Đoàn Nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ đến gần hơn với khán giả

Tìm cách kể mới cho câu chuyện cũ

Từ ngày 27/2, Đoàn Nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ bắt đầu chuyến lưu diễn tại Hà Nội và một số tỉnh phía Bắc đầu Xuân Bính Ngọ 2026 với vở diễn “Đế đô sóng cả”.

Trong chuyến lưu diễn kéo dài tới ngày 9/3, các nghệ sĩ trình diễn trên nhiều sân khấu, từ nhà hát tiêu chuẩn dành cho nghệ thuật cho đến sân nhà văn hóa thôn, trong các lễ hội truyền thống ở các tỉnh, thành phố Hà Nội, Bắc Ninh, Ninh Bình… Điều đáng nói là các buổi diễn thu hút lượng khán giả rất đông, có đêm diễn khán giả đến xem lên đến cả ngàn người.

“Đế đô sóng cả” được NSND Giang Mạnh Hà dàn dựng dựa trên kịch bản của NSND Triệu Trung Kiên; soạn giả Hoàng Song Việt chuyển thể cải lương.

Tác phẩm khai thác giai đoạn lịch sử đầy biến động ở nước ta thời Đinh - Tiền Lê, với lát cắt lịch sử là thời điểm sau khi vua Đinh Tiên Hoàng băng hà, Thái hậu Dương Vân Nga trao long bào cho Thập đạo tướng quân Lê Hoàn.

Vở diễn từng được Nhà hát Cải lương Việt Nam (nay sáp nhập thành Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam) dàn dựng và giành Huy chương bạc tại Liên hoan Cải lương toàn quốc năm 2009. Ở lần này, bản diễn của Đoàn Nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ có nhiều sự khác biệt.

“Đế đô sóng cả” của Đoàn Nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ không dừng ở tái hiện và minh họa các sự kiện đã được ghi chép trong cổ sử, mà tiếp cận câu chuyện từ cảm xúc nhân văn, đồng thời mở ra những phân tích và phản biện, để tâm lý và hành động của mỗi nhân vật được lý giải trong những hoàn cảnh cụ thể.

Trong đó, các nhân vật từng xuất hiện khá mờ nhạt và một chiều trong sử sách như Hoàng hậu Ca Ông hay Đỗ Thích được khắc họa với nhiều lớp diễn biến nội tâm, qua đó mở rộng câu chuyện thành một bi kịch về quyền lực và con người trong thời cuộc nhiều biến động.

Đặc biệt, các nhân vật đứng giữa vòng xoáy lịch sử, từ Thái hậu Dương Vân Nga, Lê Hoàn đến các bề tôi như Phạm Hạp, Nguyễn Bặc, hiện lên trong vở diễn với nhiều trăn trở trước vận mệnh đất nước.

Diễn biến tâm lý cùng lựa chọn của họ được đặt trong bối cảnh lịch sử khắc nghiệt, qua đó tái hiện một thời kỳ đầy sóng gió của đất nước, đồng thời gợi mở suy ngẫm về trách nhiệm và nghĩa vụ của mỗi người trước thời cuộc.

Tác giả kịch bản, Phó Giám đốc Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam - NSND Triệu Trung Kiên cho biết, trước đây từng có không ít tác phẩm thành công về đề tài Thái hậu Dương Vân Nga, đặc biệt trên sân khấu cải lương miền Nam với dấu ấn của nhiều thế hệ nghệ sĩ.

Tuy nhiên, với “Đế đô sóng cả”, ông đã cố gắng lật lại tư liệu lịch sử, chú ý tới những điểm từng gây tranh luận trong giới sử học, trong đó có cách nhìn về nhân vật Nguyễn Bặc và cách lý giải vụ án liên quan đến cái chết của cha con vua Đinh. Từ đó, xây dựng kịch bản với những kiến giải mới bằng nhãn quan thận trọng, mở thêm chiều suy ngẫm cho khán giả.

NSND Triệu Trung Kiên cũng cho rằng, bản dựng của Đoàn Nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ quy mô lớn, đầu tư công phu. Ngay phần mở đầu có dàn trống hội hoành tráng, với sự tham gia của lực lượng cộng tác viên bên ngoài, cho thấy khát vọng thực hiện một tác phẩm xứng tầm với nhân vật lịch sử.

Nỗ lực mở rộng không gian hoạt động

Chia sẻ về vở diễn và chuyến lưu diễn lần này, NSND Hồ Thị Ngọc Trinh, Trưởng Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm cỏ cho biết, chuyến đi này là dịp để một đơn vị nghệ thuật vừa định hình tên gọi mới khẳng định nội lực, bản lĩnh và khát vọng đi đường dài với cải lương sử Việt.

Đồng thời, với chuyến lưu diễn phía Bắc, đoàn mong muốn giới thiệu cải lương Nam Bộ qua đề tài lịch sử, cho thấy cải lương có thể góp phần kể câu chuyện lịch sử Việt Nam bằng ngôn ngữ nghệ thuật riêng; qua đó đưa cải lương đến gần công chúng hơn.

Theo NSND Hồ Thị Ngọc Trinh, trước đây hai Đoàn nghệ thuật cải lương Long An và Đoàn cải lương Tây Ninh tồn tại song song. Nhưng từ năm 2018, Đoàn cải lương Tây Ninh sáp nhập vào Trung tâm Văn hóa tỉnh, lực lượng dần thu hẹp.

Sau khi Tây Ninh và Long An hợp nhất, Đoàn nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ ra đời với mong muốn kết nối dòng chảy văn hóa, tạo dựng một mái nhà nghệ thuật chung.

Ngay sau khi thành lập, các nghệ sĩ đã bắt tay dàn dựng vở diễn, chương trình mới để tiếp nối truyền thống, phục vụ công chúng. "Đế đô sóng cả" là thành quả nghệ thuật đầu tiên sau khi đoàn chính thức mang tên mới.

NSND Hồ Thị Ngọc Trinh cho biết thêm, hiện lực lượng nghệ sĩ trẻ của đoàn chiếm hơn 50%, trong đó một số nghệ sĩ từng đoạt giải tại các cuộc thi cải lương như: Lê Hoàng Nghi, Thu Mỹ, Võ Hoàng Dư… cùng các NSƯT: Ngọc Đợi, Vương Tuấn, Đông Dương.

Việc quy tụ nhiều gương mặt trẻ đạt thành tích tại các sân chơi chuyên môn, thể hiện rõ định hướng trẻ hóa và phát triển nguồn nhân lực của Đoàn nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ.

“Chuyến lưu diễn lần này không chỉ là hoạt động biểu diễn đơn thuần, mà còn là kết quả của quá trình cân đối nguồn lực, xã hội hóa. Đây là nỗ lực đối với một đoàn cải lương địa phương ở miền Nam”, NSND Hồ Thị Ngọc Trinh nói.

Đông đảo khán giả đến với đêm diễn của Đoàn nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ ở xã Thư Lâm (Hà Nội) tối 27/2. Ảnh: Đoàn cải lương Vàm Cỏ

Theo NSND Triệu Trung Kiên, việc chủ động mang tác phẩm đi lưu diễn liên vùng là cách thức hiệu quả để các đoàn nghệ thuật địa phương mở rộng không gian hoạt động. Thay vì bó hẹp trong địa giới quen thuộc, mỗi đơn vị cần tìm kiếm thị trường mới, tăng cường kết nối với các nhà hát trung ương, xây dựng thương hiệu bằng chất lượng tác phẩm. Cách làm này tạo cơ hội tiếp cận nhiều đối tượng khán giả, đồng thời thúc đẩy sáng tạo.

Thực tế cho thấy, sau sáp nhập, các đoàn nghệ thuật đứng trước yêu cầu tổ chức lại lực lượng và định vị lại thương hiệu. Chuyến lưu diễn của Đoàn Nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ lần này không chỉ giới thiệu nghệ thuật cải lương phương Nam đến khán giả miền Bắc mà còn là nỗ lực xây dựng thương hiệu nghệ thuật, đồng thời mở ra hướng phát triển cho các đơn vị sân khấu địa phương trong bối cảnh mới.