Điện Biên chuyển đào tạo nghề theo nhu cầu thực tế

GD&TĐ - Đào tạo nghề tại Điện Biên đang chuyển từ thực hiện theo chỉ tiêu sang bám sát nhu cầu người học và thị trường lao động.



Đưa lớp học đến gần người lao động

Những năm gần đây, công tác đào tạo nghề tại Điện Biên từng bước chuyển từ thực hiện theo chỉ tiêu sang khảo sát nhu cầu người học, điều kiện sản xuất và khả năng tạo việc làm ở từng địa bàn.

Giai đoạn 2021–2025, bình quân mỗi năm các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn tỉnh đào tạo nghề cho hơn 8.500 người. Trong đó, trên 5.000 người là lao động nông thôn.

Cùng với đổi mới phương thức đào tạo, Điện Biên đã sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo hướng tinh gọn, tập trung nguồn lực. Trường Cao đẳng Điện Biên được thành lập trên cơ sở sáp nhập các trường cao đẳng; các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên cấp huyện được tổ chức lại thành 4 trung tâm khu vực.

Việc tổ chức lại hệ thống giúp các đơn vị tập trung đội ngũ, cơ sở vật chất và năng lực quản lý. Tuy nhiên, địa bàn phụ trách rộng, nhiều xã cách xa trung tâm, giao thông khó khăn cũng đặt ra yêu cầu phải tổ chức đào tạo linh hoạt hơn.

Thay vì chỉ mở lớp tại trụ sở, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phối hợp với chính quyền xã, các đoàn thể và trưởng bản khảo sát nhu cầu, tuyên truyền chính sách, tuyển sinh và đưa lớp học về gần người lao động. Tùy điều kiện từng nơi, lớp được tổ chức tập trung tại trung tâm, đào tạo lưu động ở xã hoặc gắn trực tiếp với mô hình sản xuất tại chỗ.

Cách tổ chức này phù hợp với lao động nông thôn, nhất là người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, người dân tộc thiểu số và người sinh sống ở vùng sâu, vùng xa. Người học có điều kiện vừa tiếp thu kiến thức, vừa thực hành trong môi trường sản xuất quen thuộc.

Để đáp ứng nhu cầu đa dạng, hệ thống danh mục đào tạo trên địa bàn tỉnh được chuẩn hóa với 64 nghề nông nghiệp và 64 nghề phi nông nghiệp. Các nghề trải rộng từ chăn nuôi, trồng trọt, bảo quản và chế biến nông sản đến xây dựng, sửa chữa xe máy, điện nước sinh hoạt, may mặc và du lịch cộng đồng.

Trong 4 tháng đầu năm 2026, các cơ sở đào tạo trên địa bàn tỉnh đã tuyển sinh, tổ chức 64 lớp trình độ sơ cấp và đào tạo thường xuyên cho khoảng 2.500 lao động.

Các nghề được lựa chọn chủ yếu gắn với điều kiện sản xuất và nhu cầu tại địa phương như kỹ thuật chăn nuôi gà đồi, gà vườn; chăn nuôi, phòng trị bệnh cho gia cầm, lợn, trâu, bò; trồng, chăm sóc, thu hoạch, bảo quản và chế biến cà phê; kỹ thuật xây dựng; dệt thủ công truyền thống; cắt may, tạo mẫu, giới thiệu sản phẩm và phát triển du lịch cộng đồng, du lịch nông thôn.

Chương trình được tổ chức theo hướng kết hợp lý thuyết với thực hành, ưu tiên những nội dung sát hoạt động sản xuất. Các mô-đun thực hành giúp người học tiếp cận kỹ thuật và vận dụng kiến thức vào công việc tại gia đình hoặc cơ sở sản xuất.



Lấy việc làm làm thước đo

Không chỉ lao động nông thôn, học sinh, sinh viên tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng được tăng cường tiếp cận môi trường làm việc thực tế. Doanh nghiệp từng bước tham gia vào quá trình đào tạo, từ góp ý chương trình, tiếp nhận thực tập đến đánh giá kỹ năng và hỗ trợ tuyển dụng.

TS Trần Bá Uẩn, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Điện Biên, cho biết nhà trường nắm bắt nhu cầu nhân lực thông qua khảo sát, trao đổi trực tiếp và theo dõi thông tin tuyển dụng của doanh nghiệp. Những yêu cầu về ngành nghề, vị trí việc làm, trình độ và kỹ năng được chuyển tới các khoa chuyên môn để đối chiếu với chương trình hiện hành.

Trên cơ sở đó, nhà trường xác định những nội dung đã phù hợp, kỹ năng cần bổ sung và kiến thức cần cập nhật. Phản hồi của doanh nghiệp về chất lượng người học cũng được sử dụng để điều chỉnh chương trình, giáo trình và phương pháp đào tạo.

Theo TS Trần Bá Uẩn, việc đưa nhà giáo đến thực tập tại doanh nghiệp là một kênh quan trọng để cập nhật công nghệ, quy trình sản xuất và yêu cầu thực tế của từng nghề. Những kiến thức này sau đó được chuyển trở lại bài giảng, giúp hoạt động đào tạo gần hơn với môi trường lao động.

Từng tham gia thực tập và sau đó làm việc tại Thủy điện Nậm Khẩu Hu thuộc Công ty Cổ phần Trường Thịnh, anh Điêu Chính Long nhận thấy học trong nhà trường giúp người học nắm kiến thức nền tảng, nguyên lý và quy trình. Khi đến doanh nghiệp, công việc đòi hỏi phải vận dụng kiến thức vào từng tình huống, tuân thủ quy trình, bảo đảm an toàn và chịu trách nhiệm với phần việc được giao.

“Biết kiến thức là một chuyện, còn vận dụng được kiến thức vào công việc lại là chuyện khác”, anh Long chia sẻ. Trải nghiệm tại doanh nghiệp khiến anh chú trọng hơn đến thực hành, tìm hiểu thiết bị, quy trình và những tình huống có thể phát sinh trong công việc.

Theo anh Long, doanh nghiệp không chỉ yêu cầu chuyên môn mà còn coi trọng tác phong, tính kỷ luật, tinh thần trách nhiệm, khả năng làm việc nhóm và chủ động học hỏi. Đây là những yêu cầu người học khó hình dung đầy đủ nếu chỉ học lý thuyết trên lớp.

Thực tế cho thấy đào tạo nghề ở tỉnh miền núi không thể chỉ dừng ở việc hoàn thành chương trình và cấp chứng chỉ. Khả năng tiếp cận vốn, quy mô sản xuất, đầu ra sản phẩm và mức độ tham gia của doanh nghiệp đều ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sau đào tạo.

Bởi vậy, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại Điện Biên đang hướng đến lựa chọn ngành nghề dựa trên nhu cầu thực tế, quy hoạch sản xuất và khả năng tạo việc làm. Người học không chỉ được trang bị kỹ thuật mà còn được tiếp cận môi trường lao động, tư vấn nghề nghiệp và hỗ trợ kết nối thị trường.

Chuyển từ đào tạo theo chỉ tiêu sang đào tạo theo nhu cầu mới là bước khởi đầu. Hiệu quả cuối cùng cần được đánh giá bằng khả năng vận dụng kỹ năng, tìm được việc làm, tự tạo việc làm và cải thiện thu nhập của người học sau mỗi khóa đào tạo.



Đưa lớp học đến gần người lao động

Những năm gần đây, công tác đào tạo nghề tại Điện Biên từng bước chuyển từ thực hiện theo chỉ tiêu sang khảo sát nhu cầu người học, điều kiện sản xuất và khả năng tạo việc làm ở từng địa bàn.

Giai đoạn 2021–2025, bình quân mỗi năm các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn tỉnh đào tạo nghề cho hơn 8.500 người. Trong đó, trên 5.000 người là lao động nông thôn.

Cùng với đổi mới phương thức đào tạo, Điện Biên đã sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo hướng tinh gọn, tập trung nguồn lực. Trường Cao đẳng Điện Biên được thành lập trên cơ sở sáp nhập các trường cao đẳng; các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên cấp huyện được tổ chức lại thành 4 trung tâm khu vực.

Việc tổ chức lại hệ thống giúp các đơn vị tập trung đội ngũ, cơ sở vật chất và năng lực quản lý. Tuy nhiên, địa bàn phụ trách rộng, nhiều xã cách xa trung tâm, giao thông khó khăn cũng đặt ra yêu cầu phải tổ chức đào tạo linh hoạt hơn.

Thay vì chỉ mở lớp tại trụ sở, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phối hợp với chính quyền xã, các đoàn thể và trưởng bản khảo sát nhu cầu, tuyên truyền chính sách, tuyển sinh và đưa lớp học về gần người lao động. Tùy điều kiện từng nơi, lớp được tổ chức tập trung tại trung tâm, đào tạo lưu động ở xã hoặc gắn trực tiếp với mô hình sản xuất tại chỗ.

Cách tổ chức này phù hợp với lao động nông thôn, nhất là người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, người dân tộc thiểu số và người sinh sống ở vùng sâu, vùng xa. Người học có điều kiện vừa tiếp thu kiến thức, vừa thực hành trong môi trường sản xuất quen thuộc.

Để đáp ứng nhu cầu đa dạng, hệ thống danh mục đào tạo trên địa bàn tỉnh được chuẩn hóa với 64 nghề nông nghiệp và 64 nghề phi nông nghiệp. Các nghề trải rộng từ chăn nuôi, trồng trọt, bảo quản và chế biến nông sản đến xây dựng, sửa chữa xe máy, điện nước sinh hoạt, may mặc và du lịch cộng đồng.

Trong 4 tháng đầu năm 2026, các cơ sở đào tạo trên địa bàn tỉnh đã tuyển sinh, tổ chức 64 lớp trình độ sơ cấp và đào tạo thường xuyên cho khoảng 2.500 lao động.

Các nghề được lựa chọn chủ yếu gắn với điều kiện sản xuất và nhu cầu tại địa phương như kỹ thuật chăn nuôi gà đồi, gà vườn; chăn nuôi, phòng trị bệnh cho gia cầm, lợn, trâu, bò; trồng, chăm sóc, thu hoạch, bảo quản và chế biến cà phê; kỹ thuật xây dựng; dệt thủ công truyền thống; cắt may, tạo mẫu, giới thiệu sản phẩm và phát triển du lịch cộng đồng, du lịch nông thôn.

Chương trình được tổ chức theo hướng kết hợp lý thuyết với thực hành, ưu tiên những nội dung sát hoạt động sản xuất. Các mô-đun thực hành giúp người học tiếp cận kỹ thuật và vận dụng kiến thức vào công việc tại gia đình hoặc cơ sở sản xuất.



Lấy việc làm làm thước đo

Không chỉ lao động nông thôn, học sinh, sinh viên tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng được tăng cường tiếp cận môi trường làm việc thực tế. Doanh nghiệp từng bước tham gia vào quá trình đào tạo, từ góp ý chương trình, tiếp nhận thực tập đến đánh giá kỹ năng và hỗ trợ tuyển dụng.

TS Trần Bá Uẩn, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Điện Biên, cho biết nhà trường nắm bắt nhu cầu nhân lực thông qua khảo sát, trao đổi trực tiếp và theo dõi thông tin tuyển dụng của doanh nghiệp. Những yêu cầu về ngành nghề, vị trí việc làm, trình độ và kỹ năng được chuyển tới các khoa chuyên môn để đối chiếu với chương trình hiện hành.

Trên cơ sở đó, nhà trường xác định những nội dung đã phù hợp, kỹ năng cần bổ sung và kiến thức cần cập nhật. Phản hồi của doanh nghiệp về chất lượng người học cũng được sử dụng để điều chỉnh chương trình, giáo trình và phương pháp đào tạo.

Theo TS Trần Bá Uẩn, việc đưa nhà giáo đến thực tập tại doanh nghiệp là một kênh quan trọng để cập nhật công nghệ, quy trình sản xuất và yêu cầu thực tế của từng nghề. Những kiến thức này sau đó được chuyển trở lại bài giảng, giúp hoạt động đào tạo gần hơn với môi trường lao động.

Từng tham gia thực tập và sau đó làm việc tại Thủy điện Nậm Khẩu Hu thuộc Công ty Cổ phần Trường Thịnh, anh Điêu Chính Long nhận thấy học trong nhà trường giúp người học nắm kiến thức nền tảng, nguyên lý và quy trình. Khi đến doanh nghiệp, công việc đòi hỏi phải vận dụng kiến thức vào từng tình huống, tuân thủ quy trình, bảo đảm an toàn và chịu trách nhiệm với phần việc được giao.

“Biết kiến thức là một chuyện, còn vận dụng được kiến thức vào công việc lại là chuyện khác”, anh Long chia sẻ. Trải nghiệm tại doanh nghiệp khiến anh chú trọng hơn đến thực hành, tìm hiểu thiết bị, quy trình và những tình huống có thể phát sinh trong công việc.

Theo anh Long, doanh nghiệp không chỉ yêu cầu chuyên môn mà còn coi trọng tác phong, tính kỷ luật, tinh thần trách nhiệm, khả năng làm việc nhóm và chủ động học hỏi. Đây là những yêu cầu người học khó hình dung đầy đủ nếu chỉ học lý thuyết trên lớp.

Thực tế cho thấy đào tạo nghề ở tỉnh miền núi không thể chỉ dừng ở việc hoàn thành chương trình và cấp chứng chỉ. Khả năng tiếp cận vốn, quy mô sản xuất, đầu ra sản phẩm và mức độ tham gia của doanh nghiệp đều ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sau đào tạo.

Bởi vậy, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại Điện Biên đang hướng đến lựa chọn ngành nghề dựa trên nhu cầu thực tế, quy hoạch sản xuất và khả năng tạo việc làm. Người học không chỉ được trang bị kỹ thuật mà còn được tiếp cận môi trường lao động, tư vấn nghề nghiệp và hỗ trợ kết nối thị trường.

Chuyển từ đào tạo theo chỉ tiêu sang đào tạo theo nhu cầu mới là bước khởi đầu. Hiệu quả cuối cùng cần được đánh giá bằng khả năng vận dụng kỹ năng, tìm được việc làm, tự tạo việc làm và cải thiện thu nhập của người học sau mỗi khóa đào tạo.