Thế nhưng, sự chênh lệch giữa các phương thức xét tuyển, cộng bù tổ hợp hay mức điểm chuẩn lại khiến thí sinh, phụ huynh hoang mang vì không thể điều chỉnh nguyện vọng. Câu chuyện tưởng như đơn thuần kỹ thuật này đang trở thành phép thử của trách nhiệm chính sách và năng lực điều phối hệ thống tuyển sinh đại học, nơi công bằng và minh bạch cần được đặt lên hàng đầu.
Theo các chuyên gia, hơn 267 trường đại học (ĐH) sử dụng đa phương thức xét tuyển cho các ngành đào tạo, nhưng việc phân bổ chỉ tiêu thiếu rõ ràng, quy trình xét tuyển chưa chặt chẽ, khiến thí sinh và phụ huynh lúng túng, mất niềm tin.
Bộ cũng đã công bố bảng bách phân vị cho 7 tổ hợp phổ biến nhằm hỗ trợ quy đổi, nhưng hàng chục tổ hợp khác vẫn chưa có dữ liệu. Tuy nhiên, Bộ không ban hành công thức chung, để các trường tự xây dựng, dẫn đến cùng một điểm gốc nhưng điểm quy đổi có thể chênh lệch đáng kể giữa các trường. Nếu một ngành tuyển sinh bằng nhiều phương thức khác nhau, thì điểm chuẩn của mỗi phương thức phải tương đương về năng lực cốt lõi của thí sinh. Ví dụ việc lấy điểm thi tốt nghiệp THPT là 25, đánh giá năng lực 120/150, hay học bạ 26 điểm… mà không có cơ sở đối sánh rõ ràng dễ gây mất công bằng. Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn khẳng định: “Không thể để các trường tự chia chỉ tiêu theo phương thức xét tuyển; việc này bắt buộc phải được quy định lại. Bộ yêu cầu các trường đưa ra căn cứ chia chỉ tiêu, nhưng chưa có trường nào đưa ra lý giải được”.
Theo GS. TSKH Đỗ Đức Thái (Trường ĐH Sư phạm Hà Nội), mùa tuyển sinh năm 2025 đối mặt hai bài toán cốt lõi: Quy đổi điểm giữa các phương thức xét tuyển sao cho tương đương về năng lực, và xử lý chênh lệch điểm thô giữa các tổ hợp môn thi tốt nghiệp THPT.
Ông cảnh báo việc dùng điểm thô khi độ khó các môn thi không đồng đều có thể gây bất công. Thí sinh có năng lực tương đương nhưng thi các tổ hợp khác nhau lại bị chênh điểm đáng kể. Vì vậy, việc chuẩn hóa điểm và quy đổi theo bách phân vị là giải pháp khoa học, chặt chẽ, giúp bảo đảm công bằng.
GS Thái cũng nhấn mạnh: “Nếu mỗi trường quy đổi theo cách riêng, dù đúng quy định, vẫn có thể gây lệch chuẩn và lệch mục tiêu tuyển sinh. Giải pháp lâu dài là xây dựng hệ thống xét tuyển thống nhất toàn quốc, kết hợp linh hoạt nhưng giữ vững chuẩn mực chung”.
PGS.TS. Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục (ĐHQGHN) cho rằng, nếu mỗi trường tự quy đổi điểm mà thiếu khung chuẩn và công khai sớm, dễ phát sinh phản ứng xã hội do sự chênh lệch giữa các phương thức. Có nơi cộng bù 3- 4 điểm cho tổ hợp này, nơi khác không cộng… điều này làm dấy lên nghi ngờ về tính công bằng và cơ sở tính toán.
Ông Nam khẳng định, sự không thống nhất trong phương thức quy đổi điểm tuyển sinh còn ảnh hưởng đến chất lượng đầu vào. Nếu cộng bù cho tổ hợp không phù hợp, có thể khiến ngành học như Sư phạm, Vật lý tuyển sai đối tượng. Vì thế, ông Nam đề xuất, từ năm 2026, Bộ GD&ĐT nên trực tiếp quy đổi về thang 30, hoặc ban hành bảng chuẩn hóa sớm để tránh mỗi trường “tự bơi” theo cách riêng, điều dễ kích hoạt khủng hoảng truyền thông.
Dù mỗi trường một cách quy đổi điểm giữa phương thức, nhưng nhiều trường ĐH vẫn không quy đổi giữa các tổ hợp thi tốt nghiệp THPT. Tại ĐH Bách khoa TP.HCM giữ công thức cũ, không quy đổi tổ hợp; ĐH Thương mại, Kinh tế Quốc dân chung một điểm chuẩn cho mọi tổ hợp; Học viện Hàng không: chỉ quy đổi điểm sàn, không quy đổi tổ hợp; ĐH Công nghiệp TP.HCM, ĐH Y dược TP.HCM không quy đổi tổ hợp, lấy tổ hợp gốc để xét tuyển.
Đồng quan điểm, đại diện Trường ĐH Sư phạm Hà Nội cũng đề xuất xây dựng bảng hiệu chuẩn dùng chung, thống nhất giữa các tổ hợp và phương thức, song song với hoàn thiện phần mềm lọc ảo và tăng cường truyền thông sớm.
Bài toán quy đổi không thuần kỹ thuật mà là phép thử của trách nhiệm chính sách. Năm 2025 đánh dấu bước chuyển chuẩn hóa tuyển sinh. Nhưng để tránh hoài nghi và khủng hoảng, hệ thống cần minh bạch và điều phối chặt chẽ hơn ngay từ năm sau.
