Trong bối cảnh đó, Việt Nam tiếp tục thể hiện vai trò chủ động, tích cực tham gia xây dựng chính sách khu vực, đồng thời thúc đẩy các sáng kiến hợp tác thiết thực.
Dấu ấn Việt Nam
Bà Nguyễn Thu Thủy - Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế (Bộ GD&ĐT), cho biết hợp tác giáo dục trong ASEAN thuộc Cộng đồng Văn hóa - Xã hội được thiết lập chính thức thông qua cơ chế Hội nghị Bộ trưởng Giáo dục ASEAN, bắt đầu từ năm 2006 tại Singapore.
Đến năm 2012, phạm vi hợp tác tiếp tục được mở rộng khi cơ chế ASEAN+3 và Đông Á trong lĩnh vực giáo dục được hình thành, thông qua các Hội nghị Bộ trưởng Giáo dục ASEAN+3 và Đông Á tổ chức cùng thời điểm với Hội nghị Bộ trưởng Giáo dục ASEAN.
Kể từ khi kênh hợp tác giáo dục ASEAN được thiết lập, Việt Nam luôn tham gia tích cực vào các chương trình hợp tác chung, các cuộc họp quan chức cấp cao và Hội nghị Bộ trưởng Giáo dục ASEAN tổ chức định kỳ 2 năm/lần; đồng thời tích cực triển khai các văn kiện của ASEAN tại Việt Nam và lồng ghép các ưu tiên quốc gia trong hoạt động hợp tác khu vực.
Trong khuôn khổ hợp tác giáo dục ASEAN, nhiều văn kiện quan trọng đã được xây dựng và triển khai, tạo nền tảng định hướng cho các hoạt động hợp tác khu vực. Cùng với đó, giai đoạn 2020 - 2025, trong khuôn khổ hợp tác giáo dục ASEAN, Việt Nam đã tham gia tích cực nhiều hoạt động quan trọng, thể hiện cam kết hội nhập sâu rộng và đóng góp vào sự phát triển chung của khu vực. Đáng chú ý, Việt Nam là nước tiên phong thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục nhằm ứng phó với ảnh hưởng của Covid-19 trong khu vực thông qua phối hợp với UNICEF tổ chức “Chuyển đổi kỹ thuật số trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo trong khu vực ASEAN” năm 2020.
Đặc biệt, năm 2022 và 2023, Bộ GD&ĐT Việt Nam đảm nhận vai trò Chủ tịch hợp tác giáo dục ASEAN. Trong nhiệm kỳ này, Việt Nam đã tổ chức thành công Hội nghị Bộ trưởng Giáo dục ASEAN lần thứ 12, Hội nghị Bộ trưởng Giáo dục ASEAN+3, Hội nghị Bộ trưởng Giáo dục Đông Á và các hội nghị cấp cao liên quan vào tháng 10/2022. Phối hợp với tổ chức Cambridge chủ trì Hội nghị giáo dục cấp Bộ trưởng với chủ đề “Hồi phục việc học, tái xây dựng hệ thống giáo dục” vào tháng 3/2022. Kết quả của hội nghị là Báo cáo chính sách với các khuyến nghị tập trung vào ba nhóm vấn đề hổng kiến thức và tăng cường việc học; tiếp cận giáo dục; xây dựng khả năng phục hồi trong hệ thống giáo dục.
Tháng 7/2022, Bộ tiếp tục phối hợp với Ban Thư ký ASEAN tổ chức Đối thoại chính sách hỗ trợ giáo dục đại học khu vực ASEAN và lễ ra mắt Lộ trình thực hiện Không gian giáo dục đại học ASEAN 2025.
Một dấu ấn quan trọng khác là việc phối hợp với các nước thành viên ASEAN hoàn thiện Tuyên bố ASEAN về chuyển đổi số trong giáo dục và Tuyên bố ASEAN về chăm sóc và giáo dục trẻ mầm non để trình Lãnh đạo cấp cao thông qua tại các hội nghị cấp cao ASEAN năm 2022 và 2023.
Tháng 6/2023, Việt Nam phối hợp với Ban Thư ký ASEAN và Đại học Kyungwoon (Hàn Quốc) tổ chức Hội thảo ASEAN - Hàn Quốc với chủ đề “Tương lai giáo dục: Những lộ trình trong kỷ nguyên số và chuyển đổi giáo dục”. Đây là hoạt động có ý nghĩa nhân dịp Việt Nam là nước điều phối quan hệ ASEAN - Hàn Quốc giai đoạn 2021 - 2024 và Bộ GD&ĐT đảm nhận nhiệm vụ Chủ tịch Hợp tác Giáo dục ASEAN năm 2022, 2023.
Những hoạt động trên cho thấy vai trò chủ động, tích cực và ngày càng sâu rộng của Việt Nam trong hợp tác giáo dục ASEAN, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, thúc đẩy liên kết khu vực và thích ứng với các thách thức mới của thời đại.
Bước vào giai đoạn mới
Bà Nguyễn Thu Thủy thông tin, năm 2026 là giai đoạn chuyển tiếp trong hợp tác giáo dục ASEAN, khi Kế hoạch hành động giáo dục 2021 - 2025 kết thúc và Bộ Giáo dục các nước ASEAN đang phối hợp với Ban Thư ký ASEAN hoàn thiện Kế hoạch mới cho giai đoạn 2026 - 2030, dự kiến hoàn thành trong quý II/2026. Kế hoạch này tập trung vào các trụ cột ưu tiên: Giáo dục hòa nhập; giáo dục đại học, dịch chuyển học thuật; chuyển đổi số trong giáo dục và giáo dục nghề nghiệp (TVET).
Song song với đó, các nội dung nghị sự mới cũng đang được thúc đẩy mạnh mẽ. Dự kiến trong tháng 6, Ủy ban Giáo dục Đại học Philippines sẽ tổ chức Đối thoại cấp cao về giáo dục đại học ASEAN, hướng tới xây dựng Tuyên bố của Bộ trưởng ASEAN về giáo dục đại học. Hai trọng tâm lớn của văn kiện này là môi trường dạy và học có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI); chuyển đổi số trong giáo dục đại học.
Hiện tại, Bộ GD&ĐT Việt Nam phối hợp chặt chẽ với Ban Thư ký ASEAN và các nước thành viên để góp ý, hoàn thiện Tuyên bố này. Văn kiện dự kiến sẽ được trình Lãnh đạo cấp cao các nước ghi nhận tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 sắp tới.
Không chỉ tham gia xây dựng chính sách, theo bà Nguyễn Thu Thủy, Việt Nam còn chủ động đóng góp vào các hoạt động chuyên môn và điều phối hợp tác khu vực. Trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, theo cơ chế luân phiên, Việt Nam sẽ tiếp nhận và đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội đồng Giáo dục nghề nghiệp ASEAN nhiệm kỳ 2027 - 2028 vào tháng 10/2026 tại Philippines.
Mặc dù mới tiếp nhận nhiệm vụ quản lý lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, Bộ GD&ĐT đã tích cực triển khai rà soát, tăng cường kết nối, đồng thời chủ động tham gia đóng góp nội dung cho các sáng kiến khu vực về phát triển kỹ năng và chuyển đổi số trong đào tạo nghề trong ASEAN. Những nỗ lực này không chỉ nhằm bảo đảm sự tiếp nối hiệu quả vai trò Chủ tịch sắp tới, mà còn thể hiện cam kết của Việt Nam trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu hội nhập khu vực và quốc tế.
Nhân nhiệm kỳ Chủ tịch này, Bộ GD&ĐT sẽ ưu tiên thúc đẩy việc triển khai các nội dung thuộc lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp trong Kế hoạch hành động giáo dục ASEAN giai đoạn 2026 – 2030 và Tuyên bố ASEAN về phát triển nguồn nhân lực trong thế giới công việc đang thay đổi - sáng kiến được thông qua khi Việt Nam là Chủ tịch ASEAN năm 2020.
Ngoài ra, để tiếp tục thực hiện cam kết của Việt Nam trong hợp tác giáo dục ASEAN, cụ thể là việc chủ trì các dòng hành động liên quan đến việc phát triển năng lực tham gia các chương trình đánh giá quốc tế và triển khai các đối thoại chính sách về học, đánh giá đối với cấp học tiểu học, Bộ GD&ĐT sẽ tổ chức một số hoạt động quan trọng trong thời gian tới.
Cụ thể, từ 11 - 14/5/2026, Bộ GD&ĐT phối hợp với Ban Thư ký của Tổ chức Bộ trưởng Giáo dục Đông Nam Á tổ chức cuộc họp Ban Chỉ đạo khu vực lần thứ 16 của Chương trình đánh giá kết quả học tập của học sinh tiểu học Đông Nam Á (SEA-PLM); đồng thời, tổ chức Hội thảo “Nâng cao giáo dục cơ bản ở ASEAN: Thảo luận chính sách cho đánh giá quốc tế diện rộng ở Đông Nam Á”.
Hội thảo “Nâng cao giáo dục cơ bản ở ASEAN: Thảo luận chính sách cho đánh giá quốc tế diện rộng ở Đông Nam Á” sẽ góp phần tăng cường sự gắn kết giữa các quốc gia ASEAN trong lĩnh vực giáo dục; đồng thời đóng góp thiết thực vào quá trình rà soát, đánh giá việc thực hiện Kế hoạch hành động giáo dục ASEAN. Quan trọng hơn, những trao đổi và khuyến nghị tại Hội thảo sẽ hỗ trợ nâng cao năng lực hệ thống giáo dục, cải thiện kết quả học tập của học sinh, hướng tới một nền giáo dục chất lượng, công bằng và bền vững trong toàn khu vực.
“Có thể nói, hợp tác giáo dục ASEAN ngày càng có ý nghĩa quan trọng. Việc chủ động tham gia xây dựng chính sách, tổ chức các hoạt động chuyên môn và thúc đẩy hợp tác song phương góp phần tăng cường vai trò của Việt Nam trong hợp tác giáo dục khu vực. Các định hướng như chuyển đổi số, ứng dụng AI trong giáo dục đại học, phát triển nguồn nhân lực và tăng cường liên kết giữa các quốc gia ASEAN đang được thúc đẩy, tạo thêm cơ sở cho hợp tác giáo dục trong thời gian tới”, bà Nguyễn Thu Thủy cho hay.
