Đồng thời, các quy định mới cũng thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển đổi số, nâng cao chuẩn đội ngũ và góp phần cải thiện chất lượng nguồn nhân lực trong hệ thống giáo dục.
“Cởi trói” lộ trình phát triển cho giáo viên sơ cấp
Trong nhiều năm qua, đội ngũ giáo viên giảng dạy trình độ sơ cấp được xem là nhóm chịu nhiều thiệt thòi trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp (GDNN), khi thiếu một lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng. Do chưa có quy định cụ thể về phân hạng, không ít giáo viên chỉ dừng lại ở vai trò giảng dạy kỹ năng nghề cơ bản và khó nhìn thấy cơ hội thăng tiến lâu dài.
Việc ban hành Thông tư 24/2026/TT-BGDĐT (Thông tư 24) quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên sơ cấp, giáo viên trung cấp, trong đó lần đầu tiên xác lập hai hạng giáo viên sơ cấp (hạng I và hạng II), được đánh giá là một bước ngoặt mang ý nghĩa quan trọng đối với lĩnh vực GDNN.
Ông Trần Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Hội GDNN TPHCM, nhận định đây là một bước tiến đáng ghi nhận, khi đã hình thành các bậc hạng gắn với trình độ chuyên môn và thâm niên công tác của giáo viên. Theo ông, quy định mới góp phần nâng cao vị thế của giáo viên sơ cấp, đồng thời nhìn nhận đúng hơn vai trò của lực lượng này trong việc “đào tạo đầu vào” cho thị trường lao động, đặc biệt đối với lao động phổ thông có kỹ năng.
Ông Tuấn cũng cho rằng, điểm đáng chú ý của quy định mới không nằm ở việc tăng thêm yêu cầu hành chính, mà ở chỗ mở ra cơ chế để giáo viên chủ động nâng cao năng lực chuyên môn. Nếu trước đây, việc tăng lương chủ yếu dựa vào thâm niên, thì nay giáo viên có thêm động lực đổi mới phương pháp giảng dạy, cải tiến kỹ thuật, ứng dụng công nghệ số và nâng cao thành tích nghề nghiệp, qua đó cải thiện thu nhập dựa trên năng lực thực chất.
Nhiều yêu cầu cốt lõi với giảng viên
Bên cạnh Thông tư số 24/2026/TT-BGDĐT quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên trình độ sơ cấp và trung cấp, Bộ GD&ĐT tiếp tục ban hành Thông tư số 25/2026/TT-BGDĐT về chuẩn nghề nghiệp giảng viên cao đẳng và Thông tư số 26/2026/TT-BGDĐT về chuẩn nghề nghiệp giảng viên đại học.
Theo ông Trần Anh Tuấn, việc ban hành hệ thống chuẩn nghề nghiệp cho giảng viên cao đẳng và đại học là bước đi cần thiết trong bối cảnh giáo dục hiện nay đang chuyển mạnh theo hướng thực học, thực hành, đẩy mạnh chuyển đổi số và gắn kết chặt chẽ với nhu cầu của thị trường lao động.
Đặc biệt, đối với lĩnh vực GDNN và giáo dục đại học theo định hướng ứng dụng, giảng viên cần tăng cường kết nối với doanh nghiệp, nắm bắt sát thực tiễn nhu cầu nhân lực để đào tạo gắn với yêu cầu việc làm. Trong bối cảnh đó, người thầy không chỉ đóng vai trò truyền đạt kiến thức, mà còn là người hướng dẫn kỹ năng, truyền cảm hứng học tập và hỗ trợ người học thích ứng với môi trường lao động thay đổi nhanh chóng.
Phó Chủ tịch Hội GDNN TPHCM nhấn mạnh, chuẩn nghề nghiệp mới cũng tạo động lực để mỗi giảng viên chủ động tự học, nâng cao năng lực ngoại ngữ, công nghệ số, kỹ năng nghiên cứu và đạo đức nghề nghiệp. Khi đội ngũ giảng viên có sự chuyển biến tích cực, chất lượng đào tạo sẽ được nâng lên, đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.
Chuẩn nghề nghiệp không chỉ dừng lại ở yêu cầu “dạy đúng chuyên môn”, mà còn đòi hỏi giảng viên phải biết thích ứng, đổi mới và đồng hành cùng người học trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập. Giảng viên cần đáp ứng các yêu cầu cốt lõi như: Vững chuyên môn, thường xuyên cập nhật công nghệ và thực tiễn nghề nghiệp; đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng lấy người học làm trung tâm; có năng lực nghiên cứu, sáng tạo và tăng cường kết nối với doanh nghiệp; đồng thời giữ gìn đạo đức nghề nghiệp, tác phong mẫu mực, tinh thần trách nhiệm và không ngừng tự học, tự bồi dưỡng để thích ứng với sự thay đổi nhanh của thị trường lao động.
Làm chủ giảng dạy số
Điểm chung đáng chú ý của các Thông tư 24, 25 và 26/2026/TT-BGDĐT là đều đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực số và khả năng ứng dụng công nghệ đối với đội ngũ giáo viên, giảng viên.
Ông Trần Anh Tuấn nhấn mạnh, việc chuyển đổi sang mô hình “trường nghề số” đòi hỏi sự thay đổi mạnh mẽ về tư duy và cách tiếp cận. Theo ông, chuẩn năng lực công nghệ không chỉ dừng lại ở các chứng chỉ tin học hay khả năng sử dụng máy tính, mà cốt lõi là năng lực tổ chức và giảng dạy trong môi trường số.
Cụ thể, giáo viên trình độ sơ cấp và trung cấp cần tập trung vào việc ứng dụng công nghệ như mô phỏng, video thao tác chuẩn trong giảng dạy thực hành; trong khi giảng viên cao đẳng trở lên phải tiến tới làm chủ công nghệ, có khả năng thiết kế bài giảng số và tích hợp các công nghệ như IoT hoặc trí tuệ nhân tạo cơ bản.
Thực tiễn tại Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng (TPHCM) cho thấy chuyển đổi số đã trở thành hoạt động thường xuyên trong giảng dạy và nghiên cứu. ThS Phạm Ngọc Hiệu cho biết nhà trường đã xây dựng hệ thống tài nguyên số cho từng môn học nhằm hỗ trợ quá trình đào tạo. Bản thân giảng viên cũng chủ động tiếp cận và ứng dụng các công nghệ mới như Digital Twins (song sinh số) và Augmented Reality (thực tế tăng cường) trong giảng dạy và nghiên cứu.
Tuy nhiên, theo ThS Hiệu, áp lực đối với đội ngũ giảng viên hiện nay là không nhỏ khi vừa phải đảm bảo khối lượng giảng dạy, vừa đáp ứng yêu cầu nghiên cứu khoa học và nâng cao trình độ ngoại ngữ. Vì vậy, các cơ sở giáo dục cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp về thời gian và nguồn lực để giảng viên có thể hoàn thành nhiệm vụ chuyên môn, đồng thời nâng cao năng lực nghiên cứu và hội nhập quốc tế.
Dù đánh giá việc chuyển đổi từ môi trường thực hành truyền thống sang môi trường số là xu hướng tất yếu, giúp mở rộng phương thức tiếp cận tri thức, ThS Phạm Ngọc Hiệu cũng lưu ý rằng quá trình triển khai cần được thực hiện thận trọng.
Theo ông, đầu tư đồng bộ về công nghệ và nguồn nhân lực là điều kiện tiên quyết để số hóa thực sự hỗ trợ quá trình học tập mà không làm giảm chất lượng đào tạo thực hành. Hiện nay, áp lực thích ứng đối với đội ngũ giảng viên, đặc biệt là giảng viên trẻ, vẫn là vấn đề đáng quan tâm.
Để việc triển khai đạt hiệu quả thực chất, các chuyên gia kiến nghị các địa phương và cơ sở giáo dục cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, bao gồm nâng cao năng lực số và ngoại ngữ cho giảng viên; phát triển hệ thống học liệu số và thư viện mở; tích hợp trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy; xây dựng khung năng lực sư phạm thống nhất giữa các loại hình cơ sở đào tạo; đồng thời thúc đẩy mô hình hợp tác chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp.
Theo ông Lê Thiên Huy - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Hoa Sen, nghiên cứu khoa học trong giáo dục nghề nghiệp có nhiều thuận lợi nếu được định hướng đúng, bởi giáo viên nghề trực tiếp hướng dẫn học sinh tạo ra sản phẩm thực tiễn, có thể phát triển thành các đề tài nghiên cứu ứng dụng.
Trường Cao đẳng nghề Hoa Sen sẽ triển khai chuẩn nghề nghiệp mới từ tháng 9/2026, trong đó một năm học được xem là giai đoạn “bước đệm” để giáo viên chưa đạt trình độ thạc sĩ hoàn thiện đào tạo, đồng thời thúc đẩy giảng viên và sinh viên chuyển hóa sản phẩm giảng dạy thành đề tài nghiên cứu khoa học.
