GD&TĐ - Nếu không được hồi hương, các bảo vật như tượng nữ thần Durga hay ấn vàng 'Hoàng đế chi bảo' chỉ là những cổ vật ít người biết đến.
Từ câu chuyện của pho tượng cổ hay ấn vàng triều Nguyễn, có thể thấy những nỗ lực của Việt Nam trong việc tìm kiếm và đưa các di sản hồi hương. Đó không chỉ là hành trình của những hiện vật quý trở về nơi khởi nguồn, mà còn là quá trình hoàn thiện những mảnh ghép di sản dân tộc.
Hồi hương sau hàng trăm năm lưu lạc
Việt Nam sở hữu kho tàng di sản văn hóa phong phú, từ hiện vật khảo cổ, cổ vật cung đình đến các tác phẩm nghệ thuật. Tuy nhiên, biến động lịch sử cùng vấn nạn buôn bán cổ vật khiến không ít hiện vật bị thất tán, nằm trong các bộ sưu tập tư nhân, bảo tàng quốc tế hoặc xuất hiện trên sàn đấu giá nước ngoài.
Vì vậy, việc đưa cổ vật hồi hương không đơn thuần là hoạt động mua bán hay sưu tầm, mà là hành trình gắn với nỗ lực của các cơ quan quản lý, giới nghiên cứu, nhà sưu tập và sự hỗ trợ từ cộng đồng quốc tế. Mỗi cổ vật hồi hương đều mang theo một câu chuyện riêng đầy thú vị.
Chuông chùa Ngũ Hộ được trao trả năm 1978.
Một trong những trường hợp hồi hương sớm và giàu ý nghĩa là câu chuyện của chuông chùa Ngũ Hộ (Bắc Ninh). Quả chuông được đúc năm 1828 dưới triều Minh Mạng, cao hơn 1m, nặng khoảng 200kg, trên thân khắc bốn chữ Hán “Ngũ Hộ tự chung”.
TS Lê Viết Nga - nguyên Giám đốc Bảo tàng Bắc Ninh, cho biết: “Trong Thế chiến 2, khi quân đội Nhật chiếm đóng Bắc Ninh, quả chuông bị đưa đi và bán cho một cửa hàng đồ cổ tại Tokyo.
Hành trình hồi hương bắt đầu khi luật sư Watanabe Takuro tình cờ phát hiện và nhận ra nguồn gốc. Với sự vận động của ông, một chiến dịch quyên góp được tổ chức để mua lại hiện vật và trao trả cho Việt Nam. Năm 1978, chuông Ngũ Hộ chính thức trở về cố hương”.
Từ sau những năm 2000, nhiều cổ vật Việt Nam bắt đầu xuất hiện trên các sàn đấu giá quốc tế. Việc hồi hương các hiện vật này thường gắn với những cuộc đấu giá có giá trị lớn, đòi hỏi sự tham gia của Nhà nước, các tổ chức và cá nhân.
Năm 2010, cuốn sách phong bằng bạc mạ vàng thời vua Thiệu Trị gồm năm tờ với tổng trọng lượng gần 2kg, được đưa ra đấu giá tại nhà đấu giá Sotheby’s. Một nhà sưu tập Việt Nam đã mua lại với giá 72.750 euro, góp phần đưa một tư liệu quý của triều Nguyễn trở về quê hương.
Không lâu sau đó, một cổ vật khác của triều Nguyễn xuất hiện trong phiên đấu giá tại Pháp năm 2014. Đó là chiếc xe kéo do vua Thành Thái tặng Thái hậu Từ Minh. Hiện vật được tỉnh Thừa Thiên Huế mua lại với giá 55.800 euro. Sau hơn 100 năm lưu lạc, chiếc xe trở về Huế, trở thành một hiện vật quý bổ sung cho kho tàng di sản cung đình.
Năm 2021, thị trường đấu giá quốc tế gây chú ý khi một chiếc mũ quan và áo Nhật Bình triều Nguyễn xuất hiện trong phiên đấu giá tại Tây Ban Nha. Giá khởi điểm ban đầu khá thấp, nhưng sau nhiều vòng đấu, chiếc mũ quan được đẩy lên tới 600.000 euro. Cuối cùng, một doanh nghiệp Việt Nam mua lại hiện vật và hiến tặng cho Huế.
Tượng đồng nữ thần Durga vừa được công nhận bảo vật quốc gia.
Không chỉ là hành trình của một di sản
Theo Bộ VH,TT&DL, không phải mọi cổ vật hồi hương đều thông qua đấu giá. Trong nhiều trường hợp, hiện vật được trao trả nhờ sự phối hợp giữa các cơ quan thực thi pháp luật và các tổ chức văn hóa quốc tế.
Năm 2018, cơ quan chức năng Đức trao trả cho Việt Nam 18 cổ vật sau khi phát hiện trong một vụ buôn bán trái phép. Đến năm 2022, Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) cũng trao trả cho Việt Nam 10 cổ vật thuộc văn hóa Đông Sơn sau khi thu giữ trong một vụ án buôn lậu. Điều này cho thấy, sự hợp tác chặt chẽ giữa Việt Nam và quốc tế trong việc bảo vệ di sản văn hóa.
Trong những năm gần đây, hai hiện vật được đặc biệt quan tâm là ấn vàng “Hoàng đế chi bảo” và tượng đồng nữ thần Durga. Ấn vàng được đúc năm 1823 dưới triều Minh Mạng, nặng hơn 10,7kg vàng. Đây là một trong những kim ấn quan trọng nhất triều Nguyễn, được dùng để đóng trên các chiếu thư và văn bản quan trọng.
Năm 2022, chiếc ấn xuất hiện tại nhà đấu giá Millon (Pháp). Sau nhiều cuộc đàm phán và nỗ lực ngoại giao, hiện vật được chuyển giao về Việt Nam vào tháng 11/2023 và sau đó được công nhận là bảo vật quốc gia.
Trong đợt công nhận bảo vật quốc gia gần đây (đợt 14), pho tượng đồng nữ thần Durga thuộc văn hóa Chăm Pa thu hút sự chú ý đặc biệt của giới nghiên cứu cũng có tên trong danh sách. Không chỉ bởi niên đại từ thế kỷ VII và giá trị nghệ thuật độc đáo, hiện vật còn mang theo câu chuyện thú vị về hành trình hồi hương sau nhiều năm lưu lạc.
Năm 2022, Bộ Tư pháp Mỹ thông báo đã tịch thu bức tượng trong một vụ buôn lậu cổ vật quốc tế. Sau quá trình pháp lý và phối hợp ngoại giao, pho tượng được trao trả cho Việt Nam và về đến Hà Nội năm 2024, được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Ông Nguyễn Thế Hồng (bên phải) ký kết thành công hợp đồng mua ấn 'Hoàng đế chi bảo' với nhà đấu giá Millon.
TS Nguyễn Văn Đoàn - Giám đốc Bảo tàng Lịch sử quốc gia, cho biết pho tượng cao gần 2m, nặng hơn 100kg, được xem là một trong những pho tượng đồng Chăm Pa lớn nhất từng được phát hiện. Sau khi công bố, pho tượng được hoàn thiện hồ sơ, trưng bày, giới thiệu và vừa được Thủ tướng công nhận bảo vật quốc gia.
Những câu chuyện như chuông Ngũ Hộ, xe kéo vua Thành Thái, ấn vàng triều Nguyễn hay tượng đồng Durga cho thấy hành trình hồi hương cổ vật của Việt Nam đang từng bước đạt được kết quả tích cực.
Trong nhiều trường hợp, chính các nhà sưu tập hoặc những cá nhân yêu mến di sản đã đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện và đưa cổ vật trở về. Đó không chỉ là hành trình của một di sản, mà còn là hành trình tìm lại lịch sử và bản sắc văn hóa dân tộc.
“Theo nguyên tắc, chuông Ngũ Hộ cần được đưa trở lại chùa Ngũ Hộ. Tuy nhiên, do ngôi chùa đã bị tàn phá trong chiến tranh và chưa được phục dựng nên quả chuông được lưu giữ tại Bảo tàng Bắc Ninh. Việc trưng bày tại đây vừa nhằm bảo tồn hiện vật, vừa nhắc nhớ những mất mát do chiến tranh, đồng thời thể hiện tinh thần hữu nghị Việt - Nhật”. TS Lê Viết Nga
Ngày 18/6/2024, tượng đồng Durga được vận chuyển an toàn về lưu giữ tại kho bảo quản của Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Từ câu chuyện của pho tượng cổ hay ấn vàng triều Nguyễn, có thể thấy những nỗ lực của Việt Nam trong việc tìm kiếm và đưa các di sản hồi hương. Đó không chỉ là hành trình của những hiện vật quý trở về nơi khởi nguồn, mà còn là quá trình hoàn thiện những mảnh ghép di sản dân tộc.
Hồi hương sau hàng trăm năm lưu lạc
Việt Nam sở hữu kho tàng di sản văn hóa phong phú, từ hiện vật khảo cổ, cổ vật cung đình đến các tác phẩm nghệ thuật. Tuy nhiên, biến động lịch sử cùng vấn nạn buôn bán cổ vật khiến không ít hiện vật bị thất tán, nằm trong các bộ sưu tập tư nhân, bảo tàng quốc tế hoặc xuất hiện trên sàn đấu giá nước ngoài.
Vì vậy, việc đưa cổ vật hồi hương không đơn thuần là hoạt động mua bán hay sưu tầm, mà là hành trình gắn với nỗ lực của các cơ quan quản lý, giới nghiên cứu, nhà sưu tập và sự hỗ trợ từ cộng đồng quốc tế. Mỗi cổ vật hồi hương đều mang theo một câu chuyện riêng đầy thú vị.
Chuông chùa Ngũ Hộ được trao trả năm 1978.
Một trong những trường hợp hồi hương sớm và giàu ý nghĩa là câu chuyện của chuông chùa Ngũ Hộ (Bắc Ninh). Quả chuông được đúc năm 1828 dưới triều Minh Mạng, cao hơn 1m, nặng khoảng 200kg, trên thân khắc bốn chữ Hán “Ngũ Hộ tự chung”.
TS Lê Viết Nga - nguyên Giám đốc Bảo tàng Bắc Ninh, cho biết: “Trong Thế chiến 2, khi quân đội Nhật chiếm đóng Bắc Ninh, quả chuông bị đưa đi và bán cho một cửa hàng đồ cổ tại Tokyo.
Hành trình hồi hương bắt đầu khi luật sư Watanabe Takuro tình cờ phát hiện và nhận ra nguồn gốc. Với sự vận động của ông, một chiến dịch quyên góp được tổ chức để mua lại hiện vật và trao trả cho Việt Nam. Năm 1978, chuông Ngũ Hộ chính thức trở về cố hương”.
Từ sau những năm 2000, nhiều cổ vật Việt Nam bắt đầu xuất hiện trên các sàn đấu giá quốc tế. Việc hồi hương các hiện vật này thường gắn với những cuộc đấu giá có giá trị lớn, đòi hỏi sự tham gia của Nhà nước, các tổ chức và cá nhân.
Năm 2010, cuốn sách phong bằng bạc mạ vàng thời vua Thiệu Trị gồm năm tờ với tổng trọng lượng gần 2kg, được đưa ra đấu giá tại nhà đấu giá Sotheby’s. Một nhà sưu tập Việt Nam đã mua lại với giá 72.750 euro, góp phần đưa một tư liệu quý của triều Nguyễn trở về quê hương.
Không lâu sau đó, một cổ vật khác của triều Nguyễn xuất hiện trong phiên đấu giá tại Pháp năm 2014. Đó là chiếc xe kéo do vua Thành Thái tặng Thái hậu Từ Minh. Hiện vật được tỉnh Thừa Thiên Huế mua lại với giá 55.800 euro. Sau hơn 100 năm lưu lạc, chiếc xe trở về Huế, trở thành một hiện vật quý bổ sung cho kho tàng di sản cung đình.
Năm 2021, thị trường đấu giá quốc tế gây chú ý khi một chiếc mũ quan và áo Nhật Bình triều Nguyễn xuất hiện trong phiên đấu giá tại Tây Ban Nha. Giá khởi điểm ban đầu khá thấp, nhưng sau nhiều vòng đấu, chiếc mũ quan được đẩy lên tới 600.000 euro. Cuối cùng, một doanh nghiệp Việt Nam mua lại hiện vật và hiến tặng cho Huế.
Tượng đồng nữ thần Durga vừa được công nhận bảo vật quốc gia.
Không chỉ là hành trình của một di sản
Theo Bộ VH,TT&DL, không phải mọi cổ vật hồi hương đều thông qua đấu giá. Trong nhiều trường hợp, hiện vật được trao trả nhờ sự phối hợp giữa các cơ quan thực thi pháp luật và các tổ chức văn hóa quốc tế.
Năm 2018, cơ quan chức năng Đức trao trả cho Việt Nam 18 cổ vật sau khi phát hiện trong một vụ buôn bán trái phép. Đến năm 2022, Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) cũng trao trả cho Việt Nam 10 cổ vật thuộc văn hóa Đông Sơn sau khi thu giữ trong một vụ án buôn lậu. Điều này cho thấy, sự hợp tác chặt chẽ giữa Việt Nam và quốc tế trong việc bảo vệ di sản văn hóa.
Trong những năm gần đây, hai hiện vật được đặc biệt quan tâm là ấn vàng “Hoàng đế chi bảo” và tượng đồng nữ thần Durga. Ấn vàng được đúc năm 1823 dưới triều Minh Mạng, nặng hơn 10,7kg vàng. Đây là một trong những kim ấn quan trọng nhất triều Nguyễn, được dùng để đóng trên các chiếu thư và văn bản quan trọng.
Năm 2022, chiếc ấn xuất hiện tại nhà đấu giá Millon (Pháp). Sau nhiều cuộc đàm phán và nỗ lực ngoại giao, hiện vật được chuyển giao về Việt Nam vào tháng 11/2023 và sau đó được công nhận là bảo vật quốc gia.
Trong đợt công nhận bảo vật quốc gia gần đây (đợt 14), pho tượng đồng nữ thần Durga thuộc văn hóa Chăm Pa thu hút sự chú ý đặc biệt của giới nghiên cứu cũng có tên trong danh sách. Không chỉ bởi niên đại từ thế kỷ VII và giá trị nghệ thuật độc đáo, hiện vật còn mang theo câu chuyện thú vị về hành trình hồi hương sau nhiều năm lưu lạc.
Năm 2022, Bộ Tư pháp Mỹ thông báo đã tịch thu bức tượng trong một vụ buôn lậu cổ vật quốc tế. Sau quá trình pháp lý và phối hợp ngoại giao, pho tượng được trao trả cho Việt Nam và về đến Hà Nội năm 2024, được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Ông Nguyễn Thế Hồng (bên phải) ký kết thành công hợp đồng mua ấn 'Hoàng đế chi bảo' với nhà đấu giá Millon.
TS Nguyễn Văn Đoàn - Giám đốc Bảo tàng Lịch sử quốc gia, cho biết pho tượng cao gần 2m, nặng hơn 100kg, được xem là một trong những pho tượng đồng Chăm Pa lớn nhất từng được phát hiện. Sau khi công bố, pho tượng được hoàn thiện hồ sơ, trưng bày, giới thiệu và vừa được Thủ tướng công nhận bảo vật quốc gia.
Những câu chuyện như chuông Ngũ Hộ, xe kéo vua Thành Thái, ấn vàng triều Nguyễn hay tượng đồng Durga cho thấy hành trình hồi hương cổ vật của Việt Nam đang từng bước đạt được kết quả tích cực.
Trong nhiều trường hợp, chính các nhà sưu tập hoặc những cá nhân yêu mến di sản đã đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện và đưa cổ vật trở về. Đó không chỉ là hành trình của một di sản, mà còn là hành trình tìm lại lịch sử và bản sắc văn hóa dân tộc.
“Theo nguyên tắc, chuông Ngũ Hộ cần được đưa trở lại chùa Ngũ Hộ. Tuy nhiên, do ngôi chùa đã bị tàn phá trong chiến tranh và chưa được phục dựng nên quả chuông được lưu giữ tại Bảo tàng Bắc Ninh. Việc trưng bày tại đây vừa nhằm bảo tồn hiện vật, vừa nhắc nhớ những mất mát do chiến tranh, đồng thời thể hiện tinh thần hữu nghị Việt - Nhật”. TS Lê Viết Nga
An Giang trao giải Cuộc thi Đổi mới sáng tạo sản phẩm giáo dục trên nền tảng AI
GD&TĐ - 34 cá nhân và 12 nhóm tác giả xuất sắc đạt giải Cuộc thi Đổi mới sáng tạo sản phẩm giáo dục trên nền tảng AI năm 2025.
2026-07-22 01:45
Phú Thọ yêu cầu 100% trường học tăng cường phòng, chống mua bán người
GD&TĐ - Sở GD&ĐT Phú Thọ yêu cầu 100% cơ sở giáo dục đẩy mạnh tuyên truyền, trang bị kỹ năng phòng, chống mua bán người cho học sinh.
2026-07-22 01:43
Đón đội tuyển Việt Nam sau thành tích tại Olympic Sinh học quốc tế
GD&TĐ - Ngày 21/7, đội tuyển Quốc gia Việt Nam tham dự Kỳ thi Olympic Sinh học quốc tế năm 2026 đã trở về Hà Nội sau khi hoàn thành kỳ thi tại Lithuania.
2026-07-22 01:43
Học sinh TP Huế được phát miễn phí SGK theo hình thức mượn – trả cần lưu ý gì?
GD&TĐ - Kể từ năm học 2026-2027, toàn bộ học sinh từ lớp 1 đến lớp 12 trên địa bàn TP Huế sẽ được tiếp cận nguồn sách giáo khoa miễn phí.
2026-07-22 01:35
Cần Thơ công bố điểm chuẩn trúng tuyển vào lớp 10 năm học 2026 - 2027
GD&TĐ - Chiều 21/7, Sở GD&ĐT TP Cần Thơ công bố điểm chuẩn trúng tuyển vào lớp 10 THPT công lập năm học 2026 - 2027.
2026-07-21 07:53
Triển lãm giới thiệu nhiều mô hình giáo dục mầm non hiện đại
GD&TĐ - Triển lãm "Những mô hình giáo dục mầm non hiện đại 2026" với giải pháp, mô hình dạy học hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục mầm non.
2026-07-21 07:53
Rèn bản lĩnh, nuôi dưỡng ý thức công dân từ trải nghiệm thực tiễn
GD&TĐ - Trải nghiệm thực tiễn luôn là "lớp học" sống động nhất, giúp học sinh rèn luyện bản lĩnh và ý thức công dân.
2026-07-21 07:53
Thúc đẩy hợp tác đào tạo, trao đổi sinh viên và việc làm với Nhật Bản
GD&TĐ- Chiều 18/7, Trường Đại học Công đoàn đã đón tiếp đoàn công tác Trung tâm Xúc tiến hợp tác văn hóa - giáo dục Việt Nam - Nhật Bản đến thăm và làm việc.
2026-07-21 07:52
Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam lọt Top 20 nhãn hiệu nổi tiếng Việt Nam 2026
GD&TĐ - Sau gần 70 năm hình thành và phát triển, NXB Giáo dục Việt Nam được vinh danh Top 20 Nhãn hiệu nổi tiếng Việt Nam 2026.
2026-07-21 07:52
Những rào cản kìm hãm chuyển giao kết quả nghiên cứu từ đại học
GD&TĐ - Khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng vẫn là bài toán lớn của các trường đại học, đòi hỏi đổi mới cơ chế và hệ sinh thái chuyển giao.
