Mở ra một trục thể chế mới
PGS.TS Võ Văn Minh nhận định: Năm 2025 có lẽ sẽ được nhắc lại như một dấu mốc rất đặc biệt của giáo dục Việt Nam trong nhiều năm trở lại đây. Hiếm khi nào hệ thống giáo dục cùng lúc đón nhận một “cụm” quyết sách lớn, mang tính nền tảng và được ban hành trong cùng một thời gian ngắn như vậy. Điều này không chỉ tạo ra sự thay đổi mang tính kỹ thuật lập pháp, mà còn mở ra một trục thể chế mới, định hình hướng phát triển của giáo dục trong nhiều thập niên tới.
Trước hết, Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác lập một tầm nhìn mạnh mẽ về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, đặt giáo dục vào đúng vị trí của một động lực phát triển quốc gia.
Văn kiện này không chỉ nêu mục tiêu chiến lược, mà còn chỉ rõ những “nút thắt” thể chế cần được tháo gỡ - từ quản trị hệ thống, chính sách nhân lực, tự chủ và tài chính, đến chuyển đổi số và hội nhập. Đây chính là cơ sở định hướng bao trùm cho toàn bộ hoạt động lập pháp và điều hành chính sách trong thời gian tới.
Một dấu ấn quan trọng khác, theo PGS.TS Võ Văn Minh, là việc Quốc hội lần đầu tiên ban hành Luật Nhà giáo - luật chuyên biệt dành cho đội ngũ nhà giáo. Luật tạo nên khung pháp lý rõ ràng hơn về vị thế nghề nghiệp, trách nhiệm, chuẩn nghề nghiệp và chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao vào ngành. Đây là bước tiến lớn để giải quyết bài toán nhân lực giáo dục vốn kéo dài nhiều năm.
Song song đó, Quốc hội cũng thông qua hai chính sách có tác động sâu rộng đến giáo dục phổ thông: Nghị quyết về miễn, hỗ trợ học phí và Nghị quyết về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 3-5 tuổi. Hai quyết sách này thay đổi căn bản cơ chế tài chính giáo dục và thể hiện cam kết mạnh mẽ của Nhà nước trong bảo đảm công bằng giáo dục. Khi Chính phủ ban hành nghị định hướng dẫn, các địa phương sẽ có nguồn lực và hành lang pháp lý để triển khai đồng bộ.
Đặc biệt, ngày 10/12/2025, Quốc hội tiếp tục thông qua 3 luật: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi); Luật Giáo dục đại học (sửa đổi), cùng 2 Nghị quyết mang tính đặc thù, vượt trội cho giáo dục. Đây là bước củng cố quan trọng để hoàn thiện cấu trúc hệ thống giáo dục quốc dân.
Ba luật sửa đổi được thiết kế như ba mảnh ghép liên thông: chuẩn đầu ra nhất quán hơn; khung trình độ thống nhất hơn; quản trị đào tạo, đánh giá và bảo đảm chất lượng trở nên minh bạch hơn. Nhờ đó, hệ thống có điều kiện để điều chỉnh mạng lưới cơ sở giáo dục theo chuẩn chất lượng, hạn chế phân mảnh và nâng hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Hai Nghị quyết đặc thù của Quốc hội mang ý nghĩa như “bộ kích hoạt” triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW. Một mặt, trao quyền tự chủ thực chất hơn cho các cơ sở giáo dục; mặt khác, thiết lập Chương trình Mục tiêu quốc gia về phát triển giáo dục, lần đầu tiên đưa giáo dục vào nhóm mục tiêu quốc gia có trọng tâm và nguồn lực riêng. Điều này khẳng định giáo dục không chỉ là lĩnh vực xã hội, mà là hạ tầng chiến lược của năng lực cạnh tranh quốc gia.
Yếu tố quyết định thành công của giai đoạn cải cách mới
Nhìn từ góc độ của một cơ sở đào tạo giáo viên, PGS.TS Võ Văn Minh cho rằng điều quan trọng nhất không nằm ở số lượng chính sách, mà ở tính đồng bộ của chúng.
Các quyết sách này đang tiến tới tạo lập một hệ sinh thái giáo dục theo chuẩn hiện đại: chuẩn nghề nghiệp, chương trình giáo dục, đào tạo giáo viên, tự chủ đại học, chuyển đổi số, liên thông giữa các bậc học - tất cả đều có nền tảng pháp lý mới để triển khai thực chất hơn.
Những thay đổi này đặt ra yêu cầu mới đối với các trường sư phạm: đổi mới chương trình đào tạo theo chuẩn nghề nghiệp mới; chuẩn hóa và phát triển đội ngũ; nâng cao năng lực nghiên cứu giáo dục; áp dụng công nghệ giáo dục trong đào tạo giáo viên; tăng cường gắn kết với nhu cầu thực tiễn ở trường phổ thông; chủ động tham gia tư vấn chính sách.
Tinh thần chủ động, khả năng thích ứng và trách nhiệm của mỗi cơ sở đào tạo sẽ là yếu tố quyết định thành công của giai đoạn cải cách mới.
Từ nền tảng thể chế được thiết lập trong năm 2025, PGS.TS Võ Văn Minh khẳng định, có cơ sở để tin rằng giáo dục Việt Nam đang bước vào một chu kỳ phát triển mới - sâu hơn về chất lượng, rộng hơn về cơ hội, và bền vững hơn về thể chế.
Đây là thời điểm mà sự đổi mới không chỉ dựa vào ý chí chính sách, mà đã có hành lang pháp lý đủ rộng và đủ mạnh để biến khát vọng cải cách thành năng lực thực thi cụ thể.
