Tăng cường đối thoại trong nhà trường: Lắng nghe học trò

Từ bữa ăn sáng cùng hiệu trưởng đến những cuộc trò chuyện nơi ghế đá sân trường…, các mô hình này góp phần hiện thực hóa mục tiêu giáo dục lấy học sinh làm trung tâm, hướng tới xây dựng trường học hạnh phúc.

Hội đồng Học sinh - cầu nối giữa thầy và trò

Sáng 12/12/2025, 25 học sinh khối 3, 4, 5 của Trường Tiểu học Phan Văn Trị (phường Cầu Ông Lãnh, TPHCM) đến trường sớm hơn thường lệ để ăn sáng cùng thầy hiệu trưởng. Đây không chỉ là bữa ăn đầu ngày, mà còn là buổi họp định kỳ của Hội đồng Học sinh - nơi các em đại diện cho tập thể học sinh toàn trường trực tiếp đề xuất nguyện vọng với ban giám hiệu. Dịp này cũng là phiên họp Hội đồng Học sinh lần thứ 3 trong năm học.

Trong buổi họp, vừa ăn sáng, học sinh vừa thẳng thắn nêu đề xuất như: Tiếp tục duy trì Ngày hội giáo dục giấc ngủ nhưng bổ sung hoạt động cắm trại qua đêm; tăng cường các hoạt động thể dục thể thao mang tính đồng đội; tổ chức thêm các chuyến trải nghiệm tại di tích lịch sử, khu vui chơi; đẩy mạnh các hội thi, cuộc thi ngoại ngữ…

Đối với Ngày hội Xuân yêu thương sắp tới, học sinh đề xuất được mặc trang phục tự do, tổ chức trình diễn thời trang tái chế với chủ đề “Mừng năm mới”, kết hợp gian hàng và trò chơi trải nghiệm.

Không chỉ dừng lại ở hoạt động phong trào, nhiều ý kiến còn tập trung vào đời sống học đường hằng ngày. Một số em góp ý bữa ăn bán trú đôi lúc còn nhão hoặc khô, mong muốn tăng món mặn, đa dạng thực đơn; có em đề xuất nhà trường xây dựng căng tin, khu bếp riêng. Trước mỗi kỳ họp, Hội đồng Học sinh đều tiến hành khảo sát ý kiến học sinh toàn trường.

Em Nguyễn Võ Anh Quân - học sinh lớp 5/2, Chủ tịch Hội đồng Học sinh, cho biết kết quả khảo sát cho thấy 61% học sinh rất yêu thích các hoạt động giáo dục của nhà trường, 35% ở mức thích, 4% ở mức bình thường. Với bữa ăn bán trú, 13% học sinh đánh giá rất ngon, 56% cho rằng ngon, 30% bình thường và chỉ 1% không thích.

Đối với giấc ngủ trưa, 44% học sinh cảm thấy rất thoải mái, 34% thoải mái, 21% bình thường và 1% chưa thoải mái. “Buổi họp diễn ra rất nhẹ nhàng nên chúng em khá thoải mái trình bày nguyện vọng. Nhiều đề xuất trong các lần họp trước đã được nhà trường thực hiện như Ngày thứ Sáu hạnh phúc, điều chỉnh thời gian nghỉ trưa, vào học… Chúng em cảm thấy vui và được tôn trọng”, Quân chia sẻ.

Hội đồng Học sinh là sáng kiến được Trường Tiểu học Phan Văn Trị triển khai từ năm học 2025-2026, áp dụng với khối 3, 4, 5. Mỗi lớp bầu chọn 3 học sinh tiêu biểu tham gia, đại diện tiếng nói của tập thể lớp trong các kỳ họp với ban giám hiệu. Hội đồng họp định kỳ 3 tháng/lần theo hình thức ăn sáng cùng hiệu trưởng - một cách làm được đánh giá sáng tạo, góp phần cụ thể hóa mục tiêu giáo dục lấy học sinh làm trung tâm, đồng thời rút ngắn khoảng cách giữa hiệu trưởng và học sinh.

Theo ông Lê Hồng Thái - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Phan Văn Trị, trong hai lần họp trước, nhiều đề xuất của học sinh đã được nhà trường tiếp thu và điều chỉnh trong kế hoạch giáo dục học kỳ I như tổ chức Ngày thứ Sáu hạnh phúc, đổi mới hoạt động Trung thu, điều chỉnh thời gian nghỉ trưa.

“Không phải mong muốn nào của các em cũng có thể đáp ứng ngay, nhưng đây là kênh để học sinh hiểu và chia sẻ với những khó khăn, trách nhiệm của thầy cô. Quan trọng hơn, các em được trực tiếp tham gia xây dựng kế hoạch giáo dục để mỗi hoạt động đến gần hơn với nhu cầu, hứng thú thực sự của học sinh.

Trước đây, trường từng tổ chức các buổi tiếp xúc học sinh nhưng còn mang tính hành chính, khiến các em e dè. Khi chuyển sang hình thức ăn sáng, không khí thân mật hơn, học sinh sẵn sàng nói lên suy nghĩ của mình”, thầy Thái cho biết.

Trường THPT Võ Thị Sáu luôn nỗ lực xây dựng môi trường học tập hạnh phúc. Ảnh: NTCC

Mô hình, cách làm hay

Không chỉ dừng lại ở Trường Tiểu học Phan Văn Trị, việc lắng nghe và đồng hành cùng học sinh đang được nhiều trường học tại TPHCM triển khai bằng những cách làm gần gũi, linh hoạt. Tại Trường THCS Trần Quốc Tuấn (phường Tân Hưng), phòng hiệu trưởng luôn mở cửa, được bài trí bằng gấu bông, bánh kẹo, tạo cảm giác thân thiện để học sinh dễ dàng ghé vào chia sẻ suy nghĩ, cảm xúc của mình.

Đối với Trường THPT Võ Thị Sáu (phường Gia Định), nhà trường lại chọn cách tiếp cận khác. Hình ảnh hiệu trưởng ngồi trên ghế đá trước phòng làm việc trong giờ ra chơi đã trở nên quen thuộc với học sinh. Không cần thủ tục hay khoảng cách, các em chỉ việc ngồi xuống và bắt đầu câu chuyện. Những vấn đề từ học tập, điều kiện cơ sở vật chất cho đến tâm tư của tuổi mới lớn đều được tiếp nhận một cách cởi mở.

Ông Trịnh Hoàng Quân - Hiệu trưởng Trường THPT Võ Thị Sáu, cho rằng trước đây mối quan hệ thầy - trò thường mang tính một chiều và có khoảng cách. Trong môi trường giáo dục hiện đại, người thầy cần chủ động tạo sự gần gũi để học sinh mạnh dạn lên tiếng. Khi các em cảm nhận được sự tôn trọng và thiện chí lắng nghe, việc chia sẻ và hợp tác sẽ diễn ra tự nhiên hơn.

“Nhà trường luôn khuyến khích học sinh bày tỏ quan điểm, đồng thời khẳng định phòng làm việc của hiệu trưởng và phó hiệu trưởng luôn rộng mở. Trong trường hợp các em gặp khó khăn khi trao đổi với giáo viên chủ nhiệm, ban giám hiệu luôn sẵn sàng tiếp nhận và lắng nghe trực tiếp”, ông Quân nói.

Tại Trường THPT Lương Thế Vinh (phường Cầu Ông Lãnh), ngoài hoạt động đối thoại với học sinh được tổ chức mỗi học kỳ một lần, đơn vị này còn linh hoạt triển khai đối thoại mỗi khi có vấn đề quan trọng.

Phó Hiệu trưởng Huỳnh Thị Thúy Hằng cho biết nhà trường tổ chức đối thoại ngay khi có các vấn đề như lựa chọn chương trình giáo dục, xây dựng kế hoạch hoạt động hay hạn chế sử dụng điện thoại.

Đáng chú ý, trường còn trao quyền cho học sinh tự xây dựng thực đơn bán trú. Mỗi khối lớp đảm nhận thực đơn trong một tháng, bảo đảm đủ dinh dưỡng, không trùng món. Qua đó, học sinh học được cách cân nhắc, chịu trách nhiệm và hiểu rằng quyết định của mình có ảnh hưởng đến cộng đồng.

“Lắng nghe học sinh đóng vai trò then chốt trong xây dựng trường học hạnh phúc. Hạnh phúc không phải là đáp ứng mọi mong muốn, mà là cùng học sinh thống nhất tiêu chí chung, cùng phát triển lâu dài”, bà Hằng nhấn mạnh.

Ông Lê Hồng Thái - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Phan Văn Trị, bày tỏ: “Việc lấy học sinh làm trung tâm không chỉ là khẩu hiệu mà cần được thể hiện bằng những hành động cụ thể, trong đó các hoạt động giáo dục phải dựa trên nhu cầu và suy nghĩ thực sự của học sinh.
Thời gian tới, nhà trường dự kiến mời phụ huynh tham gia một số phiên họp của Hội đồng Học sinh để cùng lắng nghe và thấu hiểu con em mình. Cách làm này được kỳ vọng sẽ giúp phụ huynh nhìn nhận rõ hơn tiếng nói và mong muốn riêng của trẻ, từ đó giảm bớt sự can thiệp mang tính áp đặt từ người lớn”.

Học sinh Trường Tiểu học Phan Văn Trị trong buổi họp Hội đồng Học sinh. Ảnh: NTCC

Hội đồng Học sinh - cầu nối giữa thầy và trò

Mô hình, cách làm hay

Ông Lê Hồng Thái - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Phan Văn Trị, bày tỏ: “Việc lấy học sinh làm trung tâm không chỉ là khẩu hiệu mà cần được thể hiện bằng những hành động cụ thể, trong đó các hoạt động giáo dục phải dựa trên nhu cầu và suy nghĩ thực sự của học sinh.
Thời gian tới, nhà trường dự kiến mời phụ huynh tham gia một số phiên họp của Hội đồng Học sinh để cùng lắng nghe và thấu hiểu con em mình. Cách làm này được kỳ vọng sẽ giúp phụ huynh nhìn nhận rõ hơn tiếng nói và mong muốn riêng của trẻ, từ đó giảm bớt sự can thiệp mang tính áp đặt từ người lớn”.