Sơn La tìm lời giải bền vững cho mô hình đào tạo nghề kép

Xuất phát từ thực tế địa phương

Trong những năm gần đây, tỉnh Sơn La đã xác định đào tạo nghề kép là một trong những giải pháp then chốt nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Tuy nhiên, để mô hình này thực sự đi vào chiều sâu và phát huy hiệu quả lâu dài, tỉnh đang từng bước tìm ra những lời giải bền vững, phù hợp với điều kiện đặc thù, phong tục, tập quán, lối sống của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh.

Đào tạo nghề kép là mô hình kết hợp hài hòa giữa đào tạo lý thuyết tại trường và thực hành tại doanh nghiệp, trong đó thời gian thực hành chiếm khoảng 70% chương trình. Đây là mô hình đã thành công ở nhiều nước phát triển, nhưng khi triển khai tại Sơn La còn không ít thách thức.

Thực tế cho thấy, nhiều lao động sau khi tốt nghiệp tại các trường Trung cấp nghề, Cao đẳng, Đại học, dù có bằng cấp nhưng vẫn gặp khó khăn khi đi làm vì thiếu kỹ năng thực tế. Ngược lại, doanh nghiệp lại phàn nàn khó tìm người đủ năng lực, phải đào tạo lại từ đầu, tốn kém chi phí và thời gian. Chính khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thị trường đã thúc đẩy tỉnh Sơn La triển khai mô hình đào tạo nghề kép, với mục tiêu tạo ra những người lao động vừa có kiến thức vững, vừa có tay nghề thành thạo.

Từ năm 2022 đến nay, tỉnh đã chọn các ngành trọng điểm để triển khai như: công nghệ thông tin, cơ khí, Điện công nghiệp, chế biến nông sản, trồng trọt và bảo vệ thực vật, du lịch dịch vụ. Các cơ sở đào tạo chủ lực như Trường Cao đẳng Sơn La, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghệ Sơn La đã ký kết hợp tác với hàng chục doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh.

Theo báo cáo của Sở Nội vụ tỉnh Sơn La, tỷ lệ sinh viên có việc làm ngay sau khi tốt nghiệp mô hình đào tạo nghề kép đạt trên 85%, cao hơn khoảng 15% so với phương pháp đào tạo truyền thống. Thu nhập bình quân của người lao động cũng ổn định hơn, dao động từ 7 - 9 triệu đồng/tháng tùy ngành nghề. Điều này giúp người dân yên tâm học nghề, đặc biệt là đồng bào các dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa.

Em Hoàng Văn Tuyến, bản Hạm, xã Mường Chanh cho biết: "Trước khi chưa mở đại lý sửa mô tơ điện, hàn xì, em đã có thời gian theo học ngành công nghệ ô tô tại Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghệ Sơn La. Trong quá trình học tại trường, em được thầy cô dạy hàn và nối các mạch điện, vì vậy em nắm được kiến thức khá chắc. Sau khi ra trường, em đã tự mở đại lý của riêng mình để sửa chữa các đồ gia dụng liên quan đến điện, cơ khí, đồng thời sửa chữa cả xe máy nữa. Thu nhập của em vì thế cũng cải thiện đáng kể".

Sinh viên Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghệ Sơn La thực hành sửa chữa mô tơ điện.

Những khó khăn cần tháo gỡ

Ông Hà Trung Chiến, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Sơn La cho biết: Đào tạo nghề kép là hướng đi đúng, nhưng cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị, nhà trường và doanh nghiệp. Phải xây dựng cơ chế đồng bộ, chính sách khuyến khích thiết thực, để doanh nghiệp yên tâm tham gia và người lao động thực sự được lợi. Chỉ khi đó, mô hình mới bền vững, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển kinh tế địa phương. Vừa qua, tỉnh đã chỉ đạo các trường Cao đẳng trên địa bàn tỉnh triển khai đào tạo nghề kép, để sinh viên, học viên ra trường có thể làm được nhiều mảng khác nhau, đem lại thu nhập ổn định.

Dù có bước tiến tốt đẹp, mô hình vẫn đối mặt với nhiều thử thách. Bởi, số lượng doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia đào tạo còn hạn chế, đặc biệt là doanh nghiệp quy mô nhỏ và siêu nhỏ chiếm đa số tại Sơn La, chưa có đủ cơ sở vật chất và nhân lực hướng dẫn. Đồng thời, sự tham gia của doanh nghiệp phần lớn vẫn mang tính tự phát, chưa thực sự trở thành trách nhiệm thường xuyên và lâu dài. Cùng với đó, kinh phí hỗ trợ cho học viên trong giai đoạn thực hành tại doanh nghiệp còn thấp, chưa đủ sức thu hút người học nghề từ các hộ nghèo, cận nghèo. Bên cạnh đó, việc phối hợp giữa nhà trường và doanh nghiệp đôi khi chưa đồng bộ, dẫn đến nội dung đào tạo chưa hoàn toàn sát với yêu cầu thực tế.

Để mô hình đào tạo nghề kép phát triển bền vững, Sơn La đang tập trung thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ. Trước hết, tỉnh đang hoàn thiện cơ chế chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia, từ hỗ trợ kinh phí đầu tư cơ sở vật chất, đào tạo người hướng dẫn đến các ưu đãi về thuế và tín dụng. Tỉnh xác định rõ, doanh nghiệp không chỉ là nơi nhận thực tập sinh, mà thực sự là đối tác cùng tham gia xây dựng chương trình, giảng dạy và đánh giá kết quả học tập.

Ông Nguyễn Văn Hùng, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghệ Sơn La chia sẻ: Mô hình đào tạo kép hướng đi mới, vì vậy nhà trường đặc biệt chú trọng quan tâm. Để nâng cao hiệu quả công tác dạy nghề, nhà trường đã đổi mới chương trình đào tạo theo hướng linh hoạt, cập nhật thường xuyên công nghệ và kỹ thuật mới.

Theo ông Nguyễn Văn Hùng, nhà trường phối hợp với các doanh nghiệp trong tỉnh tạo môi trường cho các học viên thực hành, đảm bảo người học sau khi ra trường có thể làm việc ngay, không cần đào tạo lại. Nhà trường cũng tăng cường đầu tư nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên, tạo điều kiện giáo viên thường xuyên đến doanh nghiệp thực tế để cập nhật kiến thức và kỹ năng.

Đào tạo nghề kép không phải là con đường dễ đi, nhưng đây là hướng đi đúng mà Sơn La đang kiên trì theo đuổi. Khi có sự đồng hành thực sự giữa nhà trường, doanh nghiệp và chính quyền, mô hình sẽ không chỉ giải quyết việc làm cho người lao động mà còn góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, sức cạnh tranh cho các sản phẩm địa phương, thúc đẩy kinh tế - xã hội của tỉnh phát triển bền vững.

Với những nỗ lực đang được triển khai, tỉnh Sơn La tin tưởng rằng sẽ sớm có những lời giải hoàn chỉnh, biến đào tạo nghề kép thành đòn bẩy quan trọng đưa người dân vùng cao vươn lên thoát nghèo, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.