Năm tháng đi xa, học trò ở lại

GD&TĐ - Ngoài kia, đêm đã xuống rất sâu. Còn trên màn hình, Thu Hà năm ấy vẫn đang nhắn cho tôi bằng những ký ức rất đẹp.



Đầu năm học, khi những trang giáo án còn đang chỉnh sửa, tôi thường dành một buổi tối để lục lại những thư mục cũ trong máy tính, tìm thêm vài bức ảnh, vài câu chuyện thật cho những tiết Văn đầu tiên với học sinh lớp 10. Tôi vẫn tin rằng, trước khi các em yêu một tác phẩm, các em cần tin rằng cuộc sống quanh mình cũng có những nhân vật đáng để lắng nghe.

Chiều nay, giữa hàng trăm tập tin đã phủ bụi thời gian, tôi bắt gặp một bức ảnh chụp trong lớp học ở Trường THPT Nguyễn Xuân Ôn, nơi tôi từng tham gia Hội thi Giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh. Ngay bên cạnh bức ảnh ấy là một tệp Word mang tên Thu Hà - ánh sáng dịu dàng từ một lớp trưởng.

Đó là bài viết tôi từng dành cho cô lớp trưởng ấy - người để lại nhiều ấn tượng tốt đẹp; tôi từng mạnh dạn gửi nó đến một tòa soạn, hy vọng câu chuyện nhỏ sẽ được chia sẻ với nhiều người hơn. Rồi bài viết lặng lẽ nằm lại trong máy tính, chưa kịp thành một trang báo. Tôi mở nó ra, đọc vài dòng rồi lại nhìn sang bức ảnh cũ. Hai tập tin nằm cạnh nhau, như thể suốt mấy năm qua vẫn kiên nhẫn đợi tôi trở về với buổi học hôm ấy.

Hội thi năm ấy diễn ra theo một cách rất khác. Giáo viên không có những buổi dạy thử để làm quen, chỉ được gặp lớp một lần ngắn ngủi nhằm chia nhóm, giao nhiệm vụ và chuẩn bị cho tiết dạy chính thức theo tinh thần phát huy năng lực học sinh của Chương trình GDPT 2018. Tôi bốc thăm vào lớp 11A3 của Trường THPT Nguyễn Xuân Ôn, mang theo cảm giác vừa háo hức vừa thấp thỏm trước một tập thể hoàn toàn xa lạ.

Trước giờ hẹn, cô lớp trưởng nhắn tin xin lùi lịch vì trùng giờ học tiếng Anh ở trung tâm. Tôi nghĩ chắc kế hoạch sẽ phải thay đổi, nhưng đúng 16 giờ 30, em cùng các bạn vẫn có mặt đầy đủ. Chỉ trong chưa đầy một giờ đồng hồ, tôi đã kịp nhớ gương mặt có đôi mắt sáng và chiếc răng khểnh rất duyên.

Điều khiến tôi ấn tượng không phải vẻ ngoài ấy, mà là cách em khiến mọi việc diễn ra tự nhiên như thể đã quen biết từ lâu. Em giới thiệu từng thành viên gọn gàng, phân công công việc rành mạch, mạnh dạn góp ý sơ đồ di chuyển trong lớp cho hợp lý hơn và còn đề xuất sử dụng những phần mềm mới để bài thuyết trình sinh động hơn.

Buổi gặp ấy khiến tôi nhận ra điều giản dị: Người thầy không phải lúc nào cũng là người biết nhiều nhất trong căn phòng. Có những lúc, điều đáng quý nhất là biết lùi lại một bước để lắng nghe học trò, bởi chính các em đang mang đến những cách nghĩ mới mà thế hệ người dạy đôi khi chưa kịp chạm tới.

Những ngày hội thi nối tiếp nhau bằng lịch làm việc dày đặc. Lớp 11A3 phải phối hợp với nhiều giáo viên ở nhiều môn khác nhau; người cần chia nhóm, người cần thử thiết bị, người cần thống nhất thời gian chuẩn bị.

Giữa ngần ấy đầu việc, cô lớp trưởng nhỏ nhắn ấy gần như trở thành chiếc cầu nối âm thầm nhưng đáng tin cậy nhất. Lịch hẹn được sắp xếp gọn gàng, các nhóm biết mình phải làm gì và thầy cô đến rồi đi đều không phải chờ đợi. Lớp có khá nhiều nam sinh, vậy mà em vẫn giữ được thứ uy tín rất lạ. Không cần lớn tiếng, không cần nhắc đi nhắc lại, chỉ cần đứng lên phổ biến công việc là cả lớp tự nhiên lắng nghe.

Cô giáo dạy Văn của lớp hôm ấy cười bảo tôi: “Con gái mà trụ được trước một rừng con trai, là thầy đủ hiểu thế nào rồi chứ.” Câu nói vui ấy ở lại trong tôi lâu hơn tôi tưởng. Nghề dạy học cho người ta cơ hội gặp rất nhiều học sinh giỏi, nhiều học sinh nổi bật, nhưng không phải ai cũng để lại cảm giác yên tâm.

Sự yên tâm ấy đôi khi đến từ những việc rất nhỏ: biết giữ lời hứa, biết nghĩ trước cho người khác, biết khiến tập thể vận hành êm hơn mà không cần mình trở thành trung tâm. Có lẽ, năng lực dẫn dắt con người cũng bắt đầu từ những điều bình dị như thế.

Tiết dạy chính thức của tôi là bài “Cầu hiền chiếu”. Trước giờ vào lớp, tôi may mắn nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của đồng nghiệp. Có người đi hàng chục cây số chỉ để cùng chỉnh giáo án đến khuya, có người chuẩn bị bảng phụ và tranh ảnh phòng khi mất điện, có người cẩn thận kiểm tra từng thao tác trình chiếu.

Giữa sự chu đáo ấy, tôi lại thấy lòng mình bình tĩnh hơn khi nghĩ đến những gương mặt đang chờ dưới lớp. Ở phần luyện tập, tôi đặt ra câu hỏi mở: Nếu là người lãnh đạo tỉnh Nghệ An, các em sẽ làm gì để thu hút hiền tài. Nhiều cánh tay giơ lên, nhiều ý tưởng được đưa ra, rồi em là người phát biểu đầu tiên.

Em nói rằng muốn thu hút người giỏi thì trước hết phải tạo ra môi trường tử tế, nơi năng lực được tôn trọng và người lãnh đạo phải làm gương về nhân cách trước khi mong người khác cống hiến. Tôi không nhớ nguyên văn từng chữ nữa, nhưng vẫn nhớ rõ điều xảy ra sau đó: Cả lớp bỗng im lặng vài giây rồi mới vỗ tay.

Đó không phải là kiểu im lặng vì bí ý, mà là khoảng lặng của sự đồng cảm. Với người dạy Văn, những khoảnh khắc như thế luôn quý hơn rất nhiều lời khen dành cho bài giảng. Chúng giống như dấu lặng trong bản nhạc, ngắn thôi nhưng khiến cả giai điệu được giữ lại lâu hơn trong ký ức.

Sau này, tôi mới biết em còn là người thường xuyên thiết kế sơ đồ tư duy cho nhóm, làm video hỗ trợ các bạn học tập và đứng sau nhiều công việc chung của lớp. Điều tôi quý nhất là em không làm những việc ấy để mong được khen. Dường như với em, đó đơn giản là trách nhiệm của một lớp trưởng.



Sau tiết dạy, em gửi cho tôi tin nhắn rất ngắn: “Bọn em cảm ơn thầy vì một giờ học nhiều kỷ niệm.” Tin nhắn ấy vẫn còn nằm trong điện thoại đến tận bây giờ. Những dịp lễ, Tết, em vẫn gửi lời chúc, không nhiều, không dài, nhưng đủ để tôi hiểu rằng có những mối thầy trò không cần được nuôi dưỡng bằng những cuộc gặp thường xuyên, chỉ cần một chút chân thành là vẫn có thể đi cùng năm tháng.

Thỉnh thoảng, giữa những bộn bề của công việc, tôi lại mở bức ảnh cũ ấy ra. Tôi không còn nghĩ đến hội thi, cũng không nghĩ đến kết quả ngày ấy nữa. Điều còn ở lại là cảm giác ấm áp khi nhớ về một học trò đã vô tình nhắc người thầy của mình rằng giáo dục không chỉ được tạo nên bởi những bài giảng hấp dẫn hay những danh hiệu đẹp, mà còn bởi những con người biết lặng lẽ làm điểm tựa cho người khác yên tâm.

Tôi tắt màn hình máy tính khi ngoài cửa sổ trời đã về khuya. Thư mục đầu năm học vẫn còn mở, bức ảnh cũ vẫn ở đó, bản thảo từng lỡ hẹn với mặt báo cũng lặng im trong máy như mấy năm qua. Tôi định khép lại câu chuyện ở đó.

Nhưng đúng lúc ấy, điện thoại trên bàn sáng lên. Một tin nhắn mới. Là Thu Hà. Em hỏi thăm thầy, kể rằng mình vừa vào đại học và vẫn được các bạn tín nhiệm làm lớp trưởng. Rồi em nhắc đến tiết học “Cầu hiền chiếu” năm nào, hỏi thầy còn nhớ câu trả lời của em hôm ấy không. Tôi ngồi lặng một lúc trước màn hình điện thoại.

Ngoài kia, đêm đã xuống rất sâu. Còn trên màn hình, Thu Hà năm ấy vẫn đang nhắn cho tôi bằng những ký ức rất đẹp. Tôi đọc đi đọc lại tin nhắn ấy, rồi bất giác mỉm cười.

Bức ảnh cũ vẫn nằm trên màn hình máy tính. Bản thảo cũ vẫn chưa có lần xuất hiện trên mặt báo. Nhưng câu chuyện mà tôi tưởng đã khép lại thì hình như vẫn đang được viết tiếp, ở một nơi nào đó, bằng những tin nhắn chân thành của học trò. Và tôi biết rằng, ngày mai, khi gặp những học sinh lớp 10 trong tiết Văn đầu tiên, tôi sẽ lại mở bức ảnh ấy thêm lần nữa...



Đầu năm học, khi những trang giáo án còn đang chỉnh sửa, tôi thường dành một buổi tối để lục lại những thư mục cũ trong máy tính, tìm thêm vài bức ảnh, vài câu chuyện thật cho những tiết Văn đầu tiên với học sinh lớp 10. Tôi vẫn tin rằng, trước khi các em yêu một tác phẩm, các em cần tin rằng cuộc sống quanh mình cũng có những nhân vật đáng để lắng nghe.

Chiều nay, giữa hàng trăm tập tin đã phủ bụi thời gian, tôi bắt gặp một bức ảnh chụp trong lớp học ở Trường THPT Nguyễn Xuân Ôn, nơi tôi từng tham gia Hội thi Giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh. Ngay bên cạnh bức ảnh ấy là một tệp Word mang tên Thu Hà - ánh sáng dịu dàng từ một lớp trưởng.

Đó là bài viết tôi từng dành cho cô lớp trưởng ấy - người để lại nhiều ấn tượng tốt đẹp; tôi từng mạnh dạn gửi nó đến một tòa soạn, hy vọng câu chuyện nhỏ sẽ được chia sẻ với nhiều người hơn. Rồi bài viết lặng lẽ nằm lại trong máy tính, chưa kịp thành một trang báo. Tôi mở nó ra, đọc vài dòng rồi lại nhìn sang bức ảnh cũ. Hai tập tin nằm cạnh nhau, như thể suốt mấy năm qua vẫn kiên nhẫn đợi tôi trở về với buổi học hôm ấy.

Hội thi năm ấy diễn ra theo một cách rất khác. Giáo viên không có những buổi dạy thử để làm quen, chỉ được gặp lớp một lần ngắn ngủi nhằm chia nhóm, giao nhiệm vụ và chuẩn bị cho tiết dạy chính thức theo tinh thần phát huy năng lực học sinh của Chương trình GDPT 2018. Tôi bốc thăm vào lớp 11A3 của Trường THPT Nguyễn Xuân Ôn, mang theo cảm giác vừa háo hức vừa thấp thỏm trước một tập thể hoàn toàn xa lạ.

Trước giờ hẹn, cô lớp trưởng nhắn tin xin lùi lịch vì trùng giờ học tiếng Anh ở trung tâm. Tôi nghĩ chắc kế hoạch sẽ phải thay đổi, nhưng đúng 16 giờ 30, em cùng các bạn vẫn có mặt đầy đủ. Chỉ trong chưa đầy một giờ đồng hồ, tôi đã kịp nhớ gương mặt có đôi mắt sáng và chiếc răng khểnh rất duyên.

Điều khiến tôi ấn tượng không phải vẻ ngoài ấy, mà là cách em khiến mọi việc diễn ra tự nhiên như thể đã quen biết từ lâu. Em giới thiệu từng thành viên gọn gàng, phân công công việc rành mạch, mạnh dạn góp ý sơ đồ di chuyển trong lớp cho hợp lý hơn và còn đề xuất sử dụng những phần mềm mới để bài thuyết trình sinh động hơn.

Buổi gặp ấy khiến tôi nhận ra điều giản dị: Người thầy không phải lúc nào cũng là người biết nhiều nhất trong căn phòng. Có những lúc, điều đáng quý nhất là biết lùi lại một bước để lắng nghe học trò, bởi chính các em đang mang đến những cách nghĩ mới mà thế hệ người dạy đôi khi chưa kịp chạm tới.

Những ngày hội thi nối tiếp nhau bằng lịch làm việc dày đặc. Lớp 11A3 phải phối hợp với nhiều giáo viên ở nhiều môn khác nhau; người cần chia nhóm, người cần thử thiết bị, người cần thống nhất thời gian chuẩn bị.

Giữa ngần ấy đầu việc, cô lớp trưởng nhỏ nhắn ấy gần như trở thành chiếc cầu nối âm thầm nhưng đáng tin cậy nhất. Lịch hẹn được sắp xếp gọn gàng, các nhóm biết mình phải làm gì và thầy cô đến rồi đi đều không phải chờ đợi. Lớp có khá nhiều nam sinh, vậy mà em vẫn giữ được thứ uy tín rất lạ. Không cần lớn tiếng, không cần nhắc đi nhắc lại, chỉ cần đứng lên phổ biến công việc là cả lớp tự nhiên lắng nghe.

Cô giáo dạy Văn của lớp hôm ấy cười bảo tôi: “Con gái mà trụ được trước một rừng con trai, là thầy đủ hiểu thế nào rồi chứ.” Câu nói vui ấy ở lại trong tôi lâu hơn tôi tưởng. Nghề dạy học cho người ta cơ hội gặp rất nhiều học sinh giỏi, nhiều học sinh nổi bật, nhưng không phải ai cũng để lại cảm giác yên tâm.

Sự yên tâm ấy đôi khi đến từ những việc rất nhỏ: biết giữ lời hứa, biết nghĩ trước cho người khác, biết khiến tập thể vận hành êm hơn mà không cần mình trở thành trung tâm. Có lẽ, năng lực dẫn dắt con người cũng bắt đầu từ những điều bình dị như thế.

Tiết dạy chính thức của tôi là bài “Cầu hiền chiếu”. Trước giờ vào lớp, tôi may mắn nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của đồng nghiệp. Có người đi hàng chục cây số chỉ để cùng chỉnh giáo án đến khuya, có người chuẩn bị bảng phụ và tranh ảnh phòng khi mất điện, có người cẩn thận kiểm tra từng thao tác trình chiếu.

Giữa sự chu đáo ấy, tôi lại thấy lòng mình bình tĩnh hơn khi nghĩ đến những gương mặt đang chờ dưới lớp. Ở phần luyện tập, tôi đặt ra câu hỏi mở: Nếu là người lãnh đạo tỉnh Nghệ An, các em sẽ làm gì để thu hút hiền tài. Nhiều cánh tay giơ lên, nhiều ý tưởng được đưa ra, rồi em là người phát biểu đầu tiên.

Em nói rằng muốn thu hút người giỏi thì trước hết phải tạo ra môi trường tử tế, nơi năng lực được tôn trọng và người lãnh đạo phải làm gương về nhân cách trước khi mong người khác cống hiến. Tôi không nhớ nguyên văn từng chữ nữa, nhưng vẫn nhớ rõ điều xảy ra sau đó: Cả lớp bỗng im lặng vài giây rồi mới vỗ tay.

Đó không phải là kiểu im lặng vì bí ý, mà là khoảng lặng của sự đồng cảm. Với người dạy Văn, những khoảnh khắc như thế luôn quý hơn rất nhiều lời khen dành cho bài giảng. Chúng giống như dấu lặng trong bản nhạc, ngắn thôi nhưng khiến cả giai điệu được giữ lại lâu hơn trong ký ức.

Sau này, tôi mới biết em còn là người thường xuyên thiết kế sơ đồ tư duy cho nhóm, làm video hỗ trợ các bạn học tập và đứng sau nhiều công việc chung của lớp. Điều tôi quý nhất là em không làm những việc ấy để mong được khen. Dường như với em, đó đơn giản là trách nhiệm của một lớp trưởng.



Sau tiết dạy, em gửi cho tôi tin nhắn rất ngắn: “Bọn em cảm ơn thầy vì một giờ học nhiều kỷ niệm.” Tin nhắn ấy vẫn còn nằm trong điện thoại đến tận bây giờ. Những dịp lễ, Tết, em vẫn gửi lời chúc, không nhiều, không dài, nhưng đủ để tôi hiểu rằng có những mối thầy trò không cần được nuôi dưỡng bằng những cuộc gặp thường xuyên, chỉ cần một chút chân thành là vẫn có thể đi cùng năm tháng.

Thỉnh thoảng, giữa những bộn bề của công việc, tôi lại mở bức ảnh cũ ấy ra. Tôi không còn nghĩ đến hội thi, cũng không nghĩ đến kết quả ngày ấy nữa. Điều còn ở lại là cảm giác ấm áp khi nhớ về một học trò đã vô tình nhắc người thầy của mình rằng giáo dục không chỉ được tạo nên bởi những bài giảng hấp dẫn hay những danh hiệu đẹp, mà còn bởi những con người biết lặng lẽ làm điểm tựa cho người khác yên tâm.

Tôi tắt màn hình máy tính khi ngoài cửa sổ trời đã về khuya. Thư mục đầu năm học vẫn còn mở, bức ảnh cũ vẫn ở đó, bản thảo từng lỡ hẹn với mặt báo cũng lặng im trong máy như mấy năm qua. Tôi định khép lại câu chuyện ở đó.

Nhưng đúng lúc ấy, điện thoại trên bàn sáng lên. Một tin nhắn mới. Là Thu Hà. Em hỏi thăm thầy, kể rằng mình vừa vào đại học và vẫn được các bạn tín nhiệm làm lớp trưởng. Rồi em nhắc đến tiết học “Cầu hiền chiếu” năm nào, hỏi thầy còn nhớ câu trả lời của em hôm ấy không. Tôi ngồi lặng một lúc trước màn hình điện thoại.

Ngoài kia, đêm đã xuống rất sâu. Còn trên màn hình, Thu Hà năm ấy vẫn đang nhắn cho tôi bằng những ký ức rất đẹp. Tôi đọc đi đọc lại tin nhắn ấy, rồi bất giác mỉm cười.

Bức ảnh cũ vẫn nằm trên màn hình máy tính. Bản thảo cũ vẫn chưa có lần xuất hiện trên mặt báo. Nhưng câu chuyện mà tôi tưởng đã khép lại thì hình như vẫn đang được viết tiếp, ở một nơi nào đó, bằng những tin nhắn chân thành của học trò. Và tôi biết rằng, ngày mai, khi gặp những học sinh lớp 10 trong tiết Văn đầu tiên, tôi sẽ lại mở bức ảnh ấy thêm lần nữa...