Phát triển năng lực tự học từ trải nghiệm sáng tạo cùng AI

GD&TĐ - Tham gia xây dựng, kiểm chứng và góp ý học liệu, học sinh có thêm cơ hội rèn năng lực tự học, tư duy phản biện và sáng tạo.



“Hệ sinh thái Lily Educare – Robot AI đồng hành cùng học sinh trung học trong chinh phục kiến thức Khoa học tự nhiên và Khoa học xã hội 9” là hệ sinh thái hỗ trợ tự học, kết hợp robot AI có khả năng hỏi đáp bằng giọng nói với cẩm nang kiến thức dạng sơ đồ tư duy, sổ tay học tập và bài luyện qua mã QR.

Dự án do nhóm 5 học sinh thực hiện dưới sự hướng dẫn của cô Nguyễn Thị Thu Phương, giáo viên Trường THCS Phúc Yên, tỉnh Phú Thọ. Dự án hướng tới giúp học sinh lớp 9 hệ thống kiến thức, luyện tập và chủ động tìm hiểu những nội dung chưa nắm vững. Lily Educare đoạt giải Đặc biệt tại Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng tỉnh Phú Thọ năm 2026, lĩnh vực Đồ dùng dành cho học tập.

Để học sinh cùng xây dựng học liệu

Phụ trách tổng hợp kiến thức và quản lý các tệp học liệu, Trần Tuấn Kiệt, lớp 8A4, Trường THCS Phúc Yên, nhận được phản hồi khá cụ thể từ một số bạn học. Các bạn muốn có thêm nội dung mở rộng, liên hệ thực tế bên cạnh kiến thức trọng tâm đã được nhóm sắp xếp.

Góp ý ấy khiến Kiệt và các thành viên nhìn lại sản phẩm từ nhu cầu của người sử dụng. Nhóm thống nhất bổ sung vào hướng phát triển những câu hỏi vận dụng và thông tin ngoài sách giáo khoa, giúp việc tìm hiểu bài học có thêm chiều sâu.

“Em cùng các bạn thống nhất bổ sung ngay vào kế hoạch phát triển sản phẩm, tiến hành tìm kiếm, tổng hợp thêm các phần thông tin mở rộng, câu hỏi vận dụng thực tế ngoài SGK và cập nhật vào bộ dữ liệu”, Kiệt chia sẻ.



Đằng sau việc tiếp nhận góp ý là một yêu cầu đặt ra với nhóm tác giả, đó là học liệu cần giúp người học giải quyết những băn khoăn cụ thể. Khi bạn học muốn hiểu rõ hơn một nội dung, người biên soạn cũng phải tiếp tục đọc, tìm kiếm và lựa chọn cách giải thích phù hợp.

Đây cũng là mục tiêu mà cô Nguyễn Thị Thu Phương, giáo viên Trường THCS Phúc Yên, hướng tới khi đồng hành cùng học sinh xây dựng Lily Educare. Theo cô Phương, ý tưởng xuất phát từ những khó khăn trong việc tự học, nhất là với học sinh lớp 9 phải hệ thống nhiều kiến thức để chuẩn bị cho kỳ thi chuyển cấp. Việc dùng điện thoại tra cứu đôi khi khiến các em phân tâm bởi tin nhắn, mạng xã hội và trò chơi.

Từ nhu cầu ấy, cô trò kết hợp robot AI với cẩm nang kiến thức bằng sơ đồ tư duy, sổ tay học tập và các bài luyện qua mã QR. Robot hỗ trợ hỏi đáp bằng giọng nói, còn học liệu giúp học sinh theo dõi nội dung trọng tâm và tự kiểm tra phần đã học. Các hoạt động trực tuyến được gắn với từng bài cụ thể để người sử dụng có định hướng khi tra cứu, luyện tập.

Trong quá trình xây dựng cẩm nang, nhóm trưởng Đỗ Kim Thư, lớp 8A5, cùng các bạn phải chọn lọc, sắp xếp kiến thức rồi nhờ thầy cô có chuyên môn thẩm định. Những sơ đồ còn nhiều chữ được chỉnh lại để thuận tiện hơn khi theo dõi. Việc làm học liệu vì thế cũng trở thành quá trình các em đọc kỹ và tổ chức lại kiến thức của mình.



Với Nguyễn Tiến Vũ Thành, lớp 9A1, Trường THCS Phúc Yên, vai trò người biên soạn và người sử dụng gắn với nhau trong việc học hằng ngày. Thành tham gia xây dựng câu hỏi, dữ liệu, đồng thời dùng sản phẩm để ôn tập. Em nhận thấy học liệu giúp mình xác định trọng tâm thuận tiện hơn và bớt bị sao nhãng bởi thông báo điện thoại.

Từ trải nghiệm đó, Thành mong muốn nhóm mở rộng sang Toán, Tiếng Anh và các khối lớp khác. Nếu góp ý của các bạn dùng thử giúp Kiệt chú ý hơn đến chiều sâu kiến thức, thì mong muốn của Thành gợi thêm hướng phát triển về phạm vi học liệu. Những ý kiến ấy giúp nhóm có căn cứ lựa chọn công việc tiếp theo, thay vì chỉ hoàn thiện sản phẩm theo hình dung ban đầu.

Rèn cách học cùng năng lực kiểm chứng

Cùng với việc lắng nghe người sử dụng, nhóm Lily Educare phải kiểm tra nội dung mà công cụ đưa ra. Một lời giải thích nhanh chỉ có giá trị khi học sinh hiểu và có căn cứ để tin cậy, nhất là trong những bài học đòi hỏi sự chính xác.

Nguyễn Vĩnh Thái, lớp 8A1, Trường THCS Phúc Yên, đã gặp tình huống như vậy khi thử đặt câu hỏi cho AI về Sinh học 9. Đối chiếu kết quả với học liệu được thầy cô thẩm định, em phát hiện câu trả lời nhầm lẫn về tỉ lệ phân ly và cùng nhóm điều chỉnh câu lệnh hướng dẫn.

Điều Thái rút ra là phải giữ tư duy phản biện khi sử dụng công nghệ, lấy sách giáo khoa và sự thẩm định của thầy cô làm căn cứ đối chiếu. Trải nghiệm này cho thấy việc kiểm tra câu trả lời cũng cần trở thành một phần trong quá trình học cùng AI.



Ở đây, vai trò của giáo viên gắn với cả định hướng nội dung và hỗ trợ học sinh rà soát kiến thức. Cô Phương hướng dẫn chuyên môn, còn các thầy cô tham gia thẩm định học liệu để nhóm có cơ sở kiểm tra. Khi gặp câu trả lời chưa chắc chắn, học sinh có thể quay lại tài liệu và tìm sự hỗ trợ, thay vì tiếp nhận ngay kết quả do công cụ cung cấp.

Thói quen tự đặt câu hỏi, tự kiểm tra cũng được Lê Trung Hiếu, thành viên phụ trách kỹ thuật của nhóm, mang vào việc học sau khi chuyển cấp. Hiện học lớp 10A2, Trường THPT Hai Bà Trưng, Hiếu cho biết trải nghiệm làm dự án giúp em nhận ra giá trị của việc hệ thống kiến thức bằng sơ đồ tư duy.

Với những nội dung mới ở Vật lý, Hóa học, em chủ động vẽ sơ đồ cho từng bài, kết hợp đặt câu hỏi và làm trắc nghiệm để tìm phần chưa vững. Theo Hiếu, cách học này giúp em tiếp thu, ghi nhớ thuận tiện hơn. Đây là thay đổi em tự nhận thấy từ việc vận dụng kinh nghiệm của dự án vào học tập.

Từ những trải nghiệm của học sinh, cô Phương cùng nhóm dự kiến tiếp tục phát triển học liệu theo nhu cầu từng em, đồng thời xây dựng công cụ hỗ trợ giáo viên theo dõi tiến độ tự học. Hướng đi này còn cần được thử nghiệm, hoàn thiện, nhưng cho thấy mong muốn kết nối rõ hơn giữa việc học ở nhà và sự đồng hành của thầy cô.

“Công nghệ có thể thay đổi, nhưng năng lực tự học là điều sẽ theo các em suốt đời”, cô Phương chia sẻ. Với Lily Educare, mục tiêu ấy được cụ thể hóa qua những việc vừa sức: góp ý một nội dung, tìm thêm ví dụ, đối chiếu một câu trả lời hay tự nhận ra phần kiến thức còn thiếu. Khi được hướng dẫn và có cơ hội tham gia, học sinh từng bước hình thành cách học chủ động ngay trong quá trình xây dựng công cụ phục vụ mình.



“Hệ sinh thái Lily Educare – Robot AI đồng hành cùng học sinh trung học trong chinh phục kiến thức Khoa học tự nhiên và Khoa học xã hội 9” là hệ sinh thái hỗ trợ tự học, kết hợp robot AI có khả năng hỏi đáp bằng giọng nói với cẩm nang kiến thức dạng sơ đồ tư duy, sổ tay học tập và bài luyện qua mã QR.

Dự án do nhóm 5 học sinh thực hiện dưới sự hướng dẫn của cô Nguyễn Thị Thu Phương, giáo viên Trường THCS Phúc Yên, tỉnh Phú Thọ. Dự án hướng tới giúp học sinh lớp 9 hệ thống kiến thức, luyện tập và chủ động tìm hiểu những nội dung chưa nắm vững. Lily Educare đoạt giải Đặc biệt tại Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng tỉnh Phú Thọ năm 2026, lĩnh vực Đồ dùng dành cho học tập.

Để học sinh cùng xây dựng học liệu

Phụ trách tổng hợp kiến thức và quản lý các tệp học liệu, Trần Tuấn Kiệt, lớp 8A4, Trường THCS Phúc Yên, nhận được phản hồi khá cụ thể từ một số bạn học. Các bạn muốn có thêm nội dung mở rộng, liên hệ thực tế bên cạnh kiến thức trọng tâm đã được nhóm sắp xếp.

Góp ý ấy khiến Kiệt và các thành viên nhìn lại sản phẩm từ nhu cầu của người sử dụng. Nhóm thống nhất bổ sung vào hướng phát triển những câu hỏi vận dụng và thông tin ngoài sách giáo khoa, giúp việc tìm hiểu bài học có thêm chiều sâu.

“Em cùng các bạn thống nhất bổ sung ngay vào kế hoạch phát triển sản phẩm, tiến hành tìm kiếm, tổng hợp thêm các phần thông tin mở rộng, câu hỏi vận dụng thực tế ngoài SGK và cập nhật vào bộ dữ liệu”, Kiệt chia sẻ.



Đằng sau việc tiếp nhận góp ý là một yêu cầu đặt ra với nhóm tác giả, đó là học liệu cần giúp người học giải quyết những băn khoăn cụ thể. Khi bạn học muốn hiểu rõ hơn một nội dung, người biên soạn cũng phải tiếp tục đọc, tìm kiếm và lựa chọn cách giải thích phù hợp.

Đây cũng là mục tiêu mà cô Nguyễn Thị Thu Phương, giáo viên Trường THCS Phúc Yên, hướng tới khi đồng hành cùng học sinh xây dựng Lily Educare. Theo cô Phương, ý tưởng xuất phát từ những khó khăn trong việc tự học, nhất là với học sinh lớp 9 phải hệ thống nhiều kiến thức để chuẩn bị cho kỳ thi chuyển cấp. Việc dùng điện thoại tra cứu đôi khi khiến các em phân tâm bởi tin nhắn, mạng xã hội và trò chơi.

Từ nhu cầu ấy, cô trò kết hợp robot AI với cẩm nang kiến thức bằng sơ đồ tư duy, sổ tay học tập và các bài luyện qua mã QR. Robot hỗ trợ hỏi đáp bằng giọng nói, còn học liệu giúp học sinh theo dõi nội dung trọng tâm và tự kiểm tra phần đã học. Các hoạt động trực tuyến được gắn với từng bài cụ thể để người sử dụng có định hướng khi tra cứu, luyện tập.

Trong quá trình xây dựng cẩm nang, nhóm trưởng Đỗ Kim Thư, lớp 8A5, cùng các bạn phải chọn lọc, sắp xếp kiến thức rồi nhờ thầy cô có chuyên môn thẩm định. Những sơ đồ còn nhiều chữ được chỉnh lại để thuận tiện hơn khi theo dõi. Việc làm học liệu vì thế cũng trở thành quá trình các em đọc kỹ và tổ chức lại kiến thức của mình.



Với Nguyễn Tiến Vũ Thành, lớp 9A1, Trường THCS Phúc Yên, vai trò người biên soạn và người sử dụng gắn với nhau trong việc học hằng ngày. Thành tham gia xây dựng câu hỏi, dữ liệu, đồng thời dùng sản phẩm để ôn tập. Em nhận thấy học liệu giúp mình xác định trọng tâm thuận tiện hơn và bớt bị sao nhãng bởi thông báo điện thoại.

Từ trải nghiệm đó, Thành mong muốn nhóm mở rộng sang Toán, Tiếng Anh và các khối lớp khác. Nếu góp ý của các bạn dùng thử giúp Kiệt chú ý hơn đến chiều sâu kiến thức, thì mong muốn của Thành gợi thêm hướng phát triển về phạm vi học liệu. Những ý kiến ấy giúp nhóm có căn cứ lựa chọn công việc tiếp theo, thay vì chỉ hoàn thiện sản phẩm theo hình dung ban đầu.

Rèn cách học cùng năng lực kiểm chứng

Cùng với việc lắng nghe người sử dụng, nhóm Lily Educare phải kiểm tra nội dung mà công cụ đưa ra. Một lời giải thích nhanh chỉ có giá trị khi học sinh hiểu và có căn cứ để tin cậy, nhất là trong những bài học đòi hỏi sự chính xác.

Nguyễn Vĩnh Thái, lớp 8A1, Trường THCS Phúc Yên, đã gặp tình huống như vậy khi thử đặt câu hỏi cho AI về Sinh học 9. Đối chiếu kết quả với học liệu được thầy cô thẩm định, em phát hiện câu trả lời nhầm lẫn về tỉ lệ phân ly và cùng nhóm điều chỉnh câu lệnh hướng dẫn.

Điều Thái rút ra là phải giữ tư duy phản biện khi sử dụng công nghệ, lấy sách giáo khoa và sự thẩm định của thầy cô làm căn cứ đối chiếu. Trải nghiệm này cho thấy việc kiểm tra câu trả lời cũng cần trở thành một phần trong quá trình học cùng AI.



Ở đây, vai trò của giáo viên gắn với cả định hướng nội dung và hỗ trợ học sinh rà soát kiến thức. Cô Phương hướng dẫn chuyên môn, còn các thầy cô tham gia thẩm định học liệu để nhóm có cơ sở kiểm tra. Khi gặp câu trả lời chưa chắc chắn, học sinh có thể quay lại tài liệu và tìm sự hỗ trợ, thay vì tiếp nhận ngay kết quả do công cụ cung cấp.

Thói quen tự đặt câu hỏi, tự kiểm tra cũng được Lê Trung Hiếu, thành viên phụ trách kỹ thuật của nhóm, mang vào việc học sau khi chuyển cấp. Hiện học lớp 10A2, Trường THPT Hai Bà Trưng, Hiếu cho biết trải nghiệm làm dự án giúp em nhận ra giá trị của việc hệ thống kiến thức bằng sơ đồ tư duy.

Với những nội dung mới ở Vật lý, Hóa học, em chủ động vẽ sơ đồ cho từng bài, kết hợp đặt câu hỏi và làm trắc nghiệm để tìm phần chưa vững. Theo Hiếu, cách học này giúp em tiếp thu, ghi nhớ thuận tiện hơn. Đây là thay đổi em tự nhận thấy từ việc vận dụng kinh nghiệm của dự án vào học tập.

Từ những trải nghiệm của học sinh, cô Phương cùng nhóm dự kiến tiếp tục phát triển học liệu theo nhu cầu từng em, đồng thời xây dựng công cụ hỗ trợ giáo viên theo dõi tiến độ tự học. Hướng đi này còn cần được thử nghiệm, hoàn thiện, nhưng cho thấy mong muốn kết nối rõ hơn giữa việc học ở nhà và sự đồng hành của thầy cô.

“Công nghệ có thể thay đổi, nhưng năng lực tự học là điều sẽ theo các em suốt đời”, cô Phương chia sẻ. Với Lily Educare, mục tiêu ấy được cụ thể hóa qua những việc vừa sức: góp ý một nội dung, tìm thêm ví dụ, đối chiếu một câu trả lời hay tự nhận ra phần kiến thức còn thiếu. Khi được hướng dẫn và có cơ hội tham gia, học sinh từng bước hình thành cách học chủ động ngay trong quá trình xây dựng công cụ phục vụ mình.