Từ 'học để biết chữ' đến 'học để phát triển'
2025/10/10 09:21
GD&TĐ - Giai đoạn 2026–2030 công tác xóa mù chữ có bước chuyển quan trọng, đó là học để áp dụng, phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống.
Từ xóa mù chữ truyền thống đến xóa mù chữ chức năng
Báo cáo tổng kết 5 năm thực hiện các nội dung về giáo dục và đào tạo thuộc CTMTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, giai đoạn I: từ năm 2021 đến năm 2025 và định hướng giai đoạn 2026-2030 của Bộ GD&ĐT cho thấy, công tác xóa mù chữ giai đoạn I đã đạt được nhiều kết quả nổi bật.
Đó là, tỷ lệ biết chữ của người dân trong độ tuổi 15–60 ở nhiều địa phương đạt trên 98%, trong đó có tỉnh Thanh Hóa duy trì chuẩn xóa mù chữ mức độ 2 tại toàn bộ 27/27 huyện, thị xã, thành phố. Quảng Nam cũng ghi dấu ấn khi 9/9 huyện miền núi được công nhận đạt chuẩn quốc gia về xóa mù chữ mức độ 2.
Tuy nhiên, bên cạnh thành công, vẫn còn những thách thức không nhỏ. Đến cuối năm 2024, riêng tại Thanh Hóa, vẫn còn trên 18 nghìn người mù chữ trong độ tuổi 15–60, chủ yếu trên 45 tuổi, sống rải rác ở địa bàn khó khăn. Nhóm này ít có cơ hội tiếp cận lớp học tập trung, gặp rào cản về tâm lý và điều kiện đi lại. Điều đó cho thấy, nếu chỉ dừng lại ở cách tiếp cận truyền thống – mở lớp dạy đọc, dạy viết cơ bản – thì công tác xóa mù chữ sẽ chưa đủ sức bền.
Chính từ thực tiễn đó, định hướng giai đoạn 2026–2030 được đề xuất là chuyển trọng tâm từ “học để biết chữ” sang “học để sống, để phát triển”. Xóa mù chữ không chỉ để người dân đọc được một tờ giấy, viết được vài dòng chữ, mà là tạo cơ hội để họ nắm bắt kiến thức pháp luật cơ bản, biết quản lý tài chính gia đình, áp dụng kỹ thuật sản xuất nông nghiệp, chăm sóc sức khỏe bản thân và cộng đồng. Đây là bước phát triển mới, coi người học là trung tâm và kết quả học tập phải gắn liền với cuộc sống hàng ngày.
Học để làm và phát triển bền vững
Theo đề xuất định hướng của địa phương trong Báo cáo Tổng kết 5 năm thực hiện các nội dung về giáo dục và đào tạo thuộc CTMTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, giai đoạn I: từ năm 2021 đến năm 2025 và định hướng giai đoạn 2026-2030, công tác xóa mù chữ giai đoạn mới sẽ được triển khai thông qua Chương trình xóa mù chữ chức năng.
Bộ GD&ĐT định hướng xây dựng các bộ tài liệu học tập theo dạng mô-đun, lồng ghép những nội dung thiết thực nhất với đời sống: từ luật pháp, quản lý tài chính, vệ sinh môi trường, đến kỹ thuật canh tác, chăm sóc sức khỏe.
Cách tiếp cận này biến lớp học xóa mù chữ thành “lớp học cuộc sống”. Học viên không chỉ học chữ, mà còn học cách áp dụng chữ nghĩa vào quản lý công việc gia đình, phát triển sinh kế, nâng cao chất lượng đời sống. Với những địa phương miền núi, nơi tỷ lệ tái mù chữ còn cao, hướng đi này có thể giúp người dân gắn bó với tri thức hơn, tránh tình trạng “học rồi quên”.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, các đơn vị kiến nghị ban hành chính sách hỗ trợ đặc thù cho đội ngũ giáo viên xóa mù chữ. Đây là lực lượng then chốt nhưng thường phải làm việc trong điều kiện thiếu thốn. Các gói hỗ trợ bao gồm phụ cấp trách nhiệm, hỗ trợ chi phí đi lại, cung cấp tài liệu giảng dạy, chế độ làm thêm giờ… là rất cần thiết để khuyến khích giáo viên bám lớp, bám bản.
Song song với đó, các mô hình học tập linh hoạt được khuyến khích triển khai: lớp học buổi tối, cuối tuần, mô hình gia đình học tập, sử dụng audio qua điện thoại hay công cụ công nghệ đơn giản. Những cách làm này phù hợp với đặc thù người học lớn tuổi, sống phân tán và có ít thời gian rảnh.
Tầm nhìn xa hơn, xóa mù chữ giai đoạn 2026–2030 sẽ góp phần giảm nghèo bền vững, tăng năng lực hội nhập cho người dân tộc thiểu số, đồng thời tạo nền tảng cho việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng khó. Khi người dân vừa biết chữ, vừa biết áp dụng kiến thức để phát triển kinh tế và nâng cao đời sống, công tác xóa mù chữ sẽ thực sự trở thành “đòn bẩy” cho phát triển bền vững.
Giai đoạn 2026–2030, công tác xóa mù chữ (XMC) bước vào kỷ nguyên mới, chuyển trọng tâm từ “học để biết chữ” sang “học để sống, để phát triển”. Đây là giải pháp chiến lược nhằm tạo ra sức bền cho tri thức, khắc phục tình trạng tái mù chữ và nâng cao chất lượng dân trí vùng khó khăn.Mục tiêu không chỉ là dạy đọc, viết cơ bản, mà là trang bị kiến thức áp dụng trực tiếp vào cuộc sống thông qua Chương trình Xóa mù chữ chức năng. Nội dung học sẽ được lồng ghép các mô-đun thiết thực như kỹ thuật canh tác nông nghiệp, quản lý tài chính gia đình, đến kiến thức pháp luật cơ bản.
Theo: giaoducthoidai.vn
2025/10/09 16:00 (GMT+7)
2026-07-18 01:15
Tiêu chí xếp hạng đại học không mâu thuẫn với mục tiêu giáo dục
GD&TĐ - Tiêu chí xếp hạng là công cụ đo lường, cải tiến chất lượng, hiện thực hóa mục tiêu giáo dục và nâng cao giá trị phục vụ người học, xã hội.
2026-07-18 01:15
Quảng Trị đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục, khuyến khích đầu tư trường tư thục
GD&TĐ - Nhằm giải quyết áp lực tuyển sinh bậc THCS và THPT, Quảng Trị đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục, khuyến khích phát triển các trường ngoài công lập.
2026-07-18 01:15
Môi trường đào tạo quốc tế ngay tại Thái Nguyên
GD&TĐ - Khoa Quốc tế (Đại học Thái Nguyên) đã và đang tạo dựng môi trường đào tạo theo chuẩn quốc tế, giúp sinh viên phát triển năng lực toàn diện.
2026-07-18 01:13
Gỡ vướng chính sách, bảo đảm quyền lợi cho giáo viên và học sinh Quảng Trị
GD&TĐ - Tại kỳ họp thứ 4, HĐND tỉnh Quảng Trị, lãnh đạo Sở GD&ĐT giải đáp các nội dung liên quan đến chế độ chính sách đối với giáo viên, học sinh.
2026-07-18 01:12
Giám đốc Sở GD&ĐT Thanh Hóa: Điểm nghẽn lớn nhất của giáo dục là thiếu giáo viên
GD&TĐ - Thiếu gần 9.000 giáo viên, hơn 5.000 phòng học và quy mô học sinh tăng nhanh đang tạo áp lực lớn đối với ngành Giáo dục Thanh Hóa.
2026-07-18 01:11
Muốn tăng trưởng hai con số phải đầu tư cho giáo dục
GD&TĐ - Hưng Yên cần phát huy lợi thế Khu đại học Phố Hiến, có chính sách đột phá cho giáo dục và đẩy mạnh sắp xếp trường lớp.
2026-07-18 01:10
Thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và thị trường lao động
GD&TĐ - Theo các chuyên gia, cần thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và thị trường lao động nhằm thúc đẩy công nhận kỹ năng hướng tới dịch chuyển lao động.
2026-07-18 01:09
Phát triển Đại học Quốc gia Hà Nội thành tổ hợp chiến lược về tri thức
GD&TĐ - Phát triển Đại học Quốc gia Hà Nội thành tổ hợp chiến lược về tri thức, công nghệ đổi mới sáng tạo là đề án trọng tâm, giữ vai trò định hướng tổng thể.
