Giáo dục STEM không chạy theo phòng học, thiết bị
2026/10/23 15:07
GD&TĐ - Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT đặt yêu cầu khai thác hiệu quả cơ sở, thiết bị dạy học hiện có, không bắt buộc trường học phải có phòng STEM riêng.
Điều quan trọng là tổ chức hoạt động học tập thiết thực, giúp học sinh vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề thực tiễn.
Tận dụng thiết bị sẵn có để tổ chức STEM
Giáo dục STEM đang được chú trọng trong trường phổ thông nhằm phát triển năng lực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học cho học sinh. Tuy nhiên, triển khai STEM không đồng nghĩa với việc phải xây dựng phòng học chuyên biệt hoặc đầu tư đồng loạt hệ thống thiết bị mới.
Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT của Bộ GD&ĐT đặt ra yêu cầu khai thác hiệu quả cơ sở vật chất, thiết bị dạy học hiện có. Theo đó, nhà trường có thể tận dụng lớp học, phòng học bộ môn, phòng thực hành và các thiết bị đã được trang bị để tổ chức hoạt động STEM phù hợp. Việc bổ sung thiết bị cần căn cứ vào mục tiêu giáo dục, điều kiện thực tế và khả năng khai thác của đội ngũ, tránh đầu tư dàn trải.
Thạc sĩ Lê Nhật Quang, Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo ĐHQG-HCM (IEC) cho rằng, cần hiểu đúng yêu cầu về cơ sở vật chất để tránh quan niệm phải có phòng học STEM riêng. Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT không bắt buộc các trường phải bố trí không gian chuyên biệt này, qua đó tháo gỡ một rào cản trong quá trình triển khai.
Theo Thạc sĩ Lê Nhật Quang, các cơ sở giáo dục phổ thông có thể tổ chức hoạt động STEM tại lớp học, phòng học bộ môn, phòng thực hành, thư viện hoặc khu sinh hoạt chung, tùy nội dung và điều kiện thực tế.
Thông tư cũng quy định các mức độ trang bị thiết bị theo hướng phù hợp với nhu cầu tổ chức hoạt động giáo dục. Ở mức 1, nhà trường chủ yếu khai thác thiết bị dạy học tối thiểu, cơ sở vật chất và vật liệu hiện có. Ở mức 2, trường bổ sung một số thiết bị STEM phù hợp với nội dung, nhu cầu và điều kiện thực tế từ danh mục khung kèm theo Thông tư. Mức 3 hướng đến trang bị chuyên sâu hơn, phục vụ nghiên cứu khoa học, kỹ thuật, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên cơ sở kế thừa các thiết bị ở mức 2.
“Để tổ chức STEM hiệu quả bằng nguồn lực hiện có, nhà trường cần ưu tiên sử dụng thiết bị dạy học đã được trang bị, kết hợp vật tư, vật liệu dễ tìm, an toàn, chi phí thấp hoặc vật liệu tái chế. Thiết bị cũng cần được bố trí để sử dụng chung cho nhiều môn học, có tính ứng dụng cao, linh hoạt và thuận tiện bảo trì, nâng cấp.
Bên cạnh đó, giáo viên có thể khai thác học liệu số, phần mềm mô phỏng và thí nghiệm ảo để hỗ trợ học sinh khám phá, thử nghiệm trước khi thực hiện sản phẩm. Trong quá trình tổ chức hoạt động, nhà trường cần chú trọng hướng dẫn học sinh tuân thủ quy tắc an toàn khi sử dụng điện, hóa chất và công cụ gia công; bảo đảm điều kiện chiếu sáng, thông gió, phòng chống cháy nổ phù hợp với lứa tuổi”, Thạc sĩ Lê Nhật Quang nhấn mạnh.
Thực tế tại Trường THCS Trần Văn Ơn (phường Tân Định, TPHCM) cho thấy, dù chưa có phòng học STEM chuyên biệt, giáo viên vẫn có thể tích hợp các chủ đề phù hợp vào bài học, giúp học sinh vận dụng kiến thức liên môn và phát triển năng lực giải quyết vấn đề.
Cô Nguyễn Thị Ngọc Linh, giáo viên Khoa học tự nhiên của trường cho biết, một trong những hoạt động được triển khai là chủ đề chế tạo dụng cụ thử tính dẫn điện của dung dịch trong chương trình lớp 8. Với chủ đề này, giáo viên vận dụng quy trình thiết kế kỹ thuật tổ chức cho học sinh tìm hiểu vấn đề, thiết kế, chế tạo và thử nghiệm sản phẩm.
Từ kiến thức về hợp chất ion, hợp chất cộng hóa trị đã học, học sinh dự đoán khả năng dẫn điện của các dung dịch, xác định yêu cầu của dụng cụ cần chế tạo và tìm hiểu cách lắp mạch điện đơn giản. Sau đó, các em hình thành ý tưởng, xây dựng bản thiết kế và lựa chọn vật liệu.
Giáo viên đưa ra những tiêu chí cụ thể như dụng cụ phải nhỏ gọn, có tín hiệu nhận biết khả năng dẫn điện và thuận tiện khi thay pin. Học sinh trao đổi, phản biện các phương án, cân nhắc tính khả thi và chi phí vật liệu trước khi chế tạo.
Trong quá trình thử nghiệm, một số sản phẩm chưa hoạt động như mong muốn do dây dẫn quá dài hoặc quá nhỏ. Thay vì đưa ra ngay phương án sửa chữa, giáo viên hướng dẫn học sinh phân tích nguyên nhân, điều chỉnh thiết kế và hoàn thiện sản phẩm.
Theo cô Linh, qua hoạt động này, học sinh không chỉ vận dụng kiến thức Khoa học tự nhiên mà còn sử dụng Toán học để đo đạc, tính toán kích thước, lựa chọn vật liệu và bố trí các bộ phận. Quá trình thiết kế, thử nghiệm và điều chỉnh giúp các em hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa kiến thức liên môn, đồng thời phát triển tư duy sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn.
Đầu tư theo nhu cầu, nâng cao năng lực giáo viên
Khai thác hiệu quả thiết bị hiện có không đồng nghĩa với việc phủ nhận nhu cầu đầu tư cơ sở vật chất cho giáo dục STEM. Với những nội dung đòi hỏi thực hành chuyên sâu, lập trình hoặc nghiên cứu khoa học, việc bổ sung trang thiết bị phù hợp vẫn cần thiết. Vấn đề là đầu tư phải xuất phát từ mục tiêu giáo dục và nhu cầu thực tế, tránh mua sắm trùng lặp hoặc vượt quá khả năng khai thác của nhà trường.
Tại Trường Tiểu học Đặng Trần Côn (phường Vĩnh Hội, TPHCM), bà Phạm Thúy Hà, Hiệu trưởng nhà trường cho biết qua thực tế triển khai, giáo dục STEM không nhất thiết phụ thuộc vào phòng học chuyên biệt hay thiết bị công nghệ hiện đại. Điều quan trọng là giáo viên biết khai thác không gian, lựa chọn vật liệu và thiết kế nhiệm vụ học tập gắn với thực tiễn.
Nhà trường khuyến khích giáo viên tận dụng phòng học thông thường, không gian sinh hoạt chung và thiết bị dạy học sẵn có. Bàn ghế có thể được sắp xếp thành các nhóm nhỏ để học sinh trao đổi ý tưởng, thiết kế, chế tạo và thử nghiệm sản phẩm. Các em cũng có thể trưng bày, giới thiệu sản phẩm ngay tại lớp hoặc khu vực sinh hoạt chung, qua đó phát huy tính chủ động và khả năng hợp tác.
“Vật liệu tái chế, dễ tìm, chi phí thấp cũng được ưu tiên sử dụng. Chẳng hạn, với bài học Toán về khối trụ và khối cầu, giáo viên có thể tổ chức hoạt động STEAM “Thành phố hình học”, trong đó học sinh sử dụng hộp giấy, lõi giấy, chai nhựa đã qua sử dụng để tạo nên những công trình theo ý tưởng riêng. Qua hoạt động, các em vận dụng kiến thức hình học, phát triển khả năng thiết kế, sáng tạo và hợp tác nhóm, đồng thời giải thích lý do lựa chọn hình khối phù hợp với từng công trình”, bà Hà cho hay.
Theo bà Hà, ban giám hiệu giữ vai trò định hướng, tạo điều kiện và kết nối nguồn lực để giáo viên xây dựng hoạt động phù hợp với thực tế giảng dạy. Thay vì yêu cầu đầu tư thiết bị chuyên dụng ngay từ đầu, nhà trường khuyến khích các tổ, khối chuyên môn rà soát điều kiện hiện có, xác định yêu cầu cần đạt của bài học và lựa chọn hình thức tổ chức phù hợp.
Giáo viên cùng phân tích chương trình, lựa chọn những bài học có thể phát triển thành chủ đề STEM/STEAM, ưu tiên vật liệu đơn giản, dễ tìm và có thể tái sử dụng. Với những hoạt động cần thiết bị công nghệ hoặc phương tiện chuyên dụng, các tổ, khối đề xuất phương án điều phối, sử dụng chung hoặc tìm giải pháp thay thế. Việc chia sẻ học liệu, ý tưởng và kinh nghiệm trong sinh hoạt chuyên môn cũng giúp giảm thời gian chuẩn bị, nâng cao tính khả thi khi triển khai.
Bà Hà cho rằng, với những hoạt động STEM chuyên sâu, việc có không gian thực hành và thiết bị phù hợp sẽ tạo điều kiện để học sinh thực hiện các nhiệm vụ phức tạp hơn. Tuy nhiên, việc đầu tư cần căn cứ vào nhu cầu thực tế, khả năng cân đối kinh phí và mục tiêu giáo dục của từng trường. Bên cạnh nguồn lực nhà trường, việc phối hợp với doanh nghiệp, cơ sở giáo dục và trung tâm khoa học có thể góp phần hỗ trợ thiết bị, chuyên gia và không gian trải nghiệm.
Theo Thạc sĩ Lê Nhật Quang, để triển khai giáo dục STEM hiệu quả trong điều kiện cơ sở vật chất giữa các trường còn khác nhau, nhà trường cần đưa hoạt động này vào kế hoạch giáo dục một cách linh hoạt. STEM có thể được tích hợp trong các tiết học chính khóa thuộc những môn như Toán, Khoa học tự nhiên, Công nghệ, Tin học..., với nhiệm vụ học tập gắn với thực tiễn. Tùy điều kiện, trường có thể tổ chức thêm câu lạc bộ STEM, ngày hội STEM và các hoạt động trải nghiệm phù hợp với nhu cầu, sở thích của học sinh.
“Việc khai thác vật liệu tái chế và nguyên vật liệu sẵn có tại địa phương cũng cần được chú trọng. Chai nhựa, cát, sỏi, bìa cứng, dây điện nhỏ hay đèn LED có thể trở thành học liệu cho những bài học phù hợp. Cách tiếp cận này giúp học sinh thực hành, quan sát và thử nghiệm mà không nhất thiết phải sử dụng thiết bị đắt tiền.
Nhà trường cũng có thể ứng dụng công nghệ số thông qua phần mềm mô phỏng, thí nghiệm ảo, học liệu mở và các công cụ lập trình trực quan. Học sinh có thể thiết kế, thử nghiệm mô hình trước khi triển khai thực tế; đồng thời, giáo viên có thêm phương tiện tổ chức hoạt động phù hợp với điều kiện của lớp học”, Thạc sĩ Lê Nhật Quang chia sẻ.
Một hướng đi khác theo Thạc sĩ Lê Nhật Quang là tăng cường liên kết với cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp, trung tâm khoa học, bảo tàng và làng nghề địa phương. Thông qua hợp tác, trường phổ thông có thể huy động nguồn lực chuyên gia, chia sẻ không gian thực hành và tạo thêm cơ hội trải nghiệm cho học sinh.
Về đầu tư thiết bị, Thạc sĩ Lê Nhật Quang cho rằng, việc bổ sung cần xuất phát từ yêu cầu của hoạt động giáo dục và khả năng khai thác của đội ngũ. Nhu cầu có thể phát sinh khi nhà trường triển khai các nội dung chuyên sâu như lập trình vi điều khiển, robot giáo dục, cảm biến IoT, trí tuệ nhân tạo (AI), máy in 3D hoặc gia công cơ khí nhỏ mà thiết bị hiện có chưa đáp ứng. Các nhóm nghiên cứu khoa học kỹ thuật dành cho học sinh năng khiếu cũng có thể cần thiết bị đo lường, thu nhận dữ liệu hoặc công cụ chuyên dụng.
Do đó, đầu tư cần được thực hiện theo lộ trình, phù hợp với ngân sách, nhu cầu thực tế và năng lực sử dụng của giáo viên. Công tác mua sắm cần tuân thủ quy định, danh mục thiết bị áp dụng, bảo đảm tính thiết thực, tránh lãng phí, đầu tư dàn trải hoặc trùng lặp với thiết bị dạy học tối thiểu đã có.
Giáo dục STEM không nhất thiết phải bắt đầu từ phòng học chuyên biệt hay thiết bị hiện đại. Điều quan trọng là nhà trường xác định đúng mục tiêu, giáo viên biết tổ chức hoạt động phù hợp và học sinh có cơ hội vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề thực tiễn. Đầu tư cơ sở vật chất vẫn cần thiết, nhưng phải phục vụ mục tiêu học tập, phù hợp điều kiện từng trường và hướng đến hiệu quả sử dụng lâu dài.
“Giáo dục STEM không nhất thiết phải bắt đầu từ phòng học chuyên biệt hay thiết bị hiện đại, mà quan trọng là cách giáo viên tổ chức hoạt động học tập, khai thác hiệu quả nguồn lực sẵn có. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với tinh thần của Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT, giúp các trường triển khai giáo dục STEM thiết thực, hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tế”, bà Phạm Thúy Hà chia sẻ.
Theo: giaoducthoidai.vn
2026/10/23 12:02 (GMT+7)
2026-10-23 08:05
Dự kiến nhiều điểm mới trong tiếp nhận học sinh đầu cấp, bảo đảm tốt hơn cơ hội học tập
GD&TĐ - Bộ GD&ĐT công bố dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tiếp nhận học sinh để lấy ý kiến góp ý rộng rãi.
2026-10-23 08:05
Lan tỏa ý thức chấp hành pháp luật trong học sinh Phú Quốc
GD&TĐ - Hơn 1.500 học sinh Trường THPT Phú Quốc (An Giang) tham gia Chương trình tuyên truyền phòng, chống vi phạm pháp luật trong trường học năm 2026.
2026-10-23 08:05
Đổi mới để nâng cao chất lượng giáo dục sau sắp xếp trường học
GD&TĐ - Công cuộc sắp xếp trường học là cuộc thử nghiệm sinh động về năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức cơ sở Đảng.
2026-10-23 08:04
Giáo dục năng lượng sạch cần chuyển hóa kiến thức thành kỹ năng và thói quen
GD&TĐ - Giáo dục năng lượng sạch, năng lượng tái tạo cần chuyển hóa kiến thức thành kỹ năng, thói quen và hành động tích cực, bền vững.
2026-10-23 02:11
Tạo môi trường để sinh viên ngành Kinh tế rèn luyện, đánh giá năng lực
GD&TĐ - Trường Quốc tế, Đại học Quốc gia Hà Nội chính thức phát động Cuộc thi Nhà Quản trị thế hệ mới - NextGen Manager 2026.
2026-10-23 02:10
Bộ GD&ĐT Việt Nam ký Ý định thư hợp tác về GD-ĐT với Ủy ban châu Âu
GD&TĐ - Ý định thư hợp tác giáo dục và đào tạo giữa Bộ GD&ĐT Việt Nam và Ủy ban châu Âu được ký kết ngày 22/10, tại Brussels (Bỉ).
2026-10-23 02:09
Đại học đồng kiến tạo, cùng giải bài toán phát triển với địa phương
GD&TĐ - Từ tập trung nhiệm vụ đào tạo, các trường ĐH đang chuyển sang cách tiếp cận đồng hành cùng địa phương giải quyết các bài toán phát triển.
2026-10-23 02:09
Thể lệ Cuộc thi trực tuyến 'Chọn nghề, chọn tương lai' năm 2026
GD&TĐ - Báo Giáo dục và Thời đại công bố thể lệ Cuộc thi trực tuyến 'Chọn nghề, chọn tương lai' năm 2026.
