Bài thơ 'Mùa xuân biên giới' - Bản hòa ca sử thi của niềm tin và bình yên

GD&TĐ - Viết trong chuyến thăm, chúc Tết Xuân Bính Ngọ, “Mùa xuân biên giới” là bài thơ chính luận tôn vinh biên cương, người lính và lòng dân.



Mùa xuân biên giới!

Gió lùa khe núi lạnh sương sa

Hoành Mô tuần tra giữ sơn hà

Biên cương muôn dặm yên bờ cõi

Vững bền non nước đất ông cha

Trùng trùng điệp điệp lối rừng xa

Sương gió đêm dài bạc áo ta

Máu xương lặng lẽ xây thành lũy

Giữ mãi bình yên khắp mọi nhà

Vó ngựa tuần tra dốc núi già

Quảng Đức biên cương rợp cờ hoa

Đá núi in hằn bao dấu bước

Trung trinh vẹn nghĩa rất thật thà

Làng bản hôm nay rộn tiếng ca

Đào lê khoe sắc khắp nương xa

Cờ đỏ sao vàng bay phấp phới

Móng Cái xuân về ấm muôn nơi

Xa xa em gái đẹp như hoa

Xuống chợ ngày xuân bóng thướt tha

Áo chàm, áo xanh thắm tình nghĩa

Quân dân chung dạ mãi chan hòa

Thầy thuốc, thầy giáo bộ đội ta

Chở che em nhỏ khắp bản xa

Khăn trao ấm Mẹ mùa đông giá

Biên phòng gắn bó với mọi nhà

Đảng dẫn non sông mở đường xa

Lòng dân son sắt mãi bao la

Biên cương vững chãi Dân với Đảng

Kỷ nguyên hưng thịnh nở muôn hoa./.

*****

(Quản Minh Cường, ngày 07/02/2026. Viết tặng Bộ đội biên phòng Hoành Mô, Quảng Đức, Móng Cái 1 trong chuyến thăm chúc Tết Bính Ngọ).

Trong truyền thống văn hóa Việt Nam, mùa xuân luôn gắn với khởi đầu, hồi sinh và niềm tin. Nhưng mùa xuân trong thơ viết về biên giới không bao giờ là một mùa xuân thuần túy của hoa lá, mà là mùa xuân được đánh đổi bằng mồ hôi, máu xương và sự canh giữ bền bỉ của con người nơi tuyến đầu. “Mùa xuân biên giới!” của tác giả Quản Minh Cường ra đời trong bối cảnh ấy: Xuân Bính Ngọ, giữa không gian Hoành Mô, Quảng Đức, Móng Cái, nơi biên cương Đông Bắc Tổ quốc.

Biên giới, trong chiều sâu văn hóa và lịch sử dân tộc, không chỉ là đường phân định lãnh thổ, mà là không gian thiêng kết tinh chủ quyền, ký ức chiến tranh, sự hy sinh và niềm tin trường tồn của quốc gia. Viết về biên giới vì thế chưa bao giờ là lựa chọn dễ dàng; đó là vùng đề tài đòi hỏi ở người cầm bút một cảm hứng lớn và ý thức rõ ràng về trách nhiệm với dân tộc.

Khi đặt bút viết về biên cương, tác giả không chỉ đối diện với hoàn cảnh thực tế, thiên nhiên khắc nghiệt, mà còn đối diện với lịch sử, với máu xương cha ông và vận mệnh lâu dài của đất nước. “Mùa xuân biên giới!” ra đời từ chiều sâu ấy, thể hiện suy tư lớn của tác giả với đất nước, mang theo khát vọng nối tiếp mạch nguồn thiêng liêng của thơ ca giữ nước.

Bài thơ vì thế không chỉ mang tính thời điểm, mà còn mang tính biểu tượng lịch sử và tinh thần, phản ánh sự vững vàng của đất nước trong thời khắc chuyển mùa - chuyển vận.



Biên cương hiện lên bằng khí chất sử thi

Ngay từ những câu mở đầu, bài thơ đã xác lập một không gian biên giới khắc nghiệt:

Gió lùa khe núi lạnh sương sa

Hoành Mô tuần tra giữ sơn hà

Thiên nhiên ở đây không được miêu tả để thưởng ngoạn, mà để làm nổi bật thử thách lịch sử mà con người phải đối mặt. Cái lạnh của “gió lùa”, “sương sa” đặt trong tương quan với hành động “tuần tra giữ sơn hà” đã tạo nên thế đối xứng: thiên nhiên khắc nghiệt - con người kiên cường.

Việc sử dụng những khái niệm mang chiều sâu truyền thống như “sơn hà”, “non nước”, “đất ông cha” cho thấy tác giả không nhìn biên giới như một đường ranh hiện đại thuần túy, mà như kết tinh của lịch sử dân tộc. Biên cương hôm nay là sự tiếp nối trực tiếp của hàng nghìn năm giữ nước.

Hình tượng trung tâm của bài thơ là người lính biên phòng, được khắc họa bằng những chi tiết giản dị nhưng giàu sức gợi:

Sương gió đêm dài bạc áo ta

Máu xương lặng lẽ xây thành lũy

Hai chữ “lặng lẽ” là chìa khóa thẩm mỹ của đoạn thơ này. Đó là sự hy sinh không phô trương, không cần tán dương ồn ào, đúng với bản chất của đời lính biên cương. Cái “bạc áo” không chỉ là sự tàn phá của thời tiết, mà còn là dấu ấn của thời gian, của trách nhiệm gánh vác lâu dài.

Vó ngựa tuần tra dốc núi già

Quảng Đức biên cương rợp cờ hoa

Hình ảnh “vó ngựa tuần tra dốc núi già” mang dáng dấp cổ điển, gợi liên tưởng đến những lớp người giữ nước trong lịch sử, khiến người lính hôm nay hiện lên như sự tiếp nối của truyền thống anh hùng dân tộc.

Điểm đáng chú ý của “Mùa xuân biên giới!” là tác giả không để biên cương chỉ tồn tại trong sắc màu quân sự, mà mở rộng ra đời sống văn hóa - xã hội của đồng bào vùng biên:

Làng bản hôm nay rộn tiếng ca

Đào lê khoe sắc khắp nương xa

Mùa xuân ở đây là kết quả của bình yên. Hoa nở không chỉ vì đất trời, mà vì có những con người ngày đêm canh giữ. Hình ảnh “em gái xuống chợ ngày xuân” trong áo chàm, áo xanh là một lát cắt giàu tính nhân văn, tôn vinh bản sắc văn hóa và sự hòa hợp quân - dân.

Cái đẹp trong bài thơ không mang tính lãng mạn thuần túy, mà gắn chặt với đạo lý cộng đồng, với tình người nơi biên giới.

Bài thơ vượt ra khỏi mô-típ quen thuộc khi khắc họa người lính biên phòng trong vai trò thầy thuốc, thầy giáo:

Thầy thuốc, thầy giáo bộ đội ta

Chở che em nhỏ khắp bản xa

Ở đây, người lính không chỉ bảo vệ biên cương, mà còn gieo mầm tri thức, chăm lo sức khỏe, nuôi dưỡng tương lai. Hình ảnh “khăn trao ấm Mẹ mùa đông giá” mang sức gợi cảm xúc mạnh, cho thấy biên phòng là lực lượng gắn bó máu thịt với nhân dân.



Tuy vậy, cũng cần nói thêm, một số khổ thơ, cấu trúc tứ còn quen thuộc, nhịp điệu và cách gieo vần thiên về sự an toàn, đôi chỗ tạo cảm giác dàn trải, chưa có cao trào nghệ thuật thật sự đột phá. Một vài hình ảnh như “cờ hoa”, “nở muôn hoa” hay cách khái quát tư tưởng ở đoạn kết vẫn nằm trong vùng từ ngữ quen của thơ chính luận, chưa được nén chặt đến mức ám ảnh.

Nhưng chính trong những điều còn "đáng tiếc" ấy, lại lộ ra điều đáng quý nhất của bài thơ: Sự chân thành và bản lĩnh công dân của người viết. Không tìm cách phô diễn kỹ thuật, không cầu kỳ cách tân, tác giả chọn nói bằng cảm xúc trực tiếp, bằng trải nghiệm thực tế nơi biên giới, để gửi gắm niềm tin một cách mộc mạc và thẳng thắn.

Ở phương diện này, “Mùa xuân biên giới!” không cần được đọc như một thử nghiệm nghệ thuật, mà nên được tiếp nhận như một chứng ngôn tinh thần - nơi thơ ca trở thành tiếng nói của trách nhiệm, của tình cảm và của niềm tin vào con người, vào biên cương và vào mùa xuân của đất nước.

Tư tưởng chính luận - điểm tựa của niềm tin xuân Bính Ngọ

Khổ thơ cuối đưa bài thơ về trục tư tưởng lớn:

Đảng dẫn non sông mở đường xa

Lòng dân son sắt mãi bao la

Trong không khí Xuân Bính Ngọ - thời khắc mở đầu cho những kỳ vọng mới, những câu thơ này không đơn thuần là khẳng định chính trị, mà là sự đúc kết logic của toàn bài: Từ biên giới cụ thể, con người cụ thể, đời sống cụ thể, đi tới niềm tin vào con đường phát triển của đất nước.

Hình ảnh “kỷ nguyên hưng thịnh nở muôn hoa” khép lại bài thơ bằng một tầm nhìn hướng tương lai, chan chứa lạc quan.

“Mùa xuân biên giới!” không tìm cách cách tân hình thức, nhưng lại khẳng định giá trị bằng chiều sâu tư tưởng, sự chân thành và cảm hứng sử thi hiện đại. Trong bối cảnh Xuân Bính Ngọ, bài thơ như một lời chúc Tết đặc biệt: Chúc cho biên cương vững vàng, lòng dân bền chặt, đất nước bước vào mùa xuân mới với niềm tin và khát vọng hưng thịnh.

Đây là một bài thơ cho thấy tầm vóc văn hóa và trách nhiệm công dân của người viết, đồng thời góp thêm một tiếng nói trang trọng, ấm áp vào dòng chảy thơ ca về biên giới, người lính và mùa xuân của Tổ quốc.



Mùa xuân biên giới!

Gió lùa khe núi lạnh sương sa

Hoành Mô tuần tra giữ sơn hà

Biên cương muôn dặm yên bờ cõi

Vững bền non nước đất ông cha

Trùng trùng điệp điệp lối rừng xa

Sương gió đêm dài bạc áo ta

Máu xương lặng lẽ xây thành lũy

Giữ mãi bình yên khắp mọi nhà

Vó ngựa tuần tra dốc núi già

Quảng Đức biên cương rợp cờ hoa

Đá núi in hằn bao dấu bước

Trung trinh vẹn nghĩa rất thật thà

Làng bản hôm nay rộn tiếng ca

Đào lê khoe sắc khắp nương xa

Cờ đỏ sao vàng bay phấp phới

Móng Cái xuân về ấm muôn nơi

Xa xa em gái đẹp như hoa

Xuống chợ ngày xuân bóng thướt tha

Áo chàm, áo xanh thắm tình nghĩa

Quân dân chung dạ mãi chan hòa

Thầy thuốc, thầy giáo bộ đội ta

Chở che em nhỏ khắp bản xa

Khăn trao ấm Mẹ mùa đông giá

Biên phòng gắn bó với mọi nhà

Đảng dẫn non sông mở đường xa

Lòng dân son sắt mãi bao la

Biên cương vững chãi Dân với Đảng

Kỷ nguyên hưng thịnh nở muôn hoa./.

*****

(Quản Minh Cường, ngày 07/02/2026. Viết tặng Bộ đội biên phòng Hoành Mô, Quảng Đức, Móng Cái 1 trong chuyến thăm chúc Tết Bính Ngọ).

Trong truyền thống văn hóa Việt Nam, mùa xuân luôn gắn với khởi đầu, hồi sinh và niềm tin. Nhưng mùa xuân trong thơ viết về biên giới không bao giờ là một mùa xuân thuần túy của hoa lá, mà là mùa xuân được đánh đổi bằng mồ hôi, máu xương và sự canh giữ bền bỉ của con người nơi tuyến đầu. “Mùa xuân biên giới!” của tác giả Quản Minh Cường ra đời trong bối cảnh ấy: Xuân Bính Ngọ, giữa không gian Hoành Mô, Quảng Đức, Móng Cái, nơi biên cương Đông Bắc Tổ quốc.

Biên giới, trong chiều sâu văn hóa và lịch sử dân tộc, không chỉ là đường phân định lãnh thổ, mà là không gian thiêng kết tinh chủ quyền, ký ức chiến tranh, sự hy sinh và niềm tin trường tồn của quốc gia. Viết về biên giới vì thế chưa bao giờ là lựa chọn dễ dàng; đó là vùng đề tài đòi hỏi ở người cầm bút một cảm hứng lớn và ý thức rõ ràng về trách nhiệm với dân tộc.

Khi đặt bút viết về biên cương, tác giả không chỉ đối diện với hoàn cảnh thực tế, thiên nhiên khắc nghiệt, mà còn đối diện với lịch sử, với máu xương cha ông và vận mệnh lâu dài của đất nước. “Mùa xuân biên giới!” ra đời từ chiều sâu ấy, thể hiện suy tư lớn của tác giả với đất nước, mang theo khát vọng nối tiếp mạch nguồn thiêng liêng của thơ ca giữ nước.

Bài thơ vì thế không chỉ mang tính thời điểm, mà còn mang tính biểu tượng lịch sử và tinh thần, phản ánh sự vững vàng của đất nước trong thời khắc chuyển mùa - chuyển vận.



Biên cương hiện lên bằng khí chất sử thi

Ngay từ những câu mở đầu, bài thơ đã xác lập một không gian biên giới khắc nghiệt:

Gió lùa khe núi lạnh sương sa

Hoành Mô tuần tra giữ sơn hà

Thiên nhiên ở đây không được miêu tả để thưởng ngoạn, mà để làm nổi bật thử thách lịch sử mà con người phải đối mặt. Cái lạnh của “gió lùa”, “sương sa” đặt trong tương quan với hành động “tuần tra giữ sơn hà” đã tạo nên thế đối xứng: thiên nhiên khắc nghiệt - con người kiên cường.

Việc sử dụng những khái niệm mang chiều sâu truyền thống như “sơn hà”, “non nước”, “đất ông cha” cho thấy tác giả không nhìn biên giới như một đường ranh hiện đại thuần túy, mà như kết tinh của lịch sử dân tộc. Biên cương hôm nay là sự tiếp nối trực tiếp của hàng nghìn năm giữ nước.

Hình tượng trung tâm của bài thơ là người lính biên phòng, được khắc họa bằng những chi tiết giản dị nhưng giàu sức gợi:

Sương gió đêm dài bạc áo ta

Máu xương lặng lẽ xây thành lũy

Hai chữ “lặng lẽ” là chìa khóa thẩm mỹ của đoạn thơ này. Đó là sự hy sinh không phô trương, không cần tán dương ồn ào, đúng với bản chất của đời lính biên cương. Cái “bạc áo” không chỉ là sự tàn phá của thời tiết, mà còn là dấu ấn của thời gian, của trách nhiệm gánh vác lâu dài.

Vó ngựa tuần tra dốc núi già

Quảng Đức biên cương rợp cờ hoa

Hình ảnh “vó ngựa tuần tra dốc núi già” mang dáng dấp cổ điển, gợi liên tưởng đến những lớp người giữ nước trong lịch sử, khiến người lính hôm nay hiện lên như sự tiếp nối của truyền thống anh hùng dân tộc.

Điểm đáng chú ý của “Mùa xuân biên giới!” là tác giả không để biên cương chỉ tồn tại trong sắc màu quân sự, mà mở rộng ra đời sống văn hóa - xã hội của đồng bào vùng biên:

Làng bản hôm nay rộn tiếng ca

Đào lê khoe sắc khắp nương xa

Mùa xuân ở đây là kết quả của bình yên. Hoa nở không chỉ vì đất trời, mà vì có những con người ngày đêm canh giữ. Hình ảnh “em gái xuống chợ ngày xuân” trong áo chàm, áo xanh là một lát cắt giàu tính nhân văn, tôn vinh bản sắc văn hóa và sự hòa hợp quân - dân.

Cái đẹp trong bài thơ không mang tính lãng mạn thuần túy, mà gắn chặt với đạo lý cộng đồng, với tình người nơi biên giới.

Bài thơ vượt ra khỏi mô-típ quen thuộc khi khắc họa người lính biên phòng trong vai trò thầy thuốc, thầy giáo:

Thầy thuốc, thầy giáo bộ đội ta

Chở che em nhỏ khắp bản xa

Ở đây, người lính không chỉ bảo vệ biên cương, mà còn gieo mầm tri thức, chăm lo sức khỏe, nuôi dưỡng tương lai. Hình ảnh “khăn trao ấm Mẹ mùa đông giá” mang sức gợi cảm xúc mạnh, cho thấy biên phòng là lực lượng gắn bó máu thịt với nhân dân.



Tuy vậy, cũng cần nói thêm, một số khổ thơ, cấu trúc tứ còn quen thuộc, nhịp điệu và cách gieo vần thiên về sự an toàn, đôi chỗ tạo cảm giác dàn trải, chưa có cao trào nghệ thuật thật sự đột phá. Một vài hình ảnh như “cờ hoa”, “nở muôn hoa” hay cách khái quát tư tưởng ở đoạn kết vẫn nằm trong vùng từ ngữ quen của thơ chính luận, chưa được nén chặt đến mức ám ảnh.

Nhưng chính trong những điều còn "đáng tiếc" ấy, lại lộ ra điều đáng quý nhất của bài thơ: Sự chân thành và bản lĩnh công dân của người viết. Không tìm cách phô diễn kỹ thuật, không cầu kỳ cách tân, tác giả chọn nói bằng cảm xúc trực tiếp, bằng trải nghiệm thực tế nơi biên giới, để gửi gắm niềm tin một cách mộc mạc và thẳng thắn.

Ở phương diện này, “Mùa xuân biên giới!” không cần được đọc như một thử nghiệm nghệ thuật, mà nên được tiếp nhận như một chứng ngôn tinh thần - nơi thơ ca trở thành tiếng nói của trách nhiệm, của tình cảm và của niềm tin vào con người, vào biên cương và vào mùa xuân của đất nước.

Tư tưởng chính luận - điểm tựa của niềm tin xuân Bính Ngọ

Khổ thơ cuối đưa bài thơ về trục tư tưởng lớn:

Đảng dẫn non sông mở đường xa

Lòng dân son sắt mãi bao la

Trong không khí Xuân Bính Ngọ - thời khắc mở đầu cho những kỳ vọng mới, những câu thơ này không đơn thuần là khẳng định chính trị, mà là sự đúc kết logic của toàn bài: Từ biên giới cụ thể, con người cụ thể, đời sống cụ thể, đi tới niềm tin vào con đường phát triển của đất nước.

Hình ảnh “kỷ nguyên hưng thịnh nở muôn hoa” khép lại bài thơ bằng một tầm nhìn hướng tương lai, chan chứa lạc quan.

“Mùa xuân biên giới!” không tìm cách cách tân hình thức, nhưng lại khẳng định giá trị bằng chiều sâu tư tưởng, sự chân thành và cảm hứng sử thi hiện đại. Trong bối cảnh Xuân Bính Ngọ, bài thơ như một lời chúc Tết đặc biệt: Chúc cho biên cương vững vàng, lòng dân bền chặt, đất nước bước vào mùa xuân mới với niềm tin và khát vọng hưng thịnh.

Đây là một bài thơ cho thấy tầm vóc văn hóa và trách nhiệm công dân của người viết, đồng thời góp thêm một tiếng nói trang trọng, ấm áp vào dòng chảy thơ ca về biên giới, người lính và mùa xuân của Tổ quốc.