Từ thực tiễn triển khai tại cơ sở, nhiều nhà giáo, cán bộ quản lý thẳng thắn chỉ ra hạn chế, đồng thời đề xuất nhằm đưa giáo dục pháp luật trở thành hoạt động thực chất, hiệu quả.

Nhận diện hạn chế

Thời gian qua, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong nhà trường được chú trọng triển khai và ngày càng nâng cao chất lượng, hiệu quả. Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, theo phản ánh từ thực tế tại nhiều trường còn tồn tại những hạn chế nhất định trong nhận thức, tổ chức triển khai.

Chia sẻ về nội dung này, ông Đặng Thành Phúc - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Vĩnh Xuân (Vĩnh Long) cho biết, một số giáo viên và học sinh chưa nhận thức đầy đủ vai trò của giáo dục pháp luật. Nội dung tuyên truyền còn dàn trải, chưa sát tình huống thực tiễn học sinh, chủ yếu vẫn là tuyên truyền một chiều (sinh hoạt dưới cờ, phổ biến văn bản). Đội ngũ giáo viên chưa được bồi dưỡng chuyên sâu về phương pháp giáo dục pháp luật tích hợp.

Là giáo viên giảng dạy môn Giáo dục kinh tế và pháp luật, cô Dương Thị Hằng - Trường THPT Trần Quang Khải (Hưng Yên) nhận định, phổ biến, giáo dục pháp luật là nhiệm vụ quan trọng, có ý nghĩa trực tiếp trong hình thành ý thức công dân, năng lực pháp lý và trách nhiệm xã hội cho học sinh. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả, cần nhìn thẳng vào những tồn tại và mạnh dạn đổi mới.

Theo cô Dương Thị Hằng, ở nhiều trường học, hoạt động này mang nặng tính phong trào, tập trung vào các đợt cao điểm như “Ngày Pháp luật Việt Nam 9/11” mà chưa trở thành hoạt động thường xuyên, liên tục. Nội dung tuyên truyền đôi khi còn dàn trải, thiếu trọng tâm. Nội dung còn nặng lý thuyết, thiếu gắn kết thực tiễn.

Trong giảng dạy môn Giáo dục kinh tế và pháp luật, một số bài học vẫn thiên về truyền đạt khái niệm, điều khoản luật mà chưa chú trọng phân tích tình huống thực tế. Học sinh vì vậy khó thấy được mối liên hệ giữa pháp luật và đời sống hàng ngày nên chưa hào hứng trong việc tiếp nhận thông tin pháp luật.

Cũng chỉ ra hạn chế, ông Đinh Tiến Hoàng - Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Nậm Cắn (xã Nậm Cắn, tỉnh Nghệ An) nhắc đến việc, ở một số trường, phổ biến, giáo dục pháp luật mang tính hình thức, nặng về tuyên truyền một chiều, thiếu gắn kết với tình huống thực tiễn học sinh đang gặp phải.

Nội dung còn dàn trải, chưa tập trung vào các vấn đề “nóng” như an toàn mạng, bạo lực học đường, vi phạm giao thông, trách nhiệm công dân trong môi trường số. Phương pháp truyền đạt chậm đổi mới; học sinh tiếp nhận thụ động nên hiệu quả chưa cao. Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, địa phương đôi khi thiếu đồng bộ, liên tục.

Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới nội dung và hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật trong nhà trường, ông Đinh Tiến Hoàng cho rằng nội dung tuyên truyền cần bảo đảm tính thiết thực, cập nhật và bám sát đời sống học sinh; ưu tiên các quy định pháp luật liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của các em cũng như những kỹ năng cần thiết để tự bảo vệ bản thân.

Phương pháp triển khai cần chuyển mạnh từ tư duy học luật để biết sang học luật để ứng xử đúng, chú trọng tăng cường hoạt động xử lý tình huống, mô phỏng phiên tòa giả định, tranh biện và sân khấu hóa nhằm tạo sự tương tác, giúp học sinh ghi nhớ và vận dụng hiệu quả.

Giải pháp nâng cao hiệu quả

Đưa đề xuất, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong nhà trường, ông Đinh Tiến Hoàng cho rằng, Bộ GD&ĐT cần xây dựng bộ tài liệu chuẩn theo từng cấp học với nội dung ngắn gọn, dễ tiếp cận và cập nhật thường xuyên, bảo đảm tính thiết thực, tránh gây quá tải cho giáo viên và học sinh.

Đồng thời, cần tăng cường bồi dưỡng giáo viên về phương pháp giáo dục pháp luật theo hướng phát triển năng lực; có cơ chế phối hợp thường xuyên với công an, tòa án, đoàn thể địa phương để tổ chức hoạt động thực tiễn. Đưa tiêu chí thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật vào đánh giá chất lượng nhà trường theo hướng khuyến khích sáng tạo, không tạo áp lực hành chính.

“Quan điểm của tôi là giáo dục pháp luật không chỉ để biết luật mà phải hình thành ở học sinh ý thức thượng tôn pháp luật, năng lực tự điều chỉnh hành vi và trách nhiệm công dân. Khi học sinh hiểu và tin vào giá trị của pháp luật, nhà trường sẽ thực sự là môi trường an toàn, kỷ cương và nhân văn”, ông Đinh Tiến Hoàng cho hay.

Cùng quan điểm, ông Đặng Thành Phúc đề xuất ban hành bộ tài liệu giáo dục pháp luật dùng chung theo từng cấp học, cập nhật hằng năm. Đối với nhà trường, đưa chỉ tiêu giáo dục pháp luật vào kế hoạch năm học và tiêu chí thi đua; tăng cường phối hợp với công an, đoàn thể địa phương; định kỳ khảo sát nhận thức pháp luật của học sinh để điều chỉnh hoạt động. Đối với giáo viên, cần chủ động tích hợp giáo dục pháp luật trong bài học, gắn với tình huống thực tiễn; khuyến khích sử dụng phương pháp dạy học tích cực (thảo luận, dự án, đóng vai).

Là người trực tiếp giảng dạy, cô Dương Thị Hằng mong muốn, Bộ GD&ĐT tiếp tục xây dựng tài liệu hướng dẫn cụ thể, cập nhật, có tính thực tiễn cao; tổ chức tập huấn chuyên sâu cho giáo viên về kỹ năng giáo dục pháp luật và xây dựng ngân hàng tình huống pháp lý dùng chung toàn quốc.

Đối với nhà trường, đưa phổ biến pháp luật thành tiêu chí đánh giá chất lượng giáo dục toàn diện; thành lập hoặc phát huy hiệu quả câu lạc bộ “Pháp luật học đường”; phối hợp chặt chẽ với phụ huynh để giáo dục ý thức chấp hành pháp luật từ gia đình.

Đối với giáo viên, cần chủ động tự bồi dưỡng, cập nhật kiến thức pháp luật; tích cực đổi mới phương pháp dạy học, lấy học sinh làm trung tâm; làm gương trong việc chấp hành pháp luật và ứng xử chuẩn mực.

“Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, giáo dục pháp luật trong nhà trường không chỉ nhằm trang bị kiến thức mà còn góp phần xây dựng thế hệ công dân có ý thức trách nhiệm, bản lĩnh và hiểu biết pháp lý.

Với vai trò giáo viên môn Giáo dục kinh tế và pháp luật, tôi tin nếu có sự quyết tâm từ Bộ GD&ĐT, sự đồng hành của nhà trường và tinh thần đổi mới ở mỗi giáo viên, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026 sẽ đạt được hiệu quả thiết thực, bền vững”, cô Dương Thị Hằng khẳng định.