Chuyển đổi số ngành Giáo dục: Con đường ngắn nhất để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo

Đây là khẳng định của ông Nguyễn Thanh Hà - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, trong cuộc trao đổi với Báo Giáo dục và Thời đại về các giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số trong ngành Giáo dục.

Khẳng định vai trò kiến tạo của người dạy và người học

- Khánh Hòa đang triển khai đồng bộ giải pháp đột phá nhằm nằm trong nhóm 10 tỉnh, thành phố dẫn đầu cả nước về chuyển đổi số (DTI). Vậy trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, chiến lược DTI của tỉnh có những điểm đột phá nào để góp phần đạt mục tiêu trên, thưa ông?

- Quán triệt sâu sắc tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết 71 về phát triển đột phá giáo dục - đào tạo, quan điểm xuyên suốt của lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa là: Chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo không phải là câu chuyện mua sắm thiết bị hay phần mềm, mà là cuộc cách mạng về tư duy, lấy con người làm trung tâm.

Cụ thể, chiến lược của tỉnh giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035 về chuyển đổi số trong giáo dục giải quyết 3 trọng tâm: Vai trò kiến tạo của người dạy và người học; thu hút nhân tài và kết nối thị trường lao động.

Về vai trò của người dạy và người học (dịch chuyển từ thụ động sang kiến tạo), trong hệ sinh thái giáo dục số của tỉnh, chúng tôi tái định vị hoàn toàn vai trò của thầy và trò. Đối với người học (trung tâm của sự đổi mới) - các em không còn là những “chiếc bình chứa” kiến thức thụ động.

Thông qua các nền tảng học tập trực tuyến, trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu, chiến lược hướng tới cá nhân hóa học tập. Mỗi học sinh tại Khánh Hòa, dù ở Nha Trang, Phan Rang… hay các khu vực miền núi như Khánh Sơn, Khánh Vĩnh, Bác Ái… đều có lộ trình học tập riêng, được tiếp cận kho học liệu mở bình đẳng.

Đối với người dạy (động lực của chuyển đổi): Thầy cô giáo sẽ chuyển vai trò từ người truyền đạt kiến thức một chiều sang người dẫn dắt, thiết kế và tổ chức trải nghiệm học tập. Khánh Hòa sẽ tập trung chỉ đạo triển khai các giải pháp công nghệ số để giải phóng giáo viên khỏi gánh nặng hành chính, để thầy cô có toàn thời gian và tâm trí cho việc đổi mới phương pháp giảng dạy và thấu cảm với học sinh.

- Con người là trung tâm của chuyển đổi số. Khánh Hòa có chính sách đột phá để thu hút nhân tài?

- Khánh Hòa không chỉ thu hút nhân tài bằng những chính sách đãi ngộ truyền thống, mà còn bằng môi trường đổi mới sáng tạo mở. Tỉnh chỉ đạo ngành Giáo dục xây dựng thí điểm các nền tảng “giảng đường ảo” và mô hình “chuyên gia không biên giới”.

Nghĩa là, một chuyên gia công nghệ từ Thung lũng Silicon hay giáo sư hàng đầu tại Hà Nội, TPHCM có thể tham gia giảng dạy, hướng dẫn dự án cho học sinh, sinh viên Khánh Hòa thông qua nền tảng số mà không gặp bất cứ khó khăn nào do rào cản địa lý. Trong phạm vi của địa phương, ngành Giáo dục sẽ điều phối giáo viên giỏi dạy học cho mọi học sinh được tiếp cận tri thức qua nền tảng số này.

Chuyển đổi số cũng giúp chúng tôi “đãi cát tìm vàng” hiệu quả hơn. Thông qua dữ liệu học tập liên thông, tỉnh dễ dàng phát hiện sớm những học sinh có năng khiếu đặc biệt về STEM, khoa học máy tính hay nghệ thuật, từ đó có cơ chế đào tạo đặc thù, cấp học bổng và đưa vào các chương trình ươm mầm tài năng số của tỉnh.

Ông Nguyễn Thanh Hà - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa. Ảnh: Phương Nguyễn Mã

“Đồng hành đào tạo” trên nền tảng số

- Hiệu quả của đào tạo được minh chứng rõ nét qua tỷ lệ có việc làm và kỹ năng nghề nghiệp, năng suất lao động. Ông đánh giá thế nào về vấn đề này?

- Về kết nối đào tạo với thị trường lao động, lãnh đạo tỉnh xác định đây là điểm nghẽn lớn nhất của giáo dục truyền thống mà chuyển đổi số phải giải quyết. Chiến lược của Khánh Hòa thực hiện sự kết nối này qua hai đột phá:

Thứ nhất, xây dựng Cổng Dữ liệu Lao động - Việc làm - Đào tạo, thông qua khai phá dữ liệu lớn (Big Data) để dự báo nhu cầu nhân lực. Hệ thống này sẽ báo cho các cơ sở giáo dục biết: Trong 3-5 năm tới, kinh tế biển xanh của Khánh Hòa cần bao nhiêu kỹ sư, ngành du lịch thông minh cần bao nhiêu nhân sự vận hành AI. Từ đó, các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn sẽ xác lập lại chỉ tiêu và chương trình đào tạo cho khớp với thực tiễn, chấm dứt tình trạng “đào tạo những gì mình có, không đào tạo những gì xã hội cần”.

Thứ hai là cơ chế “Đồng hành đào tạo” trên nền tảng số. Tỉnh khuyến khích các doanh nghiệp công nghệ, du lịch, dịch vụ đưa trực tiếp các bài toán thực tế (case study) của doanh nghiệp lên nền tảng học tập của sinh viên. Doanh nghiệp tham gia đánh giá năng lực sinh viên thông qua các “hồ sơ năng lực số” thay vì chỉ nhìn vào bằng cấp truyền thống. Khi ra trường, mã định danh học tập của sinh viên chính là “CV” uy tín nhất để doanh nghiệp tuyển dụng.

Dự án: “Hệ thống Bio-AI hỗ trợ rèn luyện thói quen học tập và nâng cao sự tập trung cho học sinh ADHD (rối loạn tăng động giảm chú ý) của em Chen Vĩnh Kỳ (10 Tin) và Mai Gia Đạt (11 Toán) Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn - Đông Hải (Khánh Hòa) đoạt giải Nhì Cuộc thi Khoa học kỹ thuật cấp quốc gia năm học 2025 - 2026.

Động lực bứt phá

- Thưa ông, ngoài nhân lực, chuyển đổi số đòi hỏi nguồn tài lực lớn. Giải pháp để thu hút các nguồn lực của xã hội tham gia chuyển đổi số, đặc biệt trong chuyển đổi số ngành Giáo dục là gì?

- Chuyển đổi số đòi hỏi nguồn lực khổng lồ. Quán triệt sâu sắc tinh thần các Nghị quyết của Bộ Chính trị, quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của Tỉnh ủy và UBND tỉnh Khánh Hòa là: Không ỷ lại hoàn toàn vào ngân sách Nhà nước. Nguồn lực từ Nhà nước chỉ đóng vai trò nền tảng, dẫn dắt và kiến tạo; sự tham gia của toàn xã hội và doanh nghiệp mới là động lực bứt phá.

Để hiện thực hóa triết lý này, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, UBND tỉnh Khánh Hòa đang quyết liệt triển khai 3 nhóm chính sách trọng tâm nhằm khơi thông và thu hút tối đa các nguồn lực sau: Thứ nhất, đột phá về cơ chế, chính sách (mở đường cho mô hình hợp tác công - tư trong giáo dục số). Chúng tôi hiểu rằng, doanh nghiệp chỉ đầu tư khi thấy môi trường minh bạch và có hành lang pháp lý rõ ràng.

Thứ hai, đẩy mạnh hình thức thuê dịch vụ công nghệ thông tin: Thay vì các trường học phải chật vật xin ngân sách tự mua sắm máy chủ, phần mềm rồi tự vận hành, tỉnh chỉ đạo ngành Giáo dục chuyển mạnh sang mô hình thuê dịch vụ của các tập đoàn công nghệ. Điều này vừa giúp các trường có ngay công nghệ tiên tiến nhất, vừa tạo thị trường hấp dẫn cho doanh nghiệp công nghệ tham gia đầu tư.

Thứ ba, xây dựng cơ chế thử nghiệm (Sandbox) cho đổi mới sáng tạo: Tỉnh tạo điều kiện cho các doanh nghiệp, startup giáo dục được thử nghiệm các giải pháp giáo dục thông minh (AI, VR/AR trong giảng dạy) tại một số cơ sở giáo dục mũi nhọn của tỉnh trước khi nhân rộng. Đây là cách Khánh Hòa trải thảm đỏ đón các công nghệ giáo dục mới nhất.

Bên cạnh đó, tỉnh Khánh Hòa tận dụng tối đa lợi thế là điểm đến của nhiều tập đoàn kinh tế lớn để thu hút nguồn lực xã hội hóa theo mô hình 2 trụ cột: Phát huy trách nhiệm xã hội để xóa vùng lõm công nghệ số; Dùng “Quỹ đầu tư mạo hiểm” làm bệ phóng cho đổi mới sáng tạo học đường. UBND tỉnh đã giao Sở Tài chính khẩn trương tham mưu Đề án Thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm tỉnh Khánh Hòa.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!