Sinh viên có lười học, lười suy nghĩ hơn khi dùng AI?

GD&TĐ - AI đang giúp sinh viên học nhanh hơn, nhưng chỉ tư duy phản biện và khả năng đặt câu hỏi mới quyết định ai sẽ không bị bỏ lại phía sau.



Ngày 11/1 tại TPHCM, Trường Đại học Fulbright Việt Nam đã tổ chức phiên thảo luận với chủ đề "Tương lai nghề nghiệp: Cơ hội trên bình diện toàn cầu" trong khuôn khổ ngày hội tuyển sinh - Open Day TPHCM 2026.

Một trong những vấn đề được thảo luận nhiều nhất tại tọa đàm là vai trò của trường đại học và giảng viên khi AI ngày càng trở nên phổ biến. Nhiều phụ huynh bày tỏ lo ngại rằng học sinh, sinh viên đang phụ thuộc quá nhiều vào AI, từ đó trở nên lười suy nghĩ và giảm động lực học tập.

Chỉ có học thật mới tạo ra "insight"

Chia sẻ tại chương trình, TS Lê Quân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu AI, Trường Đại học Fulbright Việt Nam cho rằng phần lớn các vấn đề trong đời sống và công việc không phải là những câu hỏi đơn lẻ, mà là những bài toán phức tạp, đòi hỏi một chuỗi tương tác liên tục.

Người sử dụng AI hiệu quả là người biết khi nào nên hỏi AI, khi nào cần dừng lại để suy nghĩ và khi nào cần trao đổi với người khác trước khi quay lại đặt câu hỏi tiếp theo. Chuỗi năng lực này sẽ còn rất lâu nữa AI mới có thể tự thực hiện trọn vẹn.



Lấy ví dụ trong lĩnh vực kỹ thuật, TS Quân cho biết AI có thể giải quyết tốt phần kiến thức nền tảng và đưa ra câu trả lời nhanh, tương đối đầy đủ. Tuy nhiên, những kỹ năng liên quan đến con người như giao tiếp, đào sâu vấn đề và thấu hiểu nhu cầu thực sự thì AI không thể thay thế.

Nói cách khác, AI không thể thay con người nói chuyện với con người, cũng không thể đào sâu vấn đề cùng con người.

Về cách sinh viên nên tiếp cận AI trong giảng đường đại học, TS Quân chia quá trình này thành 3 cấp độ. Cấp độ đầu tiên là biết đặt câu hỏi cho AI. Cấp độ thứ hai là biết kết hợp nhiều công cụ AI để giải quyết các bài toán có ý nghĩa. Và cấp độ cao nhất là hiểu sâu về AI, bao gồm cả những giới hạn của nó, để từ đó sáng tạo ra các công cụ mới.

Ông cũng thẳng thắn nhìn nhận thực tế rằng nhiều sinh viên hiện nay vận dụng AI quá nhiều dẫn đến tâm lý lười suy nghĩ, thậm chí cho rằng không cần học vì đã có AI. Tuy nhiên, theo TS Quân, chỉ có việc học thực sự mới mang lại “insight” - tức là sự thấu hiểu sâu sắc về con người và khả năng giao tiếp, điều mà AI không thể thay thế.

Những gì có thể tự động hóa thì có thể giao cho AI. Nhưng sinh viên phải giữ được sự sáng tạo và yếu tố con người trong công việc. Chính những điều đó mới giúp phân biệt đâu là sản phẩm thật sự của người học, đâu chỉ là sản phẩm do AI tạo ra.

Không biết dùng AI sẽ thiệt thòi

Dưới góc nhìn của nhà tuyển dụng, bà Đào Thiên Hương, Phó Tổng Giám đốc EY-Parthenon cho rằng không nên quá lo lắng hay cấm đoán học sinh, sinh viên trong việc học tập và làm việc với trí tuệ nhân tạo.

Theo bà, yêu cầu về tốc độ và hiệu quả công việc luôn song hành với sự phát triển của công nghệ, và AI chỉ là bước tiếp theo của tiến trình đó.

Bà Hương dẫn chứng, trước đây, khi chưa có Internet, để trả lời một câu hỏi người ta có thể phải mất hàng tuần, thậm chí hàng tháng để tìm kiếm thông tin.

Khi Internet và các công cụ tìm kiếm như Google xuất hiện, việc tiếp cận tri thức trở nên nhanh hơn rất nhiều. Ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ của các công cụ AI, tốc độ này còn được rút ngắn hơn nữa.



Điều tương tự cũng đang diễn ra trong môi trường doanh nghiệp. Khi công nghệ phát triển, nhà tuyển dụng sẽ đòi hỏi tiến độ hoàn thành công việc ngày càng nhanh, bởi AI cho phép xử lý dữ liệu, tổng hợp thông tin và hỗ trợ ra quyết định với tốc độ vượt trội.

Trong bối cảnh đó, việc không biết sử dụng AI sẽ trở thành một bất lợi lớn, thậm chí khó được chấp nhận trong nhiều vị trí công việc.

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất không phải là có hay không có AI, mà là khả năng làm việc với AI. Theo bà Hương, người lao động trong tương lai cần sở hữu kỹ năng đặt câu hỏi, tư duy logic và khả năng tương tác hiệu quả với các công cụ AI.

Đây chính là những năng lực giúp con người khai thác công nghệ một cách thông minh, biến AI thành công cụ hỗ trợ chứ không phải là yếu tố thay thế tư duy.

AI phát triển, giá trị nào vẫn bất biến?

Tại phiên thảo luận, một câu hỏi thú vị được đặt ra: nếu quay trở lại thời sinh viên, đâu là những giá trị cần được gìn giữ lâu dài, và đâu là những điều cần thay đổi trong kỷ nguyên AI?



Theo ông Trần Lê Nam – cựu chuyên gia Boston Consulting Group, cựu Giám đốc Chiến lược Vietnam Oman Investment, có những giá trị mang tính nền tảng mà dù công nghệ thay đổi thế nào cũng không thể thay thế.

Đó là thời gian và công sức xây dựng các mối quan hệ với bạn bè, thầy cô và các nhà tuyển dụng. Đây không chỉ là những kết nối xã hội đơn thuần, mà là nền tảng cho sự phát triển nghề nghiệp lâu dài.

"Những điều đó không những không thay đổi mà còn cần được đầu tư nhiều hơn trong bối cảnh hiện nay", ông nhấn mạnh.

Ở góc nhìn của một người trẻ đang làm việc trong môi trường toàn cầu, ông Lâm Thạnh Hào, Cộng sự cao cấp Shopee Singapore, cựu sinh viên Trường Đại học Fulbright Việt Nam, cho rằng, khi ông còn đi học, AI chưa phát triển mạnh như hiện nay.

Tuy nhiên, nếu được quay lại giảng đường hôm nay, điều ông vẫn muốn học nhất chính là tư duy phản biện, bởi đây là nền tảng để có thể làm việc và làm chủ AI.



Theo ông Hào, khi AI ngày càng có thể đảm nhiệm nhiều công việc, điều quan trọng không còn là tự mình làm tất cả, mà là biết cách đặt câu hỏi đúng, biết cách yêu cầu và kiểm soát AI để đạt được kết quả mong muốn.

Người học không thể chỉ chấp nhận những gì AI đưa ra, mà cần liên tục đặt câu hỏi ngược lại với những gì mình đã biết, kiểm tra, phản biện và điều chỉnh. Đây chính là những năng lực cốt lõi mà các trường đại học cần tập trung trang bị cho sinh viên trong thời đại công nghệ phát triển nhanh chóng.



Ngày 11/1 tại TPHCM, Trường Đại học Fulbright Việt Nam đã tổ chức phiên thảo luận với chủ đề "Tương lai nghề nghiệp: Cơ hội trên bình diện toàn cầu" trong khuôn khổ ngày hội tuyển sinh - Open Day TPHCM 2026.

Một trong những vấn đề được thảo luận nhiều nhất tại tọa đàm là vai trò của trường đại học và giảng viên khi AI ngày càng trở nên phổ biến. Nhiều phụ huynh bày tỏ lo ngại rằng học sinh, sinh viên đang phụ thuộc quá nhiều vào AI, từ đó trở nên lười suy nghĩ và giảm động lực học tập.

Chỉ có học thật mới tạo ra "insight"

Chia sẻ tại chương trình, TS Lê Quân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu AI, Trường Đại học Fulbright Việt Nam cho rằng phần lớn các vấn đề trong đời sống và công việc không phải là những câu hỏi đơn lẻ, mà là những bài toán phức tạp, đòi hỏi một chuỗi tương tác liên tục.

Người sử dụng AI hiệu quả là người biết khi nào nên hỏi AI, khi nào cần dừng lại để suy nghĩ và khi nào cần trao đổi với người khác trước khi quay lại đặt câu hỏi tiếp theo. Chuỗi năng lực này sẽ còn rất lâu nữa AI mới có thể tự thực hiện trọn vẹn.



Lấy ví dụ trong lĩnh vực kỹ thuật, TS Quân cho biết AI có thể giải quyết tốt phần kiến thức nền tảng và đưa ra câu trả lời nhanh, tương đối đầy đủ. Tuy nhiên, những kỹ năng liên quan đến con người như giao tiếp, đào sâu vấn đề và thấu hiểu nhu cầu thực sự thì AI không thể thay thế.

Nói cách khác, AI không thể thay con người nói chuyện với con người, cũng không thể đào sâu vấn đề cùng con người.

Về cách sinh viên nên tiếp cận AI trong giảng đường đại học, TS Quân chia quá trình này thành 3 cấp độ. Cấp độ đầu tiên là biết đặt câu hỏi cho AI. Cấp độ thứ hai là biết kết hợp nhiều công cụ AI để giải quyết các bài toán có ý nghĩa. Và cấp độ cao nhất là hiểu sâu về AI, bao gồm cả những giới hạn của nó, để từ đó sáng tạo ra các công cụ mới.

Ông cũng thẳng thắn nhìn nhận thực tế rằng nhiều sinh viên hiện nay vận dụng AI quá nhiều dẫn đến tâm lý lười suy nghĩ, thậm chí cho rằng không cần học vì đã có AI. Tuy nhiên, theo TS Quân, chỉ có việc học thực sự mới mang lại “insight” - tức là sự thấu hiểu sâu sắc về con người và khả năng giao tiếp, điều mà AI không thể thay thế.

Những gì có thể tự động hóa thì có thể giao cho AI. Nhưng sinh viên phải giữ được sự sáng tạo và yếu tố con người trong công việc. Chính những điều đó mới giúp phân biệt đâu là sản phẩm thật sự của người học, đâu chỉ là sản phẩm do AI tạo ra.

Không biết dùng AI sẽ thiệt thòi

Dưới góc nhìn của nhà tuyển dụng, bà Đào Thiên Hương, Phó Tổng Giám đốc EY-Parthenon cho rằng không nên quá lo lắng hay cấm đoán học sinh, sinh viên trong việc học tập và làm việc với trí tuệ nhân tạo.

Theo bà, yêu cầu về tốc độ và hiệu quả công việc luôn song hành với sự phát triển của công nghệ, và AI chỉ là bước tiếp theo của tiến trình đó.

Bà Hương dẫn chứng, trước đây, khi chưa có Internet, để trả lời một câu hỏi người ta có thể phải mất hàng tuần, thậm chí hàng tháng để tìm kiếm thông tin.

Khi Internet và các công cụ tìm kiếm như Google xuất hiện, việc tiếp cận tri thức trở nên nhanh hơn rất nhiều. Ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ của các công cụ AI, tốc độ này còn được rút ngắn hơn nữa.



Điều tương tự cũng đang diễn ra trong môi trường doanh nghiệp. Khi công nghệ phát triển, nhà tuyển dụng sẽ đòi hỏi tiến độ hoàn thành công việc ngày càng nhanh, bởi AI cho phép xử lý dữ liệu, tổng hợp thông tin và hỗ trợ ra quyết định với tốc độ vượt trội.

Trong bối cảnh đó, việc không biết sử dụng AI sẽ trở thành một bất lợi lớn, thậm chí khó được chấp nhận trong nhiều vị trí công việc.

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất không phải là có hay không có AI, mà là khả năng làm việc với AI. Theo bà Hương, người lao động trong tương lai cần sở hữu kỹ năng đặt câu hỏi, tư duy logic và khả năng tương tác hiệu quả với các công cụ AI.

Đây chính là những năng lực giúp con người khai thác công nghệ một cách thông minh, biến AI thành công cụ hỗ trợ chứ không phải là yếu tố thay thế tư duy.

AI phát triển, giá trị nào vẫn bất biến?

Tại phiên thảo luận, một câu hỏi thú vị được đặt ra: nếu quay trở lại thời sinh viên, đâu là những giá trị cần được gìn giữ lâu dài, và đâu là những điều cần thay đổi trong kỷ nguyên AI?



Theo ông Trần Lê Nam – cựu chuyên gia Boston Consulting Group, cựu Giám đốc Chiến lược Vietnam Oman Investment, có những giá trị mang tính nền tảng mà dù công nghệ thay đổi thế nào cũng không thể thay thế.

Đó là thời gian và công sức xây dựng các mối quan hệ với bạn bè, thầy cô và các nhà tuyển dụng. Đây không chỉ là những kết nối xã hội đơn thuần, mà là nền tảng cho sự phát triển nghề nghiệp lâu dài.

"Những điều đó không những không thay đổi mà còn cần được đầu tư nhiều hơn trong bối cảnh hiện nay", ông nhấn mạnh.

Ở góc nhìn của một người trẻ đang làm việc trong môi trường toàn cầu, ông Lâm Thạnh Hào, Cộng sự cao cấp Shopee Singapore, cựu sinh viên Trường Đại học Fulbright Việt Nam, cho rằng, khi ông còn đi học, AI chưa phát triển mạnh như hiện nay.

Tuy nhiên, nếu được quay lại giảng đường hôm nay, điều ông vẫn muốn học nhất chính là tư duy phản biện, bởi đây là nền tảng để có thể làm việc và làm chủ AI.



Theo ông Hào, khi AI ngày càng có thể đảm nhiệm nhiều công việc, điều quan trọng không còn là tự mình làm tất cả, mà là biết cách đặt câu hỏi đúng, biết cách yêu cầu và kiểm soát AI để đạt được kết quả mong muốn.

Người học không thể chỉ chấp nhận những gì AI đưa ra, mà cần liên tục đặt câu hỏi ngược lại với những gì mình đã biết, kiểm tra, phản biện và điều chỉnh. Đây chính là những năng lực cốt lõi mà các trường đại học cần tập trung trang bị cho sinh viên trong thời đại công nghệ phát triển nhanh chóng.