Thay đổi nhận thức về trung học nghề

GD&TĐ - Lịch sử giáo dục Việt Nam từng có các chương trình giáo dục tương đương cấp THPT, với tên gọi trung học kỹ thuật, phổ thông công nghiệp (thập niên 70); trung học nghề, trung học chuyên nghiệp, trung cấp chuyên nghiệp (thập niên 80-90).



Tuy nhiên, các chương trình này hạn chế về mục tiêu, lộ trình học tập; chương trình thiếu chuẩn đầu ra và công nhận văn bằng; cơ sở vật chất, giáo viên không đáp ứng yêu cầu tích hợp dạy văn hóa và dạy nghề, thiếu sự tham gia của doanh nghiệp… nên không đạt hiệu quả, dần bị loại bỏ.

Chương trình trung cấp với đầu vào là học sinh tốt nghiệp THCS cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Thời gian đào tạo từ 1-2 năm, học sinh tốt nghiệp 16-17 tuổi, chưa đủ trưởng thành để lao động, thực hành, thực tập tại doanh nghiệp và khó khăn trong chủ động tìm kiếm việc làm, tham gia lao động. Các em cũng không đủ kiến thức văn hóa phổ thông để học tập, thích ứng với khoa học công nghệ của cách mạng công nghiệp mới, khó khăn trong học lên trình độ cao hơn…

Do vậy, hầu hết học sinh học trung cấp hiện nay đồng thời học chương trình giáo dục thường xuyên cấp THPT và tham gia Kỳ thi tốt nghiệp THPT. Việc học cùng lúc để lấy 2 văn bằng tạo áp lực học tập, khiến nhiều học sinh chán nản, dẫn tới chất lượng đào tạo hạn chế, kết quả thực hiện chủ trương phân luồng chưa hiệu quả, thiếu thực chất.

Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo yêu cầu: “Cải cách mô hình giáo dục nghề nghiệp, bổ sung cấp trung học nghề tương đương cấp THPT”.

Mô hình trung học nghề dự kiến có thời gian đào tạo 3 năm với đầu vào là học sinh tốt nghiệp THCS; thay thế mô hình trung cấp có cùng đầu vào, nhằm khắc phục tồn tại, hạn chế đang có, đáp ứng nhu cầu phát triển nhân lực cho kỷ nguyên mới của đất nước, đồng thời hội nhập với chuẩn phân loại giáo dục quốc tế. Với sự xuất hiện của trung học nghề, chương trình trung cấp trong giáo dục nghề nghiệp sẽ chỉ dành cho học sinh tốt nghiệp THPT.

Theo Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi), chương trình giáo dục trung học nghề được thiết kế theo hướng tích hợp giữa kiến thức cốt lõi của chương trình THPT và chuyên môn nghề. Chương trình nhằm giúp người học hoàn thiện học vấn phổ thông, đồng thời trang bị năng lực thực hiện, giải quyết được các công việc trong điều kiện ổn định, môi trường quen thuộc của ngành, nghề; có khả năng ứng dụng kỹ thuật, công nghệ hiện đại vào công việc, làm việc độc lập, làm việc theo nhóm.

Việc có thêm mô hình trung học nghề trong bối cảnh hiện nay là cần thiết, có ý nghĩa quan trọng trong phân luồng giáo dục sau THCS. Tuy nhiên, bài học từ quá khứ cho thấy, để triển khai thành công mô hình này cần thiết kế chương trình phù hợp, định vị rõ ràng về mục tiêu và lộ trình học tập của người học; rõ chuẩn đầu ra và cơ chế công nhận văn bằng; bảo đảm tính mở, liên thông; lộ trình triển khai rõ ràng; bảo đảm nguồn lực, điều kiện triển khai, đặc biệt về đội ngũ và cơ sở vật chất…

Bên cạnh đó, truyền thông mạnh mẽ để phụ huynh, học sinh thấy rằng, trung học nghề là một lựa chọn có giá trị, mang lại cơ hội việc làm và thu nhập tốt, không phải hướng đi “bất đắc dĩ”. Chỉ khi nào đảm bảo đồng bộ các điều kiện trên, đặc biệt thay đổi nhận thức xã hội về trung học nghề như một lựa chọn học tập triển vọng, mới có thể phát triển loại hình trường này một cách bền vững.



Tuy nhiên, các chương trình này hạn chế về mục tiêu, lộ trình học tập; chương trình thiếu chuẩn đầu ra và công nhận văn bằng; cơ sở vật chất, giáo viên không đáp ứng yêu cầu tích hợp dạy văn hóa và dạy nghề, thiếu sự tham gia của doanh nghiệp… nên không đạt hiệu quả, dần bị loại bỏ.

Chương trình trung cấp với đầu vào là học sinh tốt nghiệp THCS cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Thời gian đào tạo từ 1-2 năm, học sinh tốt nghiệp 16-17 tuổi, chưa đủ trưởng thành để lao động, thực hành, thực tập tại doanh nghiệp và khó khăn trong chủ động tìm kiếm việc làm, tham gia lao động. Các em cũng không đủ kiến thức văn hóa phổ thông để học tập, thích ứng với khoa học công nghệ của cách mạng công nghiệp mới, khó khăn trong học lên trình độ cao hơn…

Do vậy, hầu hết học sinh học trung cấp hiện nay đồng thời học chương trình giáo dục thường xuyên cấp THPT và tham gia Kỳ thi tốt nghiệp THPT. Việc học cùng lúc để lấy 2 văn bằng tạo áp lực học tập, khiến nhiều học sinh chán nản, dẫn tới chất lượng đào tạo hạn chế, kết quả thực hiện chủ trương phân luồng chưa hiệu quả, thiếu thực chất.

Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo yêu cầu: “Cải cách mô hình giáo dục nghề nghiệp, bổ sung cấp trung học nghề tương đương cấp THPT”.

Mô hình trung học nghề dự kiến có thời gian đào tạo 3 năm với đầu vào là học sinh tốt nghiệp THCS; thay thế mô hình trung cấp có cùng đầu vào, nhằm khắc phục tồn tại, hạn chế đang có, đáp ứng nhu cầu phát triển nhân lực cho kỷ nguyên mới của đất nước, đồng thời hội nhập với chuẩn phân loại giáo dục quốc tế. Với sự xuất hiện của trung học nghề, chương trình trung cấp trong giáo dục nghề nghiệp sẽ chỉ dành cho học sinh tốt nghiệp THPT.

Theo Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi), chương trình giáo dục trung học nghề được thiết kế theo hướng tích hợp giữa kiến thức cốt lõi của chương trình THPT và chuyên môn nghề. Chương trình nhằm giúp người học hoàn thiện học vấn phổ thông, đồng thời trang bị năng lực thực hiện, giải quyết được các công việc trong điều kiện ổn định, môi trường quen thuộc của ngành, nghề; có khả năng ứng dụng kỹ thuật, công nghệ hiện đại vào công việc, làm việc độc lập, làm việc theo nhóm.

Việc có thêm mô hình trung học nghề trong bối cảnh hiện nay là cần thiết, có ý nghĩa quan trọng trong phân luồng giáo dục sau THCS. Tuy nhiên, bài học từ quá khứ cho thấy, để triển khai thành công mô hình này cần thiết kế chương trình phù hợp, định vị rõ ràng về mục tiêu và lộ trình học tập của người học; rõ chuẩn đầu ra và cơ chế công nhận văn bằng; bảo đảm tính mở, liên thông; lộ trình triển khai rõ ràng; bảo đảm nguồn lực, điều kiện triển khai, đặc biệt về đội ngũ và cơ sở vật chất…

Bên cạnh đó, truyền thông mạnh mẽ để phụ huynh, học sinh thấy rằng, trung học nghề là một lựa chọn có giá trị, mang lại cơ hội việc làm và thu nhập tốt, không phải hướng đi “bất đắc dĩ”. Chỉ khi nào đảm bảo đồng bộ các điều kiện trên, đặc biệt thay đổi nhận thức xã hội về trung học nghề như một lựa chọn học tập triển vọng, mới có thể phát triển loại hình trường này một cách bền vững.