Di sản 'thức giấc' về đêm

Di sản đến gần công chúng

Khi ánh đèn dần thắp sáng khuôn viên Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh, không gian vốn quen thuộc vào ban ngày khoác lên mình diện mạo khác.

Tiếng đờn ca tài tử hòa cùng những làn điệu hát bội, múa bóng rỗi vang lên giữa kiến trúc cổ kính, thu hút đông đảo người dân và du khách dừng chân thưởng thức.

Xen giữa các tiết mục nghệ thuật là khu trải nghiệm nghề thủ công truyền thống với những bàn vẽ nón lá, gốm Lái Thiêu luôn kín người tham gia.

Chuỗi hoạt động nằm trong Tuần lễ "Kết nối di sản", diễn ra từ ngày 27/6 đến 5/7, hướng tới kỷ niệm 50 năm Ngày Thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Trong khung giờ từ 19 đến 21 giờ mỗi ngày, bảo tàng mở cửa đón 100 khách đăng ký đầu tiên tham gia tham quan các phòng trưng bày, trải nghiệm nghề thủ công truyền thống và thưởng thức các hoạt động nghệ thuật.

Riêng trong đêm khai mạc (27/6), chương trình nghệ thuật được dàn dựng công phu với nhiều tiết mục như đờn ca tài tử, múa bóng rỗi, hát bội cùng các ca khúc về quê hương, đất nước.

Sân khấu bảo tàng còn có các màn trình diễn trang phục truyền thống với sự tham gia của Nam vương Thế giới 2024 Tuấn Ngọc, Á hậu 2 Miss World Vietnam 2023 Minh Kiên, Á hậu 1 Hoa hậu Hòa bình Việt Nam 2023 Bùi Khánh Linh... tạo điểm nhấn cho đêm mở màn của Tuần lễ "Kết nối di sản".

Nghệ sĩ biểu diễn tiết mục múa bóng rỗi, giới thiệu nét đẹp của nghệ thuật dân gian Nam Bộ đến công chúng. Ảnh: Ngọc Anh.

Là nghệ sĩ biểu diễn tiết mục múa bóng rỗi trong chương trình, chị Tony Mỹ Tài (30 tuổi, Thành phố Đồng Nai) cho biết: "Tôi cảm thấy rất vinh dự khi được mời biểu diễn trong một dịp lễ lớn như thế này của TPHCM. Thấy khán giả hào hứng đón nhận, tôi như có thêm động lực để tiếp tục gìn giữ, phát triển và giúp bộ môn nghệ thuật này".

Không chỉ thu hút người yêu nghệ thuật, chương trình còn là điểm đến của nhiều gia đình. Biết đến hoạt động qua mạng xã hội, chị Nguyễn Thị Thùy Linh (34 tuổi, phường Gò Vấp) đưa con nhỏ đến bảo tàng để trải nghiệm.

"Không gian biểu diễn tại đây tạo sự gần gũi cho người xem, các tiết mục đều được chuẩn bị kỹ lưỡng. Tôi nhận thấy nhiều bộ môn nghệ thuật hiện nay chưa tiếp cận được rộng rãi. Do đó, tôi mong muốn những hoạt động thế này sẽ được nhân rộng hơn nữa", chị bày tỏ.

Thay vì chỉ tham quan hiện vật theo cách truyền thống, người xem có thêm cơ hội tương tác trực tiếp với di sản thông qua âm nhạc, trình diễn và những câu chuyện được kể bởi chính các nghệ sĩ. Đây cũng là cách giúp bảo tàng trở nên gần gũi hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

Từ ngắm nhìn đến trực tiếp trải nghiệm

Bên cạnh sân khấu nghệ thuật, khu trải nghiệm nghề thủ công truyền thống cũng nhộn nhịp người tham gia. Hai hoạt động "Vẽ và trang trí trên gốm Lái Thiêu" và "Vẽ trang trí nón lá" tạo nên không gian sáng tạo dành cho cả trẻ em, sinh viên lẫn du khách quốc tế.

Để phục vụ người tham gia, các nghệ nhân chuẩn bị nhiều mẫu gốm với kiểu dáng đa dạng và trực tiếp hướng dẫn từng công đoạn. Từ những chiếc đĩa, ly, bình gốm mộc, mỗi người có thể tự tay sáng tạo họa tiết theo ý thích trước khi mang sản phẩm về làm kỷ niệm.

Du khách quốc tế trải nghiệm vẽ và trang trí trên gốm Lái Thiêu. Ảnh: Ngọc Anh.

Theo nghệ nhân Phạm Nguyễn Anh Thi (43 tuổi, Thành phố Đồng Nai), công đoạn khó nhất của nghề gốm Lái Thiêu là khắc và vẽ hoa văn trên cốt gốm.

"Người thợ phải canh đúng độ ẩm của đất và vẽ trực tiếp lên sản phẩm, đòi hỏi sự tỉ mỉ, chắc tay cùng nhiều năm kinh nghiệm mới tạo nên một sản phẩm hoàn chỉnh", nghệ nhân cho biết.

Theo bà, để gốm Lái Thiêu tiếp tục được nhiều người biết đến, bên cạnh việc gìn giữ kỹ thuật truyền thống, cần tăng cường ứng dụng sản phẩm trong đời sống và phát triển những thiết kế phù hợp với nhu cầu hiện đại. Khi nghề truyền thống hiện diện nhiều hơn trong sinh hoạt hằng ngày, giá trị văn hóa cũng sẽ được lan tỏa tự nhiên đến cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ.

Ở khu vực vẽ nón lá, nhiều bạn trẻ say sưa hoàn thiện từng nét cọ trên chiếc nón của mình. Không ít em nhỏ cũng được cha mẹ hướng dẫn tô màu, vẽ hoa văn, biến chiếc nón lá quen thuộc thành món quà mang dấu ấn cá nhân.

Phạm Khánh An - sinh viên năm 3 ngành Sư phạm Mỹ thuật, Trường Đại học Mỹ thuật TPHCM cho rằng: "Việc trực tiếp vẽ và trang trí nón lá giúp người tham gia tiếp cận nghề thủ công dưới góc nhìn nghệ thuật, đồng thời cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp của một sản phẩm truyền thống".

Em nhỏ chăm chú vẽ và trang trí nón lá truyền thống tại khu trải nghiệm nghề thủ. Ảnh: Khánh Trân.

Không chỉ là vật dụng quen thuộc trong đời sống, nón lá còn là biểu tượng văn hóa gắn bó với nhiều thế hệ người Việt. Những hoạt động sáng tạo trên chất liệu truyền thống góp phần làm mới cách tiếp cận di sản, giúp hình ảnh nón lá tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.

Đáng chú ý, nhiều du khách quốc tế cũng hào hứng tham gia các hoạt động trải nghiệm. Việc được tự tay trang trí gốm, vẽ nón lá hay thưởng thức các loại hình nghệ thuật dân gian mang đến góc nhìn trực quan về văn hóa Việt Nam, thay vì chỉ quan sát qua hiện vật trưng bày.

Việc mở cửa bảo tàng vào buổi tối kết hợp tham quan, xem biểu diễn nghệ thuật và trải nghiệm nghề thủ công đang cho thấy một hướng tiếp cận mới trong phát huy giá trị di sản. Không gian bảo tàng không còn chỉ là nơi lưu giữ ký ức mà từng bước trở thành điểm hẹn văn hóa sau giờ làm việc, nơi công chúng có thể lắng nghe, quan sát, tương tác và trực tiếp cảm nhận những giá trị truyền thống bằng nhiều giác quan.

Trong bối cảnh nhu cầu trải nghiệm văn hóa ngày càng đa dạng, những mô hình như Tuần lễ "Kết nối di sản" không chỉ góp phần làm mới hoạt động bảo tàng mà còn mở ra thêm cơ hội để di sản hiện diện gần hơn trong đời sống thường nhật, tạo sức hút với công chúng bằng chính những trải nghiệm chân thực và sống động.