, khả năng nhận thức và vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống.
