Tầm quan trọng của kiểm soát cảm xúc trong học đường

Hành vi không thể chấp nhận

Vụ một nam sinh lớp 12 của Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (xã Nội Bài, Hà Nội) có hành vi đánh cô giáo ngay trong giờ học đến mức phải nhập viện khiến dư luận bàng hoàng về mức độ nghiêm trọng của sự việc. Hiện tại, cơ quan chức năng đã tiến hành bắt khẩn cấp đối với nam sinh này để điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.

Theo quan điểm của ThS Lê Trung Kiên - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Phùng Hưng (xã Sóc Sơn, Hà Nội), đây không đơn thuần là một hành vi vi phạm nội quy trường học mà còn là sự xâm phạm nghiêm trọng đến đạo đức, văn hóa ứng xử và sự tôn nghiêm của môi trường giáo dục. Dù nguyên nhân cụ thể của vụ việc là gì, hành động dùng bạo lực đối với giáo viên là không thể được chấp nhận hay biện minh.

Nhà trường là nơi truyền đạt kiến thức và hình thành nhân cách, vì vậy khi một học sinh sẵn sàng ra tay với người đang giảng dạy mình, đó là dấu hiệu đáng báo động về khả năng kiểm soát cảm xúc và ý thức tôn trọng người khác. Tuy nhiên, nhìn nhận sự việc một cách toàn diện, chúng ta không nên chỉ dừng lại ở việc lên án cá nhân học sinh.

Thầy Lê Trung Kiên - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Phùng Hưng, Hà Nội. Ảnh: Đình Tuệ.

Đây còn là lời cảnh báo về những vấn đề sâu xa hơn như sự thiếu hụt kỹ năng quản lý cảm xúc ở một bộ phận học sinh, áp lực tâm lý tuổi vị thành niên, ảnh hưởng tiêu cực từ môi trường mạng và đôi khi cả những khoảng trống trong giáo dục gia đình. Một học sinh bình thường khó có thể bột phát hành vi cực đoan nếu không có những vấn đề tâm lý hoặc quá trình tích tụ cảm xúc tiêu cực từ trước.

Ở chiều ngược lại, các giáo viên, nhà quản lý giáo dục, cán bộ nhân viên công tác trong ngành giáo dục cũng cần được trang bị, đào tạo những kỹ năng xử lý tình huống, giao tiếp, ứng xử để tránh gặp phải hoặc biết cách đề phòng và ứng phó trong những tình huống tương tự như vậy.

Cũng theo thầy Lê Trung Kiên, các nhà trường cần thiết lập quy trình xử lý sự cố, công bố rõ các mức vi phạm và hướng xử lý từ đầu năm có sự tham gia của các lực lượng xã hội khác trong bối cảnh ngày nay, nhà trường không còn có thể đưa ra những hình thức kỷ luật cao nhất như đình chỉ học tập.

Việc xử lý cần bảo đảm tính nghiêm minh nhưng cũng mang tính giáo dục để không tước đi toàn bộ cơ hội cho một con người. Học sinh vi phạm phải chịu trách nhiệm theo quy định, đồng thời cần được đánh giá tác động về tâm lý, tư vấn và định hướng để học sinh nhận thức được hậu quả hành động của mình.

Bên cạnh đó, gia đình, nhà trường và xã hội cần phối hợp chặt chẽ hơn trong việc giáo dục nhân cách, kỹ năng ứng xử và kiểm soát cảm xúc cho thanh thiếu niên.

"Sự việc tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi là một hồi chuông cảnh tỉnh. Bảo vệ danh dự và sự an toàn của giáo viên cũng chính là bảo vệ giá trị cốt lõi của giáo dục. Một môi trường học đường văn minh chỉ có thể được xây dựng trên nền tảng của sự tôn trọng, kỷ luật và trách nhiệm từ tất cả các bên" - ThS Lê Trung Kiên nhấn mạnh.

Cần phòng tránh từ xa, từ sớm

Cô Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng Trường Tiểu học & THCS Chương Dương, Hà Nội. Ảnh: Đình Tuệ.

Một trong những điều đáng lo ngại của giáo dục hiện nay là sự xuống cấp trong thái độ ứng xử với thầy cô của một bộ phận học sinh. Từ việc không nghe lời, cãi lại giáo viên, xúc phạm bằng lời nói đến những hành vi nghiêm trọng như đe dọa, hành hung thầy cô, tất cả đặt ra câu hỏi: Điều gì đang xảy ra với văn hóa học đường và trách nhiệm giáo dục của gia đình?

Cô Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng Trường Tiểu học & THCS Chương Dương (phường Hồng Hà, Hà Nội) cho rằng, những vụ việc được phản ánh thời gian qua cho thấy các biểu hiện lệch chuẩn trong quan hệ thầy trò là vấn đề rất đáng quan tâm. Đặc biệt cần nhìn nhận thẳng thắn: Sự suy giảm niềm tin và thái độ tôn trọng của một bộ phận phụ huynh đối với nhà trường, giáo viên đang tác động tiêu cực đến nhận thức, hành vi của chính con em họ.

Một học sinh có thể được dạy ở trường rằng phải lễ phép, kính trọng thầy cô, nhưng nếu về nhà thường xuyên nghe cha mẹ chê bai giáo viên, phủ nhận cách dạy của nhà trường, thậm chí dùng những lời lẽ xúc phạm thầy cô, thì những bài học đạo đức ấy rất dễ bị vô hiệu hóa.

Đáng lo ngại là có những phụ huynh, khi con bị nhắc nhở vì vi phạm nội quy, thay vì tìm hiểu nguyên nhân, lại lập tức bênh vực con, quy trách nhiệm cho giáo viên. Con không làm bài tập, cha mẹ cho rằng thầy cô giao bài quá nhiều. Con bị phê bình, cha mẹ cho rằng giáo viên thiếu tâm lý. Con bị xử lý kỷ luật, cha mẹ cho rằng nhà trường gây áp lực, làm tổn thương con.

Trường THPT Mạc Đĩnh Chi - nơi xảy ra sự việc học sinh hành hung cô giáo ngày 19/10. Ảnh: ITN.

"Tất nhiên, giáo viên có thể sai và phụ huynh hoàn toàn có quyền phản ánh. Nhưng bảo vệ quyền lợi chính đáng của con khác hoàn toàn với việc bênh vực con một cách vô điều kiện. Một đứa trẻ thường xuyên chứng kiến cha mẹ coi thường thầy cô rất khó hình thành sự tôn trọng thực sự đối với người đang giáo dục mình", cô Nguyễn Thị Vân Hồng nhấn mạnh.

Ngày nay, trẻ em được quan tâm và bảo vệ nhiều hơn. Đây là một tiến bộ tích cực. Nhưng một số gia đình lại hiểu sai việc tôn trọng trẻ, coi mọi mong muốn của con đều phải được đáp ứng và mọi sự không hài lòng của con đều là lỗi của người khác.

Trẻ không thích học thì được giảm yêu cầu. Trẻ không thích giáo viên thì cha mẹ lập tức phản đối. Trẻ vi phạm nội quy thì gia đình tìm lý do để bào chữa. Dần dần, trẻ có thể hình thành tâm lý đề cao quyền lợi cá nhân nhưng thiếu ý thức về nghĩa vụ và trách nhiệm.

Các em muốn được tôn trọng nhưng chưa biết tôn trọng người khác; muốn được lắng nghe nhưng không chấp nhận lời góp ý; muốn được bảo vệ nhưng không sẵn sàng chịu trách nhiệm khi mắc lỗi. Yêu thương con không có nghĩa là bảo vệ con khỏi mọi lời phê bình. Giáo dục con trưởng thành phải bao gồm cả việc giúp con biết nhận lỗi, sửa lỗi và chấp nhận những giới hạn cần thiết.

"Điều đáng sợ nhất không phải là một đứa trẻ cãi lại thầy cô, mà là khi đứa trẻ ấy tin rằng mình có quyền xúc phạm thầy cô và luôn có người lớn đứng ra bảo vệ. Vì vậy, muốn giữ gìn kỷ cương trường học, trước hết phải xây dựng lại sự đồng thuận về các giá trị giáo dục giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Đừng để những đứa trẻ mất đi sự tôn trọng đối với người thầy chỉ vì cách ứng xử thiếu chuẩn mực của người lớn" - cô Vân Hồng bày tỏ.

Cô Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng Trường Tiểu học & THCS Chương Dương, Hà Nội trao đổi với học sinh. Ảnh: Đình Tuệ.

Hành vi không thể chấp nhận

Cần phòng tránh từ xa, từ sớm

"Điều đáng sợ nhất không phải là một đứa trẻ cãi lại thầy cô, mà là khi đứa trẻ ấy tin rằng mình có quyền xúc phạm thầy cô và luôn có người lớn đứng ra bảo vệ. Vì vậy, muốn giữ gìn kỷ cương trường học, trước hết phải xây dựng lại sự đồng thuận về các giá trị giáo dục giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Đừng để những đứa trẻ mất đi sự tôn trọng đối với người thầy chỉ vì cách ứng xử thiếu chuẩn mực của người lớn" - cô Vân Hồng bày tỏ.