Đưa Nghị quyết 80-NQ/TW vào cuộc sống: Để di sản sống cùng thế hệ trẻ
2026/10/15 16:04
GD&TĐ - Đưa di sản đến gần thế hệ trẻ thông qua trải nghiệm, thực hành và sáng tạo là cách thiết thực để hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam.
Trải nghiệm di sản, khơi nguồn sáng tạo
Mỗi hiện vật, bộ trang phục, nghề thủ công hay tập quán đều lưu giữ những tri thức và câu chuyện được trao truyền qua nhiều thế hệ. Bởi vậy bảo tồn di sản không chỉ là gìn giữ di tích, hiện vật, mà còn phải đưa các giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống, được thế hệ sau hiểu và tiếp nối.
Theo giới bảo tồn, phát huy giá trị di sản cần tạo cơ hội để người dân trực tiếp tiếp cận, tìm hiểu và thực hành văn hóa truyền thống. Khi được tự tay làm đồ chơi dân gian, thử mặc trang phục truyền thống hay trò chuyện với nghệ nhân, người tham gia có thể hiểu rõ hơn những tri thức, kỹ thuật và kinh nghiệm ẩn sau mỗi sản phẩm.
Một số bảo tàng tại Hà Nội đã và đang hình thành các chương trình khám phá di sản, tạo cơ hội để người trẻ tìm hiểu, mặc thử trang phục truyền thống, trải nghiệm nhạc cụ, gặp gỡ nghệ nhân, tự tay thực hành các nghề như làm đèn ông sao, tò he, làm giấy bồi, phỗng đất…
Quá trình thực hành, người trẻ có thể hiểu thêm về nguyên liệu, kỹ thuật chế tác và kinh nghiệm được tích lũy trong đời sống. Cuộc gặp gỡ với nghệ nhân giúp công chúng tiếp cận tri thức văn hóa qua lời kể và thao tác cụ thể, thay vì chỉ đọc thông tin trên bảng thuyết minh.
Theo TS. Lê Xuân Kiêu - Giám đốc Trung tâm Hoạt động VHKH Văn Miếu - Quốc Tử Giám, những cách làm này có thể mở rộng đến nhà trường và cộng đồng, biến di tích, làng nghề thành không gian học tập để học sinh tìm hiểu lịch sử, quan sát nghề truyền thống, trò chuyện với người cao tuổi và giới thiệu di sản qua bài viết, tranh vẽ hoặc video.
“Kết hợp kiến thức sách vở với trải nghiệm thực tế giúp học sinh hiểu sâu hơn về lịch sử, văn hóa. Vì vậy, giáo dục di sản cần được tổ chức thường xuyên, phù hợp từng lứa tuổi, có sự phối hợp giữa nhà trường, bảo tàng, di tích, nghệ nhân và cộng đồng, tránh dừng ở những chuyến tham quan đơn lẻ”, ông Kiêu cho hay.
Khi hiểu di sản, người trẻ có thể khai thác hoa văn, chất liệu, kỹ thuật chế tác và câu chuyện nghề tại các làng nghề như Bát Tràng, Vạn Phúc, Chuyên Mỹ, Sơn Đồng làm nguồn cảm hứng cho thiết kế, mỹ thuật và truyền thông.
Người trẻ có thể bắt đầu từ những hoạt động gần gũi như làm video về nghệ nhân, kể chuyện di tích, tìm hiểu ẩm thực truyền thống, lập bản đồ di sản hoặc khai thác hoa văn, kỹ thuật thủ công để phát triển ý tưởng thiết kế và sản phẩm sáng tạo.
Quá trình ấy vừa khuyến khích khả năng thể hiện, vừa giúp người trẻ tìm hiểu kỹ hơn về nguồn gốc, ý nghĩa của chất liệu mình sử dụng. Một sản phẩm giới thiệu di tích cần thông tin chính xác; thiết kế lấy cảm hứng từ hoa văn truyền thống cần được tìm hiểu về nguồn gốc; video về làng nghề cần tôn trọng câu chuyện và tri thức của người làm nghề.
Kết nối thế hệ, trao truyền văn hóa
Theo giới chuyên gia, sáng tạo từ di sản không có nghĩa là tùy tiện thay đổi những giá trị cốt lõi, mà là tìm cách kể mới để văn hóa truyền thống gần gũi hơn với công chúng hôm nay.
Công nghệ số có thể hỗ trợ quá trình này, hình ảnh ba chiều, thực tế ảo, thực tế tăng cường hay mã QR giúp người học tiếp cận thông tin trực quan, tìm hiểu hiện vật và không gian di tích bằng nhiều hình thức.
Tuy nhiên, công nghệ cần đi cùng nội dung được kiểm chứng và không thể thay thế việc quan sát hiện vật, trải nghiệm tại di tích hay gặp gỡ nghệ nhân. Nhiều tri thức văn hóa chỉ có thể được hiểu đầy đủ qua thực hành và trao đổi trực tiếp.
Bởi vậy, để di sản trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo, cần có sự phối hợp giữa cơ quan văn hóa, nhà trường, bảo tàng, nghệ nhân, cộng đồng và các đơn vị sáng tạo. Sự kết nối này giúp người trẻ có điều kiện tiếp cận tư liệu chính xác, thực hành và phát triển những hình thức giới thiệu di sản phù hợp.
Theo Hiệp hội UNESCO Hà Nội, giáo dục di sản khó đạt hiệu quả bền vững nếu chỉ được xem là nhiệm vụ của nhà trường hoặc ngành văn hóa. Gia đình, nghệ nhân, người cao tuổi và cộng đồng địa phương đều nắm giữ những tri thức, câu chuyện, tập quán có thể trở thành nội dung học tập sinh động.
Vì thế, các hoạt động văn hóa nhân Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 có thể được tổ chức tại di tích, bảo tàng, thư viện, trung tâm văn hóa, làng nghề và khu dân cư, phát huy vai trò cộng đồng trong gìn giữ, giới thiệu và lan tỏa các giá trị văn hóa địa phương.
Đại diện Hiệp hội UNESCO Hà Nội đề xuất tổ chức hoạt động “Thời khắc di sản Hà Nội” vào ngày 24/11, với những hình thức phù hợp đặc trưng từng không gian, như đánh chuông, đánh trống, biểu diễn âm nhạc truyền thống hoặc sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Đây là ý tưởng khuyến khích người dân tham gia tôn vinh di sản, không chỉ giới hạn hoạt động trong những không gian chuyên biệt.
Tại các địa phương, người cao tuổi có thể kể chuyện lịch sử làng, nghệ nhân hướng dẫn thực hành nghề, các gia đình chia sẻ phong tục, còn học sinh ghi chép và giới thiệu di sản nơi mình sinh sống. Các không gian di tích cũng có thể trở thành địa điểm để học sinh tìm hiểu lịch sử, văn học, mỹ thuật, âm nhạc và kiến thức giáo dục địa phương.
Thay vì chỉ nghe thuyết minh, học sinh có thể quan sát, ghi chép, trò chuyện với người ban quản lý di tích hoặc nghệ nhân, sau đó kể lại điều đã học bằng bài viết, tranh vẽ hay video. Việc các thế hệ cùng tham gia, trao truyền văn hóa gắn với đời sống thực tế sẽ trở nên tự nhiên và hiệu quả hơn.
Khi được trực tiếp tìm hiểu, thực hành và sáng tạo từ chất liệu truyền thống, người trẻ không chỉ hiểu hơn về di sản mà còn bồi đắp khả năng sáng tạo, gắn bó với quê hương, góp phần gìn giữ và tiếp nối các giá trị văn hóa qua nhiều thế hệ.
Theo giới chuyên gia, đưa tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW vào đời sống đòi hỏi những hoạt động cụ thể, gắn với nhu cầu học tập và trải nghiệm của người dân. Với giáo dục di sản, điều quan trọng là tạo sự kết nối lâu dài giữa nhà trường, bảo tàng, di tích, nghệ nhân và cộng đồng; lựa chọn nội dung phù hợp với lứa tuổi, bảo đảm tính chính xác của tư liệu.
Theo: giaoducthoidai.vn
2026/10/15 13:50 (GMT+7)
2026-10-15 09:03
4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm của ngành giáo dục TPHCM trong năm học 2026-2027
GD&TĐ - Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM Nguyễn Tấn Phát yêu cầu thực hiện tốt 4 nhóm nhiệm vụ trong năm học 2026-2027.
2026-10-15 09:03
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước: Xây dựng Đại học Bách khoa Hà Nội trở thành đại học nghiên cứu xuất sắc
GD&TĐ - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh xây dựng Đại học Bách khoa Hà Nội trở thành đại học nghiên cứu xuất sắc, đảm nhận nhiệm vụ lớn của quốc gia.
2026-10-15 09:02
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trao Huân chương Lao động hạng Nhất cho Đại học Bách khoa Hà Nội
GD&TĐ - Sáng 15/10, Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức Lễ mít tinh kỷ niệm 70 năm thành lập (15/10/1956 - 15/10/2026) và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất.
2026-10-15 09:02
Phát động cuộc thi “Mình Cùng Sống Xanh” mùa 2 sáng tạo tranh về bảo vệ môi trường
GD&TĐ - Báo Giáo dục và Thời đại, Cầu Vồng Tuổi thơ phối hợp Elmich Việt Nam phát động cuộc thi “Mình Cùng Sống Xanh” - Mùa 2, khơi dậy tình yêu thiên nhiên và kết nối gia đình qua hành trình sáng tạo.
2026-10-15 09:01
Trường Cao đẳng Sơn La chú trọng đào tạo ngành công nghệ thông tin
GD&TĐ - Trường Cao đẳng Sơn La tập trung phát triển ngành công nghệ thông tin, đáp ứng nhu cầu tuyển dụng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
2026-10-15 08:51
Giảng viên RMIT trực tiếp giảng dạy chương trình AI cho sinh viên DTTS
GD&TĐ - Ngày 17/10 tới đây, tại Trường Đại học Đà Lạt, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức Lễ khai giảng Chương trình nâng cao năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cho người học dân tộc thiểu số.
2026-10-15 08:50
Nâng cao chất lượng giáo dục từ đổi mới dạy học ngoại ngữ và AI
GD&TĐ - Trường Tiểu học Thành Công phát huy năng lực đội ngũ, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí AI và ngoại ngữ, nâng cao chất lượng giáo dục.
2026-10-15 08:50
Bước đi tiên quyết đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học
GD&TĐ - Khi tiếng Anh từng bước trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, chuẩn hóa năng lực người học là cơ sở theo dõi tiến bộ và định hướng lộ trình phát triển phù hợp.
2026-10-15 08:50
Hành trình ‘gieo chữ, trao nghề’ và bệ phóng sinh kế cho lao động vùng xa TP Huế
GD&TĐ - Một địa điểm dạy học văn hóa kết hợp dạy nghề đã giúp nâng cao tỷ lệ tốt nghiệp, đỗ đại học lẫn tạo sinh kế cho học sinh, học viên vùng xa TP Huế.
2026-10-15 08:49
Đại học Kinh tế Quốc dân khai giảng khóa đào tạo lãnh đạo điều hành cao cấp NEU
GD&TĐ - Khóa đào tạo “Lãnh đạo điều hành cao cấp NEU” được khai giảng ngày 13/10 cho 88 học viên là những nhà lãnh đạo, nhà quản lý và doanh nhân đến từ các doanh nghiệp, tổ chức thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau là cựu sinh viên, học viên của Đại học Kinh tế Quốc dân.
