Giáo dục nghề nghiệp trước bước chuyển mới: Kiến tạo mô hình trường nghề số

Chuẩn hóa các hoạt động chuyển đổi số

Ông Trần Văn Mười - Phó Hiệu trưởng Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội nhận định, dự thảo Thông tư thể hiện bước chuyển mạnh trong tư duy quản lý giáo dục, đồng thời chuẩn hóa các hoạt động chuyển đổi số trong đào tạo nghề.

Một điểm mới nổi bật là dự thảo định hình rõ các phương thức đào tạo số, gồm dạy học trực tuyến, đào tạo từ xa và dạy học kết hợp. Dự thảo cũng quy định chặt chẽ về học liệu số, phân định rõ học liệu chính và học liệu bổ trợ. Tất cả học liệu số phải được thẩm định về nội dung, tính sư phạm, bản quyền trước khi đưa vào giảng dạy.

Đáng chú ý, dự thảo tạo bước tiến trong kiểm tra, đánh giá và tổ chức thi trực tuyến. Theo đó, cho phép làm bài kiểm tra định kỳ trên máy tính; cơ sở đào tạo đủ điều kiện về hạ tầng công nghệ, có giải pháp giám sát, nhận diện người học để phòng chống gian lận có thể tổ chức thi kết thúc môn học, mô-đun theo hình thức trực tuyến. Dự thảo cũng cho phép thi tốt nghiệp trực tuyến đối với phần lý thuyết chuyên môn và một số nội dung thực hành có thể đánh giá qua phần mềm mô phỏng.

Dự thảo còn yêu cầu số hóa dữ liệu học vụ và liên thông dữ liệu. Hồ sơ nhập học được phép số hóa để quản lý trên phần mềm; các cơ sở đào tạo phải xây dựng hệ thống dữ liệu số tập trung nhằm quản lý, theo dõi người học và liên thông dữ liệu. Kết quả học tập được lưu trữ trên hệ thống điện tử; cơ sở đào tạo có trách nhiệm công khai số hiệu văn bằng, chứng chỉ trên trang thông tin điện tử để phục vụ tra cứu, xác minh.

Trong dự thảo, các “hàng rào kỹ thuật” đối với đào tạo số cũng được thiết lập. Theo đó, không tổ chức đào tạo trực tuyến đối với các ngành, nghề đặc thù đòi hỏi yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn hoặc kỹ năng thực hành chuyên sâu như sức khỏe, nghệ thuật, thể thao, vận hành máy móc, hóa chất, điện, cơ khí... Riêng môn Giáo dục quốc phòng và an ninh bắt buộc tổ chức học tập trung trực tiếp.

ThS Nguyễn Thị Ngọc Bích - Phụ trách Ban Kiểm định - Đảm bảo chất lượng, kiêm Trưởng khoa Y dược - Thẩm mỹ, Trường CĐ Viễn Đông (TPHCM) đánh giá, một trong những điểm mới nổi bật của dự thảo Thông tư là thể chế hóa tương đối đầy đủ các nội dung liên quan đến chuyển đổi số trong giáo dục nghề nghiệp.

Theo bà Bích, nếu Thông tư 04/2022/TT-BLĐTBXH chủ yếu quy định về tổ chức đào tạo theo niên chế hoặc tích lũy mô-đun, tín chỉ, mới đề cập ở mức khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đào tạo, thì dự thảo lần này đã mở rộng đáng kể phạm vi, hình thức tổ chức đào tạo trên môi trường số.

Trước hết, dự thảo bổ sung, làm rõ các khái niệm và điều kiện tổ chức đối với đào tạo trực tuyến, đào tạo từ xa, đào tạo kết hợp. Đồng thời, cho phép tăng cường sử dụng hệ thống quản lý học tập (LMS), học liệu số, thư viện điện tử, hồ sơ học tập điện tử và các nền tảng số trong tổ chức đào tạo, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập; qua đó chuyển từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang quản trị số trong giáo dục nghề nghiệp.

Dự thảo cũng đặt nền móng cho quá trình số hóa dữ liệu đào tạo, từ hồ sơ tuyển sinh, quá trình học tập, kết quả đánh giá, công nhận kết quả học tập đến xét công nhận tốt nghiệp; tạo thuận lợi cho liên thông dữ liệu, quản lý người học theo vòng đời học tập, từng bước hình thành hệ sinh thái giáo dục nghề nghiệp số.

Đòi hỏi sự thay đổi toàn diện

Theo ThS Nguyễn Thị Ngọc Bích, dự thảo Thông tư mở ra nhiều cơ hội cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, song cũng đặt ra yêu cầu lớn trong quá trình triển khai. Chuyển đổi số không chỉ là đầu tư phần mềm, trang thiết bị mà đòi hỏi sự thay đổi toàn diện về tư duy quản trị, chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy và năng lực đội ngũ.

Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần xây dựng hệ thống học liệu số, ngân hàng câu hỏi đánh giá, nền tảng quản lý học tập, cơ sở dữ liệu người học và các quy trình bảo đảm chất lượng phù hợp với môi trường đào tạo số. Khó khăn lớn nhất hiện nay là sự chênh lệch về điều kiện triển khai giữa các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Nhiều trường còn hạn chế về nguồn lực tài chính, hạ tầng công nghệ thông tin, nhân sự công nghệ và năng lực phát triển học liệu số.

Đối với các ngành nghề kỹ thuật, công nghệ, sức khỏe hoặc dịch vụ có tỷ trọng thực hành cao, việc tổ chức đào tạo trực tuyến hoàn toàn cũng gặp nhiều thách thức do vẫn cần môi trường thực hành, thực tập và sự tham gia của doanh nghiệp. Ngoài ra, các vấn đề về bảo đảm chất lượng đào tạo, bảo mật dữ liệu, xác thực người học và công nhận kết quả học tập trên môi trường số cũng cần tiếp tục được hoàn thiện trong quá trình triển khai.

Để biến thách thức thành cơ hội, ông Trần Văn Mười đề xuất các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tập trung vào 4 nhóm giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, công nghệ. Cơ sở đào tạo cần xây dựng hệ thống quản lý học tập, quản lý nội dung học tập (LMS/LCMS) đủ năng lực, vận hành ổn định; tích hợp các công cụ AI nhận diện khuôn mặt, giám sát thi trực tuyến nhằm phòng chống gian lận. Đồng thời, cần thiết lập hệ thống lưu trữ dữ liệu học vụ tập trung, an toàn, sẵn sàng kết nối, liên thông với cơ sở dữ liệu chuyên ngành giáo dục nghề nghiệp của Bộ.

Thứ hai, phát triển tài nguyên, học liệu số. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần thành lập Hội đồng thẩm định học liệu số để kiểm soát chất lượng, bản quyền; tăng cường số hóa bài giảng theo hướng tương tác nhằm bù đắp sự hạn chế về thời gian tương tác trực tiếp.

Thứ ba, đào tạo, chuẩn hóa năng lực số cho đội ngũ. Cần tổ chức tập huấn định kỳ cho giáo viên về kỹ năng thiết kế bài giảng điện tử, tương tác trực tuyến, quản lý lớp học ảo; đồng thời bố trí đội ngũ kỹ thuật viên hỗ trợ hạ tầng 24/7, bảo đảm hệ thống đào tạo vận hành liên tục.

Thứ tư, xây dựng đồng bộ hệ thống quy chế nội bộ. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần sớm ban hành quy chế đào tạo trực tuyến, đào tạo từ xa; quy trình ra đề, bảo mật ngân hàng đề thi trực tuyến; tiêu chuẩn kỹ thuật về định dạng học liệu số; quy chế kiểm soát, xử lý vi phạm học vụ trên không gian mạng. Đây là cơ sở bảo đảm hoạt động đào tạo số được triển khai thống nhất, hiệu quả và đúng quy định.

Dự thảo Thông tư quy định quy chế đào tạo, kiểm tra, thi, xét công nhận tốt nghiệp đối với các trình độ của giáo dục nghề nghiệp hướng tới mục tiêu xây dựng mô hình “trường nghề số”. Trong đó, hoạt động quản trị, giảng dạy, học tập, đánh giá được vận hành trên nền tảng công nghệ số một cách đồng bộ, hiệu quả. - ThS Nguyễn Thị Ngọc Bích.

Hạ tầng giảng dạy hiện đại tại Trường Cao đẳng Viễn Đông.

Chuẩn hóa các hoạt động chuyển đổi số

Đòi hỏi sự thay đổi toàn diện

Để biến thách thức thành cơ hội, ông Trần Văn Mười đề xuất các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tập trung vào 4 nhóm giải pháp trọng tâm.

Dự thảo Thông tư quy định quy chế đào tạo, kiểm tra, thi, xét công nhận tốt nghiệp đối với các trình độ của giáo dục nghề nghiệp hướng tới mục tiêu xây dựng mô hình “trường nghề số”. Trong đó, hoạt động quản trị, giảng dạy, học tập, đánh giá được vận hành trên nền tảng công nghệ số một cách đồng bộ, hiệu quả. - ThS Nguyễn Thị Ngọc Bích.