Quy định tiêu chuẩn người dạy nghề: Quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình
2026/05/04 17:15
GD&TĐ - Việc trao quyền thành lập Hội đồng đánh giá cho các nhà trường là bước đột phá trong thực hiện tự chủ, song đồng thời đặt ra yêu cầu cao về trách nhiệm giải trình nhằm tránh tình trạng “vừa đá bóng, vừa thổi còi” hoặc triển khai mang tính hình thức.
Từ “talkshow” đến bục giảng chuyên nghiệp
Trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp (GDNN), tồn tại một nghịch lý kéo dài là sự ngăn cách giữa “hàn lâm” và “thực tiễn”. Nhiều nghệ nhân, kỹ sư trưởng nắm giữ bí quyết công nghệ mới lại gặp khó khăn khi tham gia giảng dạy do thiếu bằng đại học đúng chuyên ngành hoặc chứng chỉ sư phạm theo quy định. Dự thảo Thông tư mới được kỳ vọng là “chìa khóa” tháo gỡ rào cản này, đưa thực tiễn từ doanh nghiệp vào chương trình đào tạo.
TS Võ Hồng Sơn - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Thương mại (Đà Nẵng) cho biết, sự tham gia của chuyên gia doanh nghiệp trong giảng dạy hiện chủ yếu mang tính “khách mời”. Do vướng quy định về chứng chỉ sư phạm, dù có nhu cầu lớn về kỹ năng thực tế, các nhà trường vẫn khó mời chuyên gia, nghệ nhân đứng lớp độc lập.
Tại Trường Cao đẳng Thương mại, việc mời chuyên gia giao lưu được duy trì thường xuyên nhằm truyền cảm hứng cho sinh viên. Trong một buổi học môn Quản trị chế biến món ăn, sinh viên được học trực tiếp từ Nghệ nhân ẩm thực Huỳnh Thị Thành. Trong bếp thực hành, nghệ nhân không chỉ hướng dẫn kỹ năng cắt tỉa, quản lý bếp mà còn chia sẻ kinh nghiệm nghề nghiệp, cách xử lý tình huống thực tế - những nội dung không có trong giáo trình.
Tuy nhiên, theo TS Võ Hồng Sơn, các hoạt động này chủ yếu dựa trên mối quan hệ cá nhân và chỉ dừng ở dạng tọa đàm, talkshow ngắn hạn, chưa thể tham gia giảng dạy xuyên suốt học phần do rào cản về bằng cấp. Điều này khiến tri thức thực tiễn chủ yếu xuất hiện trong các hoạt động ngoại khóa, thay vì trở thành nội dung cốt lõi của chương trình đào tạo.
Đây cũng là trăn trở của bà Lê Thị Khánh Chi - Phó Hiệu trưởng Trường Trung cấp Ý Việt (Đà Nẵng). Theo bà, để học sinh đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp, giáo viên cần có trải nghiệm thực tế phong phú. Tuy nhiên, khoảng cách giữa giáo viên lý thuyết và giáo viên thực hành vẫn là thách thức lớn. Nhiều giáo viên có nền tảng lý thuyết vững, nhưng với các nội dung thực hành chuyên sâu, khó theo kịp những người đang trực tiếp làm việc tại doanh nghiệp.
Dẫn chứng trong lĩnh vực ẩm thực, Phó Hiệu trưởng Trường Trung cấp Ý Việt cho biết giáo viên có thể giảng dạy tốt về dinh dưỡng hoặc xây dựng thực đơn, song các kỹ năng như tính định mức, kỹ thuật chế biến, trình bày hiện đại lại là thế mạnh của bếp trưởng, bếp phó tại nhà hàng. Nếu chỉ dạy theo học liệu sẵn có, học sinh khó đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động.
Minh bạch hóa và trách nhiệm giải trình
Để tháo gỡ “nút thắt” này, dự thảo Thông tư đề xuất trao quyền tự chủ cho các cơ sở GDNN trong việc thành lập Hội đồng đánh giá năng lực thực hành nghề và năng lực sư phạm của người dạy. Đây được xem là thay đổi mang tính bản lề, khi năng lực người dạy được đánh giá toàn diện, gắn với nhiệm vụ giảng dạy cụ thể thay vì chỉ dựa vào văn bằng.
Theo TS Võ Hồng Sơn, việc mời các chuyên gia giữ vị trí quản lý tại doanh nghiệp tham gia hội đồng chuyên môn để đánh giá sinh viên và giảng viên đã được thực hiện ổn định từ lâu. Nhà trường chú trọng chuyên môn và kỹ năng thực tế nhằm bảo đảm tính khách quan. Khi Thông tư được ban hành, nhà trường kỳ vọng có thể mở rộng cơ chế này, tạo điều kiện để chuyên gia tham gia sâu hơn vào giảng dạy chính quy.
Tuy nhiên, cùng với quyền tự chủ, yêu cầu về trách nhiệm giải trình cần được đặt ra chặt chẽ. Dự thảo nhấn mạnh cơ chế công nhận linh hoạt nhưng có kiểm soát. Một giải pháp quan trọng là yêu cầu các cơ sở đào tạo công khai danh sách người dạy nghề đủ điều kiện trên cổng thông tin để xã hội và cơ quan quản lý giám sát. Theo ông Sơn, quy định này nhằm hạn chế tình trạng đánh giá hình thức hoặc “hợp thức hóa” đối với những trường hợp chưa đáp ứng tiêu chuẩn.
Quy trình đánh giá tại các nhà trường cũng cần gắn với thực tiễn. Hội đồng không chỉ xem xét hồ sơ mà cần xây dựng tiêu chí cụ thể theo từng ngành nghề, tăng cường kiểm tra thực hành và xử lý tình huống nghề nghiệp. Đây là cơ sở để đánh giá năng lực thực tế cũng như khả năng sư phạm của người dạy.
Để bảo đảm quyền lợi của người dạy và chất lượng đào tạo, cần triển khai đồng bộ các giải pháp. Từ kết quả đánh giá năng lực, các cơ sở GDNN có thể xây dựng cơ chế bồi dưỡng sư phạm linh hoạt. Với nghệ nhân, chuyên gia giỏi, nhà trường có thể tổ chức các khóa đào tạo ngắn hạn, tập trung vào kỹ năng hướng dẫn thực hành và đánh giá người học, giúp họ nhanh chóng thích ứng với môi trường giáo dục mà không tạo thêm rào cản gia nhập.
Bên cạnh đó, cơ chế thù lao và đãi ngộ cần được minh bạch. Theo TS Võ Hồng Sơn, để thu hút chuyên gia, nghệ nhân từ doanh nghiệp tham gia sâu vào đào tạo, các cơ sở GDNN phải có chính sách tài chính tương xứng với giá trị chuyên môn mà họ đóng góp. Việc coi lực lượng này là một bộ phận trong đội ngũ, với đầy đủ quyền lợi và trách nhiệm, là yếu tố quan trọng để duy trì hợp tác bền vững.
Trao quyền tự chủ đồng nghĩa với tăng cường trách nhiệm giải trình, nhằm tránh tình trạng đánh giá hình thức hoặc “vừa đá bóng vừa thổi còi”. Dự thảo nhấn mạnh yêu cầu gắn quyền chủ động của cơ sở đào tạo với trách nhiệm rõ ràng. Một giải pháp trọng tâm là công khai danh sách người dạy nghề đủ điều kiện trên cổng thông tin để xã hội và cơ quan quản lý giám sát.
Tính minh bạch không chỉ dừng ở việc công bố danh sách mà còn thể hiện ở quản lý dữ liệu người dạy. Các nhà trường cần xây dựng hệ thống quản lý khoa học, lưu trữ đầy đủ hồ sơ đánh giá và minh chứng năng lực của từng cá nhân. Đây là cơ sở phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra, đồng thời bảo đảm quyền lợi lâu dài cho người dạy, giúp hình thành hồ sơ nghề nghiệp rõ ràng trong hệ thống GDNN.
Bà Lê Thị Khánh Chi - Phó Hiệu trưởng Trường Trung cấp Ý Việt (Đà Nẵng) cho rằng, dù quy định được nới lỏng nhằm thu hút nhân lực từ doanh nghiệp tham gia giảng dạy, các văn bản pháp lý vẫn cần ràng buộc chặt chẽ để bảo đảm chất lượng đào tạo. Nếu thiếu giám sát, hoạt động đánh giá tại cơ sở dễ rơi vào tình trạng nể nang, hình thức, kéo theo nguy cơ suy giảm chất lượng dạy và học.
Theo: giaoducthoidai.vn
2026/04/29 10:05 (GMT+7)
2026-10-19 10:17
Thanh Hóa thúc đẩy ứng dụng AI trong dạy và học
GD&TĐ - Chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra những cách làm mới trong giảng dạy, học tập và quản lý giáo dục tại Thanh Hóa.
2026-10-19 10:13
Thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ để giải quyết các bài toán từ thực tiễn
GD&TĐ - Theo các chuyên gia, cần chuyển từ đào tạo nhân lực làm chủ kỹ thuật sang tạo ra tri thức, công nghệ mới và giải quyết các bài toán lớn từ thực tiễn.
2026-10-19 10:10
Được tiếp sức học nghề tại KGC, chàng trai vươn lên thành trụ cột gia đình
GD&TĐ - Sau gần 3 năm học tập với sự tiếp sức của Trường Cao đẳng Kiên Giang, Danh Thanh Long vượt khó lập nghiệp, trở thành trụ cột kinh tế gia đình.
2026-10-19 10:08
Đổi mới tuyển sinh ngành Sư phạm: Lọc tâm lý đầu vào, đo lường thực chất
GD&TĐ - Đánh giá tâm lý sư phạm đầu vào và kiểm định thực chất đầu ra là giải pháp trọng tâm nâng cao chất lượng nhân sự ngành sư phạm.
2026-10-19 10:07
Tuyển sinh, đào tạo Ngành công nghệ chiến lược - STEM: Nơi tạo ra tri thức và công nghệ lõi
GD&TĐ - Công nghệ ngày càng trở thành yếu tố cốt lõi quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của mỗi quốc gia.
2026-10-19 09:21
Tại sao trẻ vị thành niên 'ghét' cha mẹ?
GD&TĐ - Một đứa trẻ liên tục chống đối, nổi giận hay nói rằng 'ghét bố mẹ' không phải lúc nào cũng chỉ là sự bướng bỉnh của tuổi mới lớn.
2026-10-19 09:20
Từng bước đưa tiếng Anh vào dạy môn Hóa học
GD&TĐ - Chuyên gia, cán bộ quản lý, giáo viên Cần Thơ chia sẻ sử dụng tiếng Anh trong dạy học Hóa học và bồi dưỡng HS giỏi Hóa học bằng tiếng Anh.
2026-10-19 09:19
'Sinh viên thế hệ mới 2026' lộ diện nhiều ý tưởng độc đáo, bất ngờ
GD&TĐ - Vào 21h30 ngày 17/10, mùa 4 "Sinh viên thế hệ mới 2026" chính thức trở lại với khán giả VTV3. Điểm nhấn ở tập đầu tiên là không khí trẻ trung và tinh thần sẵn sàng chinh phục của các bạn trẻ, hứa hẹn tạo nên sự bất ngờ.
