Luật Giáo dục sửa đổi bỏ bằng tốt nghiệp THCS, có còn phải thi lớp 10?

(CLO) Quốc hội vừa thông qua Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc bãi bỏ văn bằng tốt nghiệp trung học cơ sở (THCS).

Quy định mới ngay lập tức thu hút sự quan tâm lớn từ phụ huynh, học sinh trên cả nước; đặc biệt là câu hỏi: “Không còn bằng tốt nghiệp THCS thì kỳ thi vào lớp 10 có còn được tổ chức?”.'

Thực tế cho thấy, dù thay đổi hình thức xác nhận hoàn thành bậc học, kỳ thi vào lớp 10 vẫn tiếp tục duy trì với vai trò là kỳ tuyển sinh đầu vào quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Bỏ bằng tốt nghiệp THCS: Thay đổi hình thức, không thay đổi bản chất

Theo Luật Giáo dục (sửa đổi), văn bằng trong hệ thống giáo dục quốc dân chỉ được cấp khi học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT) hoặc hoàn thành các chương trình đào tạo ở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học.

Như vậy, so với quy định hiện hành, văn bằng tốt nghiệp THCS không còn; học sinh hoàn thành chương trình THCS sẽ được hiệu trưởng xác nhận ngay trong học bạ theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Sự điều chỉnh này được đánh giá là tinh giản thủ tục hành chính, đồng thời thống nhất hệ thống văn bằng quốc gia, phù hợp định hướng đổi mới quản trị giáo dục.



Tuy nhiên, các chuyên gia giáo dục khẳng định việc bỏ bằng tốt nghiệp THCS không tác động tới kỳ thi tuyển sinh lớp 10. Đây là kỳ thi hoàn toàn độc lập, mang tính chất tuyển chọn đầu vào cho bậc học tiếp theo, dựa trên năng lực của học sinh, chứ không phụ thuộc vào văn bằng của bậc học trước.

Thầy Bùi Tiến Anh, hiệu trưởng một trường THCS tại Hà Nội cho biết: “Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 là bước sàng lọc hợp lý. Việc bỏ bằng THCS chỉ thay đổi hình thức xác nhận, không làm thay đổi bất kỳ tiêu chí nào của kỳ tuyển sinh. Phụ huynh hoàn toàn có thể yên tâm”.

TP Hồ Chí Minh giữ ổn định kỳ thi lớp 10 sau sáp nhập địa giới

Tại TP Hồ Chí Minh, Sở Giáo dục và Đào tạo đã công bố định hướng tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027. Đây là kỳ tuyển sinh đầu tiên sau khi thành phố sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu cũ, do đó nhiều quy định mới đang được hoàn thiện nhằm bảo đảm sự thống nhất, ổn định.

Theo kế hoạch, thành phố sẽ thực hiện kết hợp xét tuyển và thi tuyển. Một số khu vực đặc thù áp dụng xét tuyển, phần lớn các trường THPT công lập khác vẫn tổ chức thi tuyển. Ba môn thi gồm Ngữ văn, Toán và Ngoại ngữ được giữ nguyên, kỳ thi dự kiến diễn ra vào đầu tháng 6/2026.

Cấu trúc đề thi và đề minh họa đã được Sở công bố để các trường THCS ở cả ba địa bàn chủ động xây dựng kế hoạch ôn tập cho học sinh. Việc giữ ổn định hình thức thi được đánh giá là cần thiết, tránh tạo xáo trộn trong giai đoạn chuyển tiếp lớn về hành chính và tổ chức.

Gốc rễ của áp lực thi lớp 10: Mâu thuẫn cung - cầu chỗ học

Theo các chuyên gia giáo dục, thực tế nhiều năm qua cho thấy áp lực lớn nhất liên quan kỳ thi vào lớp 10 không nằm ở hình thức thi hay cách xác nhận tốt nghiệp, mà bắt nguồn từ bất cân đối cung - cầu.

TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp chia sẻ: “Số học sinh tốt nghiệp THCS liên tục tăng, nhưng quy mô trường THPT công lập đặc biệt những trường có điều kiện học tập tốt hầu như không mở rộng. Nút thắt chỗ học này khiến bất kỳ cơ chế tuyển sinh nào cũng trở thành cuộc cạnh tranh căng thẳng”.

Tại các đô thị lớn, tình trạng “quá tải” trường công diễn ra nhiều năm. Trong khi đó, các trường tư thục có chất lượng tốt lại có mức học phí cao, khiến lựa chọn của phụ huynh bị thu hẹp. Vì vậy, kỳ thi lớp 10 trở thành “cuộc đua khốc liệt” để giành suất học ở môi trường công lập, dù bản thân kỳ thi không thay đổi nhiều.



Nhiều ý kiến cho rằng, muốn giảm áp lực này, cần quy hoạch lại mạng lưới trường lớp. Ở những địa phương còn thiếu trường, có thể tận dụng quỹ đất, các trụ sở công lập chưa sử dụng hiệu quả để đầu tư mở rộng trường học, bảo đảm đúng tinh thần “không để công sản nằm im khi học sinh phải chen chúc tìm chỗ học”.

Song song, Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ thiết thực để khuyến khích hệ thống giáo dục ngoài công lập đạt chuẩn tham gia chia sẻ gánh nặng với giáo dục công, từ chính sách đất đai, tín dụng đến đặt hàng chỉ tiêu đào tạo.

"Một thực tế kéo dài là phân luồng sau THCS chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng. Phần lớn phụ huynh vẫn mặc định lộ trình duy nhất là: THCS - THPT - đại học. Trong khi đó, những hướng đi khác như giáo dục nghề nghiệp, trung tâm giáo dục thường xuyên hoặc các chương trình kỹ thuật – nghề… chưa tạo được sức hút do hạn chế về chất lượng, cơ sở vật chất hoặc chưa có vị thế xã hội tương xứng", TS Vinh phân tích thêm.

Chính vì vậy, sau khi bỏ bằng tốt nghiệp THCS, câu chuyện phân luồng càng trở nên cấp thiết. TS Vinh đề xuất xây dựng hai lộ trình chính thức, có cơ sở pháp lý rõ ràng: Dòng THPT mang tính học thuật, hướng thẳng vào đại học. Dòng trung học nghề/kỹ thuật, kết hợp học văn hóa và kỹ năng nghề, có văn bằng được pháp luật bảo hộ, có lộ trình liên thông minh bạch đến cao đẳng, đại học.

Khi con đường học nghề trở nên rõ ràng, minh bạch và hấp dẫn hơn, phụ huynh không còn tâm lý coi đây là lựa chọn thứ yếu. Điều này giúp giảm áp lực lên kỳ thi lớp 10, đồng thời đáp ứng tốt hơn nhu cầu nhân lực kỹ thuật của nền kinh tế.

Một trong những đề xuất được quan tâm thời gian qua là xét tuyển dựa trên học bạ kết hợp bài kiểm tra năng lực. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, điều này chỉ hiệu quả khi việc đánh giá trong nhà trường phản ánh đúng thực chất năng lực học sinh.

Cũng theo TS Vinh, tình trạng “lạm phát điểm”, đánh giá hình thức, chênh lệch chất lượng giữa các vùng còn tồn tại. Nếu không siết chặt khâu kiểm tra - đánh giá, việc xét tuyển bằng học bạ có thể dẫn tới tình trạng chạy điểm, tăng áp lực kéo dài suốt bốn năm thay vì chỉ trong thời gian ôn thi.

Vì vậy, đổi mới thi tuyển vào lớp 10 cần đặt trên nền tảng đổi mới đánh giá THCS. Các địa phương có thể xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa dùng chung, tổ chức kiểm tra định kỳ theo đề thống nhất, tăng cường thanh tra độc lập để bảo đảm công bằng và minh bạch.

Khi học bạ trở nên “đáng tin”, việc kết hợp điểm quá trình với bài kiểm tra đánh giá năng lực gọn nhẹ thậm chí tổ chức nhiều đợt sẽ giúp giảm đáng kể áp lực cho học sinh mà vẫn bảo đảm chất lượng tuyển sinh.



Từ những phân tích trên có thể khẳng định: Bãi bỏ bằng tốt nghiệp THCS không ảnh hưởng đến việc tổ chức kỳ thi vào lớp 10. Đây vẫn là kỳ thi cần thiết nhằm lựa chọn học sinh phù hợp với năng lực, điều kiện học tập và nhu cầu nhân lực của từng địa phương.

Tuy nhiên, cùng với việc chuẩn hóa văn bằng, hệ thống giáo dục cần tiếp tục đổi mới từ quy hoạch trường lớp, nâng cao chất lượng phân luồng, cải cách đánh giá đến tạo động lực cho giáo dục nghề nghiệp. Chỉ khi đó, kỳ thi lớp 10 mới thực sự nhẹ nhàng, hợp lý, phản ánh đúng năng lực học sinh và đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục trong giai đoạn mới.

Quy định mới ngay lập tức thu hút sự quan tâm lớn từ phụ huynh, học sinh trên cả nước; đặc biệt là câu hỏi: “Không còn bằng tốt nghiệp THCS thì kỳ thi vào lớp 10 có còn được tổ chức?”.'

Thực tế cho thấy, dù thay đổi hình thức xác nhận hoàn thành bậc học, kỳ thi vào lớp 10 vẫn tiếp tục duy trì với vai trò là kỳ tuyển sinh đầu vào quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Bỏ bằng tốt nghiệp THCS: Thay đổi hình thức, không thay đổi bản chất

Theo Luật Giáo dục (sửa đổi), văn bằng trong hệ thống giáo dục quốc dân chỉ được cấp khi học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT) hoặc hoàn thành các chương trình đào tạo ở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học.

Như vậy, so với quy định hiện hành, văn bằng tốt nghiệp THCS không còn; học sinh hoàn thành chương trình THCS sẽ được hiệu trưởng xác nhận ngay trong học bạ theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Sự điều chỉnh này được đánh giá là tinh giản thủ tục hành chính, đồng thời thống nhất hệ thống văn bằng quốc gia, phù hợp định hướng đổi mới quản trị giáo dục.



Tuy nhiên, các chuyên gia giáo dục khẳng định việc bỏ bằng tốt nghiệp THCS không tác động tới kỳ thi tuyển sinh lớp 10. Đây là kỳ thi hoàn toàn độc lập, mang tính chất tuyển chọn đầu vào cho bậc học tiếp theo, dựa trên năng lực của học sinh, chứ không phụ thuộc vào văn bằng của bậc học trước.

Thầy Bùi Tiến Anh, hiệu trưởng một trường THCS tại Hà Nội cho biết: “Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 là bước sàng lọc hợp lý. Việc bỏ bằng THCS chỉ thay đổi hình thức xác nhận, không làm thay đổi bất kỳ tiêu chí nào của kỳ tuyển sinh. Phụ huynh hoàn toàn có thể yên tâm”.

TP Hồ Chí Minh giữ ổn định kỳ thi lớp 10 sau sáp nhập địa giới

Tại TP Hồ Chí Minh, Sở Giáo dục và Đào tạo đã công bố định hướng tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027. Đây là kỳ tuyển sinh đầu tiên sau khi thành phố sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu cũ, do đó nhiều quy định mới đang được hoàn thiện nhằm bảo đảm sự thống nhất, ổn định.

Theo kế hoạch, thành phố sẽ thực hiện kết hợp xét tuyển và thi tuyển. Một số khu vực đặc thù áp dụng xét tuyển, phần lớn các trường THPT công lập khác vẫn tổ chức thi tuyển. Ba môn thi gồm Ngữ văn, Toán và Ngoại ngữ được giữ nguyên, kỳ thi dự kiến diễn ra vào đầu tháng 6/2026.

Cấu trúc đề thi và đề minh họa đã được Sở công bố để các trường THCS ở cả ba địa bàn chủ động xây dựng kế hoạch ôn tập cho học sinh. Việc giữ ổn định hình thức thi được đánh giá là cần thiết, tránh tạo xáo trộn trong giai đoạn chuyển tiếp lớn về hành chính và tổ chức.

Gốc rễ của áp lực thi lớp 10: Mâu thuẫn cung - cầu chỗ học

Theo các chuyên gia giáo dục, thực tế nhiều năm qua cho thấy áp lực lớn nhất liên quan kỳ thi vào lớp 10 không nằm ở hình thức thi hay cách xác nhận tốt nghiệp, mà bắt nguồn từ bất cân đối cung - cầu.

TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp chia sẻ: “Số học sinh tốt nghiệp THCS liên tục tăng, nhưng quy mô trường THPT công lập đặc biệt những trường có điều kiện học tập tốt hầu như không mở rộng. Nút thắt chỗ học này khiến bất kỳ cơ chế tuyển sinh nào cũng trở thành cuộc cạnh tranh căng thẳng”.

Tại các đô thị lớn, tình trạng “quá tải” trường công diễn ra nhiều năm. Trong khi đó, các trường tư thục có chất lượng tốt lại có mức học phí cao, khiến lựa chọn của phụ huynh bị thu hẹp. Vì vậy, kỳ thi lớp 10 trở thành “cuộc đua khốc liệt” để giành suất học ở môi trường công lập, dù bản thân kỳ thi không thay đổi nhiều.



Nhiều ý kiến cho rằng, muốn giảm áp lực này, cần quy hoạch lại mạng lưới trường lớp. Ở những địa phương còn thiếu trường, có thể tận dụng quỹ đất, các trụ sở công lập chưa sử dụng hiệu quả để đầu tư mở rộng trường học, bảo đảm đúng tinh thần “không để công sản nằm im khi học sinh phải chen chúc tìm chỗ học”.

Song song, Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ thiết thực để khuyến khích hệ thống giáo dục ngoài công lập đạt chuẩn tham gia chia sẻ gánh nặng với giáo dục công, từ chính sách đất đai, tín dụng đến đặt hàng chỉ tiêu đào tạo.

"Một thực tế kéo dài là phân luồng sau THCS chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng. Phần lớn phụ huynh vẫn mặc định lộ trình duy nhất là: THCS - THPT - đại học. Trong khi đó, những hướng đi khác như giáo dục nghề nghiệp, trung tâm giáo dục thường xuyên hoặc các chương trình kỹ thuật – nghề… chưa tạo được sức hút do hạn chế về chất lượng, cơ sở vật chất hoặc chưa có vị thế xã hội tương xứng", TS Vinh phân tích thêm.

Chính vì vậy, sau khi bỏ bằng tốt nghiệp THCS, câu chuyện phân luồng càng trở nên cấp thiết. TS Vinh đề xuất xây dựng hai lộ trình chính thức, có cơ sở pháp lý rõ ràng: Dòng THPT mang tính học thuật, hướng thẳng vào đại học. Dòng trung học nghề/kỹ thuật, kết hợp học văn hóa và kỹ năng nghề, có văn bằng được pháp luật bảo hộ, có lộ trình liên thông minh bạch đến cao đẳng, đại học.

Khi con đường học nghề trở nên rõ ràng, minh bạch và hấp dẫn hơn, phụ huynh không còn tâm lý coi đây là lựa chọn thứ yếu. Điều này giúp giảm áp lực lên kỳ thi lớp 10, đồng thời đáp ứng tốt hơn nhu cầu nhân lực kỹ thuật của nền kinh tế.

Một trong những đề xuất được quan tâm thời gian qua là xét tuyển dựa trên học bạ kết hợp bài kiểm tra năng lực. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, điều này chỉ hiệu quả khi việc đánh giá trong nhà trường phản ánh đúng thực chất năng lực học sinh.

Cũng theo TS Vinh, tình trạng “lạm phát điểm”, đánh giá hình thức, chênh lệch chất lượng giữa các vùng còn tồn tại. Nếu không siết chặt khâu kiểm tra - đánh giá, việc xét tuyển bằng học bạ có thể dẫn tới tình trạng chạy điểm, tăng áp lực kéo dài suốt bốn năm thay vì chỉ trong thời gian ôn thi.

Vì vậy, đổi mới thi tuyển vào lớp 10 cần đặt trên nền tảng đổi mới đánh giá THCS. Các địa phương có thể xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa dùng chung, tổ chức kiểm tra định kỳ theo đề thống nhất, tăng cường thanh tra độc lập để bảo đảm công bằng và minh bạch.

Khi học bạ trở nên “đáng tin”, việc kết hợp điểm quá trình với bài kiểm tra đánh giá năng lực gọn nhẹ thậm chí tổ chức nhiều đợt sẽ giúp giảm đáng kể áp lực cho học sinh mà vẫn bảo đảm chất lượng tuyển sinh.



Từ những phân tích trên có thể khẳng định: Bãi bỏ bằng tốt nghiệp THCS không ảnh hưởng đến việc tổ chức kỳ thi vào lớp 10. Đây vẫn là kỳ thi cần thiết nhằm lựa chọn học sinh phù hợp với năng lực, điều kiện học tập và nhu cầu nhân lực của từng địa phương.

Tuy nhiên, cùng với việc chuẩn hóa văn bằng, hệ thống giáo dục cần tiếp tục đổi mới từ quy hoạch trường lớp, nâng cao chất lượng phân luồng, cải cách đánh giá đến tạo động lực cho giáo dục nghề nghiệp. Chỉ khi đó, kỳ thi lớp 10 mới thực sự nhẹ nhàng, hợp lý, phản ánh đúng năng lực học sinh và đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục trong giai đoạn mới.