Khoản nợ phía sau bục giảng: Hai bảng tính để 'khớp' dự toán

Hai cách tính, một mức tiền

Ngày 19/5/2026, Trường PTDTBT TH&THCS Vàng Đán báo cáo UBND xã Nà Bủng kết quả rà soát tiền dạy tăng giờ tiếng Anh. Hai giáo viên Trần Thị Liên và Lò Công Duyên đều được ghi 100 tiết ở học kỳ I, 100 tiết ở học kỳ II năm học 2024-2025, trạng thái “Đã chi trả”. Con số này cũng trùng với hồ sơ duyệt của Phòng GD&ĐT huyện Nậm Pồ cũ.

Theo hồ sơ được duyệt, năm học 2024 – 2025, Kỳ I, thầy Lò Công Duyên có số tiết dư đề nghị thanh toán 180 tiết; Tổng số tiết duyệt thanh toán: 100; Kỳ II: Số tiết dư đề nghị thanh toán: 170; Tổng số tiết duyệt thanh toán: 100. Tương tự, cũng trong năm học này, học kỳ I, cô Trần Thị Liên, có số tiết dư đề nghị thanh toán: 154; Tổng số tiết duyệt thanh toán: 100 tiết; Học kỳ II: Số tiết dư đề nghị thanh toán: 162; Tổng số tiết duyệt thanh toán: 100 tiết.

Nhưng khi phóng viên đề nghị nhà trường cho biết công thức tính để ra số tiền thì một khoảng vênh xuất hiện. Bảng đầu tiên nhà trường cung cấp chưa đóng dấu, giữ đủ 100 tiết nhưng một số hệ số, phụ cấp không được đưa đầy đủ vào phép tính. Sau khi phóng viên đặt vấn đề, kế toán Cà Văn Thuật kiểm tra lại hồ sơ và gần một giờ sau đưa ra bảng khác, được hiệu trưởng và kế toán xác nhận là biểu thanh toán chính thức.

Ở bảng này, các hệ số, phụ cấp được đưa trở lại theo mức giáo viên thực tế được hưởng, nhưng số tiết thanh toán giảm xuống 64 tiết. Dù thành phần tính khác nhau, tổng số tiền cuối cùng vẫn được đưa về mức phù hợp với nguồn khoảng 98 triệu đồng cho cả 2 kỳ học.

Ông Thuật giải thích ban đầu đã thử giữ đủ 100 tiết nhưng điều chỉnh một số khoản phụ cấp để “khớp” nguồn; sau đó nhận thấy cách làm này không ổn nên giữ phụ cấp nhưng giảm số tiết. Trong bảng chưa đóng dấu, hệ số thu hút của giáo viên từ 1,47 được điều chỉnh xuống 1,085, phụ cấp trách nhiệm 0,3 được đưa về 0. Kế toán thừa nhận nếu dùng bảng này để thanh toán là không đúng.

Hai công thức tính được Trường PTDTBT TH&THCS Vàng Đán đưa ra ở 2 phương án khác nhau với mục đích để "ướm" cho "khớp" số tiền.

“Đã chi trả” 100 tiết, thực tế 64 tiết

Khoảng vênh không chỉ nằm ở công thức. Báo cáo ngày 19/5 của Trường Vàng Đán gửi UBND xã ghi 100 tiết và trạng thái “Đã chi trả”, trong khi tại buổi làm việc, Hiệu trưởng Nguyễn Tiến Thành cùng kế toán xác nhận hồ sơ phóng viên đối chiếu chỉ thanh toán 64 tiết do nguồn bổ sung không đủ.

Khi được hỏi về sự khác nhau này, nhà trường cho rằng đã nhầm giữa số tiết được duyệt và số tiết thực tế chi trả, có thể do lỗi đánh máy. Như vậy, cùng một khoản chi tồn tại ba lớp số liệu: 100 tiết được duyệt; 100 tiết được báo cáo đã chi; nhưng biểu thanh toán lại thể hiện 64 tiết.

Có vẻ như Trường PTDTBT TH&THCS Vàng Đán chỉ điền mỗi "đáp án", còn các số hạng của phép tính ra sao, cũng chẳng quan tâm. Dù đây là yếu tố kỹ thuật rất nhỏ, song nó hoàn toàn có thể gợi mở ra những vấn đề lớn hơn.

Thông tư liên tịch 07/2013/TTLT-BGDĐT-BNV-BTC, văn bản tiếp tục áp dụng cho năm học 2024-2025, quy định tiền lương tháng làm căn cứ tính dạy thêm giờ gồm lương theo ngạch, bậc hiện hưởng, các khoản phụ cấp lương và hệ số chênh lệch bảo lưu nếu có; công thức tính tiền một giờ dạy sử dụng tổng tiền lương của 12 tháng trong năm học.

Quy định xác lập căn cứ tính từ chế độ tiền lương và số giờ được xác định, không có cơ chế “ước” hệ số hoặc giảm số tiết chỉ để vừa dự toán. Nếu nguồn 98 triệu đồng không đủ, phần còn thiếu phải được nhận diện thành nghĩa vụ chưa thanh toán và tiếp tục xử lý theo quy định.

Một chế độ, nhiều cách hiểu

Qua xác minh tại một số trường khác, sự không thống nhất còn thể hiện ở việc xác định những khoản phụ cấp nào được đưa vào căn cứ tính.

Tại Trường PTDTBT THCS Nậm Chua, đại diện nhà trường cho biết phụ cấp ưu đãi 70% có trong bảng lương, nhưng cách tính tiền tăng giờ trước đây không đưa toàn bộ các khoản phụ cấp vào tổng tiền lương. Nhà trường giải thích từng hiểu “các khoản phụ cấp theo lương” theo hướng những khoản dùng làm căn cứ đóng bảo hiểm và thừa nhận việc tham mưu có thể chưa đầy đủ.

Ông Chu Văn Sử, Chủ tịch UBND xã Nà Hỳ cho rằng, cùng một thông tư hướng dẫn nhưng nếu như mỗi nơi áp dụng một kiểu thì khâu hướng dẫn, kiểm tra có vấn đề; xã sẽ yêu cầu các trường rà soát phương pháp tính, các khoản phụ cấp và số tiền đã chi.

Trong Văn bản số 4016/STC-QLNS ngày 16/6/2026 gửi Báo Giáo dục và Thời đại, ông Bùi Mạnh Chuyển, Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Điện Biên cho biết, quỹ tiền lương làm căn cứ giao dự toán giáo dục được tính bảo đảm tiền lương, phụ cấp, các khoản đóng góp theo lương và phụ cấp lương theo quy định. Tuy nhiên, xác định cụ thể khoản phụ cấp nào được đưa vào công thức tính một giờ dạy thuộc cơ quan quản lý về giáo dục và chính sách tiền lương, không thuộc chức năng Sở Tài chính.

Vì thế, ở Trường PTDTBT TH&THCS Vàng Đán, vấn đề là số liệu và cách tính bị điều chỉnh theo giới hạn nguồn; tại Nậm Chua, Nà Hỳ lại nổi lên cách hiểu khác nhau về thành phần tiền lương. Dù biểu hiện khác nhau, quyền lợi giáo viên không thể phụ thuộc vào việc mỗi trường tự chọn một cách tính.

Việc rà soát, nếu thực hiện đến cùng, phải đối chiếu từng bảng lương, khoản phụ cấp, số tiết được duyệt và chứng từ thực chi; đồng thời cần một hướng dẫn thống nhất để xác định trường hợp đã tính thiếu và truy trả nếu có.

Giáo viên vốn đã rất vất vả trong việc dạy học, cũng chẳng ai muốn sau khi dạy xong lại phải đi đòi tiền công lao động của chính mình từ nhà quản lý.

Chuyện không chỉ ở Điện Biên
Thanh Hóa: Quá trình làm việc tại nhiều địa phương, Báo Giáo dục và Thời đại ghi nhận, tại các xã thuộc huyện Mường Lát cũ, học kỳ II năm học 2023-2024 và năm học 2024-2025 phát sinh 42.495 tiết vượt định mức chưa được thanh toán. Sở GD&ĐT cho biết dự toán giáo dục các năm 2024, 2025 của huyện cũ chưa bao gồm kinh phí này; sau khi chuyển sang chính quyền hai cấp, ngân sách các xã chưa bảo đảm chi trả.
Đắk Lắk: Đến 11/7/2026, 33 xã, phường phát sinh nợ tiền dạy thêm giờ khoảng 38,6 tỷ đồng; 26 địa phương đã hoàn thành chi trả, 7 địa phương còn nợ khoảng 13,4 tỷ đồng. Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu xử lý dứt điểm trong 45 ngày. Sở GD&ĐT xác định việc chuyển giao trách nhiệm và nguồn kinh phí giữa cấp huyện và xã là một nguyên nhân khiến thanh toán kéo dài.

Những diễn biến tại Thanh Hóa và Đắk Lắk cho thấy điểm nghẽn không chỉ có ở Điện Biên: thiếu giáo viên, nguồn chi chưa được bố trí đầy đủ và trách nhiệm thực hiện thiếu liền mạch có thể khiến tiền công của giáo viên bị treo.

Những gì diễn ra tại các xã trên địa bàn huyện Nậm Pồ cũ, tỉnh Điện Biên cho thấy vấn đề không còn dừng ở chuyện có trả tiền tăng giờ hay không. Điều cần làm rõ là khoản tiền ấy được tính thế nào, số liệu nào phản ánh đúng thực tế và ai chịu trách nhiệm khi số tiết được duyệt, số tiết báo cáo và số tiết thực chi không trùng nhau.

Khi quyền lợi của giáo viên có nguy cơ bị điều chỉnh cho phù hợp với dự toán, yêu cầu đặt ra không chỉ là cấp thêm tiền. Cần một cuộc rà soát độc lập, đầy đủ hồ sơ và một cách tính thống nhất để mỗi tiết dạy đã hoàn thành đều được ghi nhận, thanh toán đúng và đủ.