Tiếp cận văn hóa số: Cẩn trọng để không… biến dạng
2025/10/07 16:17
GD&TĐ - Bộ phim 'Hãy để tôi tỏa sáng' của Trung Quốc bị phát hiện cài cắm hình ảnh 'đường lưỡi bò' phi pháp.
Điều này một lần nữa đặt ra câu hỏi cấp bách về việc bảo vệ bản sắc và chủ quyền trong không gian văn hóa số.
Từ phim “đường lưỡi bò” đến quảng cáo trá hình
Trong kỷ nguyên số, công nghệ mở ra cơ hội lan tỏa văn hóa và tri thức, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro biến dạng giá trị, đòi hỏi mỗi người phải tỉnh táo và có trách nhiệm khi tham gia không gian mạng.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nhận định, văn hóa số ở Việt Nam đang trong giai đoạn định hình, là quá trình người Việt thích nghi và sáng tạo trong không gian mạng, vừa giữ bản sắc dân tộc, vừa tiếp nhận giá trị mới. Tuy nhiên, nếu thiếu định hướng, văn hóa số có thể trở thành môi trường làm méo mó các giá trị truyền thống.
Thực tế, chỉ trong thời gian ngắn đã xuất hiện nhiều vụ việc cho thấy sự lợi dụng không gian mạng để phát tán nội dung vi phạm văn hóa, thậm chí xâm phạm chủ quyền quốc gia. Mới đây nhất, bộ phim Trung Quốc “Hãy để tôi tỏa sáng” bị phát hiện cài cắm hình ảnh “đường lưỡi bò” phi pháp.
Dù tập phim này chưa chính thức phát hành trên nền tảng có bản quyền trong nước, nhưng hình ảnh đã lan truyền trên các trang web lậu, gây bức xúc trong dư luận. Ngay sau đó, Cục Điện ảnh (Bộ VH,TT&DL) yêu cầu rà soát quy trình kiểm duyệt, đồng thời tạm dừng hoạt động hai công ty liên quan đến việc phát sóng nội dung vi phạm.
Đây không phải lần đầu “đường lưỡi bò” xuất hiện trong sản phẩm văn hóa - giải trí. Trước đó, nhiều bộ phim như: Everest: Người tuyết bé nhỏ, Barbie, hay một số series Trung Quốc từng bị gỡ bỏ tại Việt Nam vì vi phạm tương tự.
Vụ việc là hồi chuông cảnh tỉnh về lỗ hổng trong kiểm duyệt nội dung xuyên biên giới. Khi dòng chảy văn hóa và giải trí không còn ranh giới quốc gia, việc bảo vệ chủ quyền, bản sắc và luật pháp Việt Nam trong môi trường số đòi hỏi công cụ giám sát chặt chẽ, phối hợp quốc tế và sự cảnh giác của cả người dùng lẫn đơn vị phát hành.
Bên cạnh đó, hiện tượng quảng cáo trá hình cho cờ bạc online cũng đang len lỏi vào các sản phẩm âm nhạc, game, video giải trí. Một số MV ca nhạc gắn logo hoặc tên miền ngụy trang, thực chất là liên kết đến nền tảng cờ bạc. Hình thức quảng cáo này đánh vào tâm lý tò mò, ưa giải trí của giới trẻ.
Theo thống kê của Bộ VH,TT&DL, nửa đầu năm 2025 đã có hơn 5.000 nội dung xấu độc bị gỡ bỏ trên các nền tảng lớn như Facebook, YouTube, TikTok. Trong đó có hơn 3.000 bài viết, gần 1.000 video và hàng trăm kênh bị xóa do chứa nội dung sai lệch, phản cảm hoặc vi phạm pháp luật. Đây là nỗ lực đáng ghi nhận, nhưng đồng thời cho thấy quy mô khổng lồ của vấn đề khi hàng nghìn nội dung độc hại khác vẫn tiếp tục sinh sôi, lan truyền, nhân bản qua các kênh phụ hoặc web ẩn danh.
Các nghệ sĩ trong show diễn từng bị trang cá cược VinXX sử dụng quảng cáo. Ảnh: ITN
Văn hóa số cần “lá chắn” giá trị
Không chỉ dừng lại ở những vi phạm, văn hóa số còn biểu hiện sự biến dạng ở mức độ “mềm” hơn: Ngôn từ bạo lực, “ném đá” tập thể, xâm phạm đời tư, hoặc những trò tiêu khiển thiếu lành mạnh. Những hành vi này dần bào mòn văn hóa ứng xử, làm suy giảm lòng yêu thương, sự cảm thông - vốn là những giá trị cốt lõi của văn hóa Việt Nam.
Theo giới chuyên gia, mặc dù đem lại nhiều lợi ích nhưng công nghệ đang khiến “phẳng hóa cảm xúc” của con người. Việc giao tiếp chủ yếu qua công nghệ khiến nhiều người trẻ dần xa rời trải nghiệm trực tiếp, mất dần sự tinh tế trong ứng xử. Văn hóa ứng xử và bản sắc truyền thống vốn giàu tính cộng đồng, gắn bó có nguy cơ mất đi chiều sâu.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng này: Kẽ hở pháp lý và hạn chế trong thực thi; thuật toán lan truyền của mạng xã hội; nhận thức của người sử dụng khi chia sẻ, bình luận, thậm chí tin tưởng nội dung sai lệch mà không kiểm chứng, vô tình tiếp tay cho các luồng văn hóa độc hại.
Một nguyên nhân khác là thiếu nguồn lực cho phát triển văn hóa số lành mạnh. Nhiều dự án số hóa di sản, bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống chưa được đầu tư tương xứng, khiến nội dung tích cực khó cạnh tranh với sản phẩm giải trí thương mại. Khi thị trường bị dẫn dắt bởi thuật toán và lợi nhuận ngắn hạn, văn hóa dễ bị thương mại hóa, mất đi chiều sâu và bản sắc.
Trước thực trạng đó, các chuyên gia đề xuất giải pháp toàn diện, kết hợp quản lý, giáo dục và hợp tác công - tư; đồng thời đầu tư mạnh cho số hóa di sản và sáng tạo nội dung văn hóa số. PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng cần lập quỹ quốc gia về số hóa di sản nhằm huy động nguồn lực, hỗ trợ bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa Việt trên môi trường số.
Một hướng quan trọng khác là nâng cao năng lực người làm văn hóa và các KOLs - những người có ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội. Họ cần được đào tạo về đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và kỹ năng truyền thông để trở thành “đại sứ văn hóa” tích cực.
Giáo dục văn hóa số cần được đưa vào chương trình học, trang bị kỹ năng số và ứng xử văn minh cho công dân. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác công - tư, quốc tế và hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ Việt phát triển nền tảng nội địa.
Văn hóa số là xu thế mở ra không gian sáng tạo và hội nhập, nhưng nếu thiếu cẩn trọng có thể trở thành “con dao hai lưỡi” làm biến dạng giá trị văn hóa. Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, cần chủ động xây dựng “lá chắn văn hóa số”, bởi đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà là môi trường sản xuất ý nghĩa, nơi Việt Nam có thể vừa giữ gìn bản sắc, vừa lan tỏa sức mạnh văn hóa ra thế giới.
Mới đây, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì cuộc họp Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ, cho ý kiến về dự thảo nghị quyết của Bộ Chính trị nhằm chấn hưng và phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Thủ tướng khẳng định, văn hóa là nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh và động lực phát triển bền vững, cần mang tính dân tộc, khoa học, đại chúng và tạo đột phá. Nghị quyết phải thiết thực, đi vào cuộc sống, khơi dậy sức sáng tạo, đưa văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh phát triển đất nước.
Mới đây, Bộ Công an tổ chức Hội nghị 'KOL với kỷ nguyên vươn mình của dân tộc' nhằm nâng cao trách nhiệm, kỹ năng truyền thông. Ảnh: ITN
Điều này một lần nữa đặt ra câu hỏi cấp bách về việc bảo vệ bản sắc và chủ quyền trong không gian văn hóa số.
Từ phim “đường lưỡi bò” đến quảng cáo trá hình
Trong kỷ nguyên số, công nghệ mở ra cơ hội lan tỏa văn hóa và tri thức, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro biến dạng giá trị, đòi hỏi mỗi người phải tỉnh táo và có trách nhiệm khi tham gia không gian mạng.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nhận định, văn hóa số ở Việt Nam đang trong giai đoạn định hình, là quá trình người Việt thích nghi và sáng tạo trong không gian mạng, vừa giữ bản sắc dân tộc, vừa tiếp nhận giá trị mới. Tuy nhiên, nếu thiếu định hướng, văn hóa số có thể trở thành môi trường làm méo mó các giá trị truyền thống.
Thực tế, chỉ trong thời gian ngắn đã xuất hiện nhiều vụ việc cho thấy sự lợi dụng không gian mạng để phát tán nội dung vi phạm văn hóa, thậm chí xâm phạm chủ quyền quốc gia. Mới đây nhất, bộ phim Trung Quốc “Hãy để tôi tỏa sáng” bị phát hiện cài cắm hình ảnh “đường lưỡi bò” phi pháp.
Dù tập phim này chưa chính thức phát hành trên nền tảng có bản quyền trong nước, nhưng hình ảnh đã lan truyền trên các trang web lậu, gây bức xúc trong dư luận. Ngay sau đó, Cục Điện ảnh (Bộ VH,TT&DL) yêu cầu rà soát quy trình kiểm duyệt, đồng thời tạm dừng hoạt động hai công ty liên quan đến việc phát sóng nội dung vi phạm.
Đây không phải lần đầu “đường lưỡi bò” xuất hiện trong sản phẩm văn hóa - giải trí. Trước đó, nhiều bộ phim như: Everest: Người tuyết bé nhỏ, Barbie, hay một số series Trung Quốc từng bị gỡ bỏ tại Việt Nam vì vi phạm tương tự.
Vụ việc là hồi chuông cảnh tỉnh về lỗ hổng trong kiểm duyệt nội dung xuyên biên giới. Khi dòng chảy văn hóa và giải trí không còn ranh giới quốc gia, việc bảo vệ chủ quyền, bản sắc và luật pháp Việt Nam trong môi trường số đòi hỏi công cụ giám sát chặt chẽ, phối hợp quốc tế và sự cảnh giác của cả người dùng lẫn đơn vị phát hành.
Bên cạnh đó, hiện tượng quảng cáo trá hình cho cờ bạc online cũng đang len lỏi vào các sản phẩm âm nhạc, game, video giải trí. Một số MV ca nhạc gắn logo hoặc tên miền ngụy trang, thực chất là liên kết đến nền tảng cờ bạc. Hình thức quảng cáo này đánh vào tâm lý tò mò, ưa giải trí của giới trẻ.
Theo thống kê của Bộ VH,TT&DL, nửa đầu năm 2025 đã có hơn 5.000 nội dung xấu độc bị gỡ bỏ trên các nền tảng lớn như Facebook, YouTube, TikTok. Trong đó có hơn 3.000 bài viết, gần 1.000 video và hàng trăm kênh bị xóa do chứa nội dung sai lệch, phản cảm hoặc vi phạm pháp luật. Đây là nỗ lực đáng ghi nhận, nhưng đồng thời cho thấy quy mô khổng lồ của vấn đề khi hàng nghìn nội dung độc hại khác vẫn tiếp tục sinh sôi, lan truyền, nhân bản qua các kênh phụ hoặc web ẩn danh.
Các nghệ sĩ trong show diễn từng bị trang cá cược VinXX sử dụng quảng cáo. Ảnh: ITN
Văn hóa số cần “lá chắn” giá trị
Không chỉ dừng lại ở những vi phạm, văn hóa số còn biểu hiện sự biến dạng ở mức độ “mềm” hơn: Ngôn từ bạo lực, “ném đá” tập thể, xâm phạm đời tư, hoặc những trò tiêu khiển thiếu lành mạnh. Những hành vi này dần bào mòn văn hóa ứng xử, làm suy giảm lòng yêu thương, sự cảm thông - vốn là những giá trị cốt lõi của văn hóa Việt Nam.
Theo giới chuyên gia, mặc dù đem lại nhiều lợi ích nhưng công nghệ đang khiến “phẳng hóa cảm xúc” của con người. Việc giao tiếp chủ yếu qua công nghệ khiến nhiều người trẻ dần xa rời trải nghiệm trực tiếp, mất dần sự tinh tế trong ứng xử. Văn hóa ứng xử và bản sắc truyền thống vốn giàu tính cộng đồng, gắn bó có nguy cơ mất đi chiều sâu.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng này: Kẽ hở pháp lý và hạn chế trong thực thi; thuật toán lan truyền của mạng xã hội; nhận thức của người sử dụng khi chia sẻ, bình luận, thậm chí tin tưởng nội dung sai lệch mà không kiểm chứng, vô tình tiếp tay cho các luồng văn hóa độc hại.
Một nguyên nhân khác là thiếu nguồn lực cho phát triển văn hóa số lành mạnh. Nhiều dự án số hóa di sản, bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống chưa được đầu tư tương xứng, khiến nội dung tích cực khó cạnh tranh với sản phẩm giải trí thương mại. Khi thị trường bị dẫn dắt bởi thuật toán và lợi nhuận ngắn hạn, văn hóa dễ bị thương mại hóa, mất đi chiều sâu và bản sắc.
Trước thực trạng đó, các chuyên gia đề xuất giải pháp toàn diện, kết hợp quản lý, giáo dục và hợp tác công - tư; đồng thời đầu tư mạnh cho số hóa di sản và sáng tạo nội dung văn hóa số. PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng cần lập quỹ quốc gia về số hóa di sản nhằm huy động nguồn lực, hỗ trợ bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa Việt trên môi trường số.
Một hướng quan trọng khác là nâng cao năng lực người làm văn hóa và các KOLs - những người có ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội. Họ cần được đào tạo về đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và kỹ năng truyền thông để trở thành “đại sứ văn hóa” tích cực.
Giáo dục văn hóa số cần được đưa vào chương trình học, trang bị kỹ năng số và ứng xử văn minh cho công dân. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác công - tư, quốc tế và hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ Việt phát triển nền tảng nội địa.
Văn hóa số là xu thế mở ra không gian sáng tạo và hội nhập, nhưng nếu thiếu cẩn trọng có thể trở thành “con dao hai lưỡi” làm biến dạng giá trị văn hóa. Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, cần chủ động xây dựng “lá chắn văn hóa số”, bởi đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà là môi trường sản xuất ý nghĩa, nơi Việt Nam có thể vừa giữ gìn bản sắc, vừa lan tỏa sức mạnh văn hóa ra thế giới.
Mới đây, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì cuộc họp Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ, cho ý kiến về dự thảo nghị quyết của Bộ Chính trị nhằm chấn hưng và phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Thủ tướng khẳng định, văn hóa là nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh và động lực phát triển bền vững, cần mang tính dân tộc, khoa học, đại chúng và tạo đột phá. Nghị quyết phải thiết thực, đi vào cuộc sống, khơi dậy sức sáng tạo, đưa văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh phát triển đất nước.
Kết quả SEA-PLM 2024 gợi mở mục tiêu cho giáo dục tiểu học giai đoạn mới
GD&TĐ - Kết quả SEA-PLM 2024 mở ra định hướng quan trọng để giáo dục tiểu học nâng cao chất lượng, công bằng, phát triển bền vững trong giai đoạn tới.
2026-07-18 01:15
Tiêu chí xếp hạng đại học không mâu thuẫn với mục tiêu giáo dục
GD&TĐ - Tiêu chí xếp hạng là công cụ đo lường, cải tiến chất lượng, hiện thực hóa mục tiêu giáo dục và nâng cao giá trị phục vụ người học, xã hội.
2026-07-18 01:15
Quảng Trị đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục, khuyến khích đầu tư trường tư thục
GD&TĐ - Nhằm giải quyết áp lực tuyển sinh bậc THCS và THPT, Quảng Trị đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục, khuyến khích phát triển các trường ngoài công lập.
2026-07-18 01:15
Môi trường đào tạo quốc tế ngay tại Thái Nguyên
GD&TĐ - Khoa Quốc tế (Đại học Thái Nguyên) đã và đang tạo dựng môi trường đào tạo theo chuẩn quốc tế, giúp sinh viên phát triển năng lực toàn diện.
2026-07-18 01:14
Trường ĐH cấp học bổng cho con em cán bộ ngành Giáo dục
GD&TĐ - Tân sinh viên là con hoặc anh, chị, em ruột của cán bộ, giáo viên, nhân viên ngành Giáo dục được xét học bổng bằng 10% học phí toàn khóa.
2026-07-18 01:14
Thương hiệu giáo dục Anh Quốc Cranleigh School nói gì khi 'bắt tay' Sunshine Group mở cơ sở đầu tiên tại Việt Nam?
GD&TĐ - "Đây không chỉ là một chương mới cho cả hai tổ chức mà còn là một bước tiến ý nghĩa trong quan hệ Anh - Việt”, ông Matt Western - Đặc phái viên Thương mại của Thủ tướng Anh nhận định về việc thương hiệu giáo dục danh tiếng Cranleigh School “bắt tay” cùng Sunshine Group để thành lập ngôi trường liên cấp đầu tiên tại KĐT Ciputra.
2026-07-18 01:13
Viện VH,NT,TT&DL Việt Nam khai giảng lớp nghiên cứu sinh đầu tiên tại miền Trung
GD&TĐ - Ngày 17/7 tại TP Huế, Viện VH,NT,TT&DL Việt Nam tổ chức Lễ khai giảng khóa nghiên cứu sinh (NCS) K31 cho khu vực miền Trung.
2026-07-18 01:13
Gỡ vướng chính sách, bảo đảm quyền lợi cho giáo viên và học sinh Quảng Trị
GD&TĐ - Tại kỳ họp thứ 4, HĐND tỉnh Quảng Trị, lãnh đạo Sở GD&ĐT giải đáp các nội dung liên quan đến chế độ chính sách đối với giáo viên, học sinh.
2026-07-18 01:12
Giám đốc Sở GD&ĐT Thanh Hóa: Điểm nghẽn lớn nhất của giáo dục là thiếu giáo viên
GD&TĐ - Thiếu gần 9.000 giáo viên, hơn 5.000 phòng học và quy mô học sinh tăng nhanh đang tạo áp lực lớn đối với ngành Giáo dục Thanh Hóa.
2026-07-18 01:11
Muốn tăng trưởng hai con số phải đầu tư cho giáo dục
GD&TĐ - Hưng Yên cần phát huy lợi thế Khu đại học Phố Hiến, có chính sách đột phá cho giáo dục và đẩy mạnh sắp xếp trường lớp.
