Khi lớp nghề bén rễ từ nhu cầu sinh kế

GD&TĐ - Từ rau an toàn, cà phê đến trồng nấm, các lớp nghề được mở theo nhu cầu sản xuất, giúp người dân có thêm kỹ năng tạo sinh kế.



Học nghề ngay nơi sản xuất

Cùng theo học tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên 1 (Điện Biên) nhưng chị Quàng Thị Biên và anh Lường Văn Giới lựa chọn hai nghề khác nhau. Chị Biên học kỹ thuật sản xuất rau an toàn, còn anh Giới chọn kỹ thuật trồng, bảo quản và sơ chế nấm.

Lớp Kỹ thuật sản xuất rau an toàn khóa I có 35 học viên, được tổ chức cho người lao động, đồng bào dân tộc thiểu số tại xã Thanh An. Sau khi hoàn thành chương trình và kiểm tra cuối khóa, các học viên được công nhận tốt nghiệp, cấp chứng chỉ nghề.

Là một trong những học viên hoàn thành khóa học, chị Quàng Thị Biên cho biết việc lớp được tổ chức ngay tại địa bàn đã tạo điều kiện để người lao động tham gia. Nghề học cũng gần với hoạt động sản xuất, vì vậy những kiến thức tiếp thu được có thể vận dụng vào quá trình trồng và chăm sóc rau.

Theo chị Biên, người dân trước đây chủ yếu sản xuất dựa trên kinh nghiệm. Việc được hướng dẫn kỹ thuật giúp học viên hiểu rõ hơn các khâu trong quá trình trồng rau, từ chăm sóc cây đến bảo đảm chất lượng sản phẩm.

“Điều chúng tôi quan tâm là kiến thức học được có thể áp dụng vào sản xuất của gia đình. Học ngay tại địa phương nên việc đi lại thuận lợi, người dân cũng có điều kiện tham gia đầy đủ hơn”, chị Biên chia sẻ.

Tại phường Mường Thanh, lớp Kỹ thuật trồng, bảo quản và sơ chế nấm khóa I cũng thu hút 35 người tham gia. Anh Lường Văn Giới là một trong những học viên hoàn thành chương trình và được cấp chứng chỉ.

Khác với những nghề nông nghiệp quen thuộc, trồng nấm đòi hỏi người học phải nắm được kỹ thuật ở nhiều công đoạn. Nội dung khóa học không chỉ dừng ở khâu trồng mà còn hướng dẫn bảo quản và sơ chế sản phẩm.

Anh Giới cho rằng, việc được học đầy đủ các công đoạn giúp người lao động hình dung rõ hơn công việc nếu phát triển nghề sau khóa học. Kiến thức về bảo quản, sơ chế cũng cần thiết để sản phẩm làm ra không chỉ phục vụ nhu cầu gia đình mà có thể hướng tới thị trường.

“Học nghề giúp chúng tôi biết công việc phải bắt đầu từ đâu và cần chú ý những khâu nào. Sau khóa học, điều quan trọng nhất vẫn là vận dụng được kiến thức vào thực tế”, anh Giới nói.

Cùng thời điểm, tại xã Nà Tấu, 35 học viên khác hoàn thành lớp Kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch, bảo quản và chế biến cà phê. Nội dung đào tạo bao quát từ khâu trồng, chăm sóc cây đến thu hoạch, bảo quản và chế biến sản phẩm.

Ba lớp học với tổng số 105 học viên đại diện cho ba lựa chọn nghề khác nhau: sản xuất rau an toàn, trồng và sơ chế nấm, trồng và chế biến cà phê. Mỗi lớp được bố trí tại một địa bàn, phù hợp với nhu cầu của người học và hoạt động sản xuất ở cơ sở.



Không để chứng chỉ là điểm dừng

Năm 2026, Trung tâm GDNN-GDTX 1 đặt mục tiêu tuyển mới, đào tạo nghề cho 1.330 người tại 16 xã, phường. Các nghề được lựa chọn gồm cả nông nghiệp, xây dựng, sửa chữa và dịch vụ.

Trước khi mở lớp, Trung tâm phối hợp với chính quyền địa phương, các đoàn thể và trưởng thôn, bản khảo sát nhu cầu học nghề. Danh sách người đăng ký được tổng hợp theo từng nhóm ngành, làm cơ sở lựa chọn nội dung, bố trí giáo viên và chuẩn bị địa điểm thực hành.

Việc mở lớp không chỉ dựa vào số người đăng ký mà còn phải tính đến điều kiện sản xuất, định hướng phát triển của địa phương và khả năng tạo việc làm, thu nhập sau đào tạo. Nghề được lựa chọn phải đủ gần với đời sống để người học có thể vận dụng, thay vì hoàn thành chương trình rồi cất chứng chỉ.

Danh mục nghề trình độ sơ cấp có kỹ thuật chăn nuôi, phòng trị bệnh cho trâu, bò, dê, lợn và gia cầm; chăn nuôi gà đồi, gà vườn; kỹ thuật xây dựng; sửa chữa xe gắn máy; lắp đặt, sửa chữa điện nước sinh hoạt.

Nhóm đào tạo thường xuyên gồm trồng và khai thác rừng; trồng, quản lý dịch hại trên cây lúa, ngô, đậu, lạc; sản xuất rau an toàn; nuôi cá nước ngọt; nuôi ong lấy mật; trồng mắc ca, cà phê, dứa, khoai sọ, dược liệu, rau thủy canh; nấu ăn và nghiệp vụ lễ tân.

Danh mục rộng tạo điều kiện để mỗi xã, phường lựa chọn nghề phù hợp. Tại những địa bàn có thế mạnh nông nghiệp, lớp học tập trung vào cây trồng, vật nuôi và kỹ thuật bảo quản, chế biến. Ở khu vực có nhu cầu xây dựng, sửa chữa hoặc phát triển dịch vụ, người lao động có thêm lựa chọn nghề phi nông nghiệp.

Đưa lớp học về xã, phường cũng giúp giảm trở ngại đi lại cho người dân. Địa phương phối hợp bố trí phòng học lý thuyết, địa điểm thực hành và cử cán bộ theo dõi lớp. Học viên được học gần nơi sinh sống, thuận lợi hơn trong việc duy trì thời gian tham gia khóa học.

Tuy nhiên, hoàn thành chương trình và được cấp chứng chỉ mới chỉ là bước đầu. Để nghề học thực sự tạo sinh kế, người lao động còn cần điều kiện áp dụng kỹ thuật, nguồn vốn đầu tư và đầu ra cho sản phẩm.

Với những học viên nông thôn, giá trị của khóa học sẽ được thể hiện trên luống rau, mô hình trồng nấm hoặc công việc cụ thể sau đào tạo. Còn với cơ sở dạy nghề, khả năng tạo việc làm và thu nhập cho người học mới là căn cứ để đánh giá lớp nào phù hợp, nghề nào cần điều chỉnh và mô hình nào có thể tiếp tục nhân rộng.

Khi lớp học bắt đầu từ nhu cầu của người dân và trở lại phục vụ chính sinh kế của họ, đào tạo nghề mới có thể đi xa hơn một khóa học và một tấm chứng chỉ.



Học nghề ngay nơi sản xuất

Cùng theo học tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên 1 (Điện Biên) nhưng chị Quàng Thị Biên và anh Lường Văn Giới lựa chọn hai nghề khác nhau. Chị Biên học kỹ thuật sản xuất rau an toàn, còn anh Giới chọn kỹ thuật trồng, bảo quản và sơ chế nấm.

Lớp Kỹ thuật sản xuất rau an toàn khóa I có 35 học viên, được tổ chức cho người lao động, đồng bào dân tộc thiểu số tại xã Thanh An. Sau khi hoàn thành chương trình và kiểm tra cuối khóa, các học viên được công nhận tốt nghiệp, cấp chứng chỉ nghề.

Là một trong những học viên hoàn thành khóa học, chị Quàng Thị Biên cho biết việc lớp được tổ chức ngay tại địa bàn đã tạo điều kiện để người lao động tham gia. Nghề học cũng gần với hoạt động sản xuất, vì vậy những kiến thức tiếp thu được có thể vận dụng vào quá trình trồng và chăm sóc rau.

Theo chị Biên, người dân trước đây chủ yếu sản xuất dựa trên kinh nghiệm. Việc được hướng dẫn kỹ thuật giúp học viên hiểu rõ hơn các khâu trong quá trình trồng rau, từ chăm sóc cây đến bảo đảm chất lượng sản phẩm.

“Điều chúng tôi quan tâm là kiến thức học được có thể áp dụng vào sản xuất của gia đình. Học ngay tại địa phương nên việc đi lại thuận lợi, người dân cũng có điều kiện tham gia đầy đủ hơn”, chị Biên chia sẻ.

Tại phường Mường Thanh, lớp Kỹ thuật trồng, bảo quản và sơ chế nấm khóa I cũng thu hút 35 người tham gia. Anh Lường Văn Giới là một trong những học viên hoàn thành chương trình và được cấp chứng chỉ.

Khác với những nghề nông nghiệp quen thuộc, trồng nấm đòi hỏi người học phải nắm được kỹ thuật ở nhiều công đoạn. Nội dung khóa học không chỉ dừng ở khâu trồng mà còn hướng dẫn bảo quản và sơ chế sản phẩm.

Anh Giới cho rằng, việc được học đầy đủ các công đoạn giúp người lao động hình dung rõ hơn công việc nếu phát triển nghề sau khóa học. Kiến thức về bảo quản, sơ chế cũng cần thiết để sản phẩm làm ra không chỉ phục vụ nhu cầu gia đình mà có thể hướng tới thị trường.

“Học nghề giúp chúng tôi biết công việc phải bắt đầu từ đâu và cần chú ý những khâu nào. Sau khóa học, điều quan trọng nhất vẫn là vận dụng được kiến thức vào thực tế”, anh Giới nói.

Cùng thời điểm, tại xã Nà Tấu, 35 học viên khác hoàn thành lớp Kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch, bảo quản và chế biến cà phê. Nội dung đào tạo bao quát từ khâu trồng, chăm sóc cây đến thu hoạch, bảo quản và chế biến sản phẩm.

Ba lớp học với tổng số 105 học viên đại diện cho ba lựa chọn nghề khác nhau: sản xuất rau an toàn, trồng và sơ chế nấm, trồng và chế biến cà phê. Mỗi lớp được bố trí tại một địa bàn, phù hợp với nhu cầu của người học và hoạt động sản xuất ở cơ sở.



Không để chứng chỉ là điểm dừng

Năm 2026, Trung tâm GDNN-GDTX 1 đặt mục tiêu tuyển mới, đào tạo nghề cho 1.330 người tại 16 xã, phường. Các nghề được lựa chọn gồm cả nông nghiệp, xây dựng, sửa chữa và dịch vụ.

Trước khi mở lớp, Trung tâm phối hợp với chính quyền địa phương, các đoàn thể và trưởng thôn, bản khảo sát nhu cầu học nghề. Danh sách người đăng ký được tổng hợp theo từng nhóm ngành, làm cơ sở lựa chọn nội dung, bố trí giáo viên và chuẩn bị địa điểm thực hành.

Việc mở lớp không chỉ dựa vào số người đăng ký mà còn phải tính đến điều kiện sản xuất, định hướng phát triển của địa phương và khả năng tạo việc làm, thu nhập sau đào tạo. Nghề được lựa chọn phải đủ gần với đời sống để người học có thể vận dụng, thay vì hoàn thành chương trình rồi cất chứng chỉ.

Danh mục nghề trình độ sơ cấp có kỹ thuật chăn nuôi, phòng trị bệnh cho trâu, bò, dê, lợn và gia cầm; chăn nuôi gà đồi, gà vườn; kỹ thuật xây dựng; sửa chữa xe gắn máy; lắp đặt, sửa chữa điện nước sinh hoạt.

Nhóm đào tạo thường xuyên gồm trồng và khai thác rừng; trồng, quản lý dịch hại trên cây lúa, ngô, đậu, lạc; sản xuất rau an toàn; nuôi cá nước ngọt; nuôi ong lấy mật; trồng mắc ca, cà phê, dứa, khoai sọ, dược liệu, rau thủy canh; nấu ăn và nghiệp vụ lễ tân.

Danh mục rộng tạo điều kiện để mỗi xã, phường lựa chọn nghề phù hợp. Tại những địa bàn có thế mạnh nông nghiệp, lớp học tập trung vào cây trồng, vật nuôi và kỹ thuật bảo quản, chế biến. Ở khu vực có nhu cầu xây dựng, sửa chữa hoặc phát triển dịch vụ, người lao động có thêm lựa chọn nghề phi nông nghiệp.

Đưa lớp học về xã, phường cũng giúp giảm trở ngại đi lại cho người dân. Địa phương phối hợp bố trí phòng học lý thuyết, địa điểm thực hành và cử cán bộ theo dõi lớp. Học viên được học gần nơi sinh sống, thuận lợi hơn trong việc duy trì thời gian tham gia khóa học.

Tuy nhiên, hoàn thành chương trình và được cấp chứng chỉ mới chỉ là bước đầu. Để nghề học thực sự tạo sinh kế, người lao động còn cần điều kiện áp dụng kỹ thuật, nguồn vốn đầu tư và đầu ra cho sản phẩm.

Với những học viên nông thôn, giá trị của khóa học sẽ được thể hiện trên luống rau, mô hình trồng nấm hoặc công việc cụ thể sau đào tạo. Còn với cơ sở dạy nghề, khả năng tạo việc làm và thu nhập cho người học mới là căn cứ để đánh giá lớp nào phù hợp, nghề nào cần điều chỉnh và mô hình nào có thể tiếp tục nhân rộng.

Khi lớp học bắt đầu từ nhu cầu của người dân và trở lại phục vụ chính sinh kế của họ, đào tạo nghề mới có thể đi xa hơn một khóa học và một tấm chứng chỉ.