Từ phòng STEM đến năng lực AI cho học sinh

Từ nền tảng chuyển đổi số, trường THCS Lý Tự Trọng (xã Vị Xuyên, Tuyên Quang) đang từng bước đưa AI, STEM, Robotics và tiếng Anh trở thành những “mắt xích” trong hành trình nâng cao chất lượng giáo dục.

Phát hiện năng lực từ những giờ học trải nghiệm

Được lựa chọn xây dựng mô hình trường điển hình về chuyển đổi số, nhà trường xác định công nghệ không chỉ phục vụ công tác quản lý mà phải trực tiếp góp phần đổi mới dạy học, kiểm tra, đánh giá.

Năm học 2025–2026, nhà trường được Trường THCS Thanh Xuân (Hà Nội) trao tặng phòng học STEM đã mở thêm không gian để học sinh thực hành, thử nghiệm và giải quyết những vấn đề gắn với thực tế.

Phòng STEM được sử dụng thường xuyên, có nhật ký hoạt động và lưu giữ sản phẩm học tập. Qua mỗi hoạt động, học sinh được rèn khả năng làm việc nhóm, tìm kiếm giải pháp, thử nghiệm, điều chỉnh và trình bày cách làm của mình.

Theo lãnh đạo nhà trường, điều quan trọng không phải chỉ là có một phòng học hiện đại mà là làm thế nào để cơ sở vật chất thực sự đi vào quá trình dạy học, tạo ra thay đổi trong cách học của học sinh.

Từ những giờ học và hoạt động trải nghiệm, nhà trường xây dựng một quy trình phát hiện, bồi dưỡng năng lực tương đối rõ nét, khảo sát năng lực, sở thích học sinh; tổ chức bài học, hoạt động trải nghiệm cho số đông; duy trì các câu lạc bộ; hướng dẫn học sinh làm sản phẩm; lựa chọn những em có hứng thú, năng lực để bồi dưỡng chuyên sâu; tham gia các sân chơi phù hợp; sau đó phân tích kết quả để cải tiến hoạt động giáo dục.

“Chúng tôi muốn việc phát hiện học sinh có năng lực không bắt đầu từ việc chọn một nhóm nhỏ để đi thi, mà phải bắt đầu từ cơ hội được trải nghiệm dành cho số đông. Khi các em được làm, được thử và được thể hiện, giáo viên mới có cơ sở nhận diện đúng sở thích, năng lực của từng học sinh”, bà Đặng Thị Hồng Nhung, Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ.

Cách làm này bước đầu mang lại những kết quả đáng ghi nhận. Năm học 2025–2026, học sinh của trường đạt 1 giải Nhất khoa học kỹ thuật cấp cụm. Tại cuộc thi Robotics cấp quốc gia, học sinh đạt 3 giải Khuyến khích, 1 giải Kỹ thuật và 1 giải Sáng tạo.

Với học sinh, những hoạt động như vậy tạo ra một cách học khác với việc chỉ tiếp nhận kiến thức trên sách vở.

Một học sinh tham gia hoạt động STEM, Robotics của trường chia sẻ rằng điều em thích nhất là được tự mình thử nghiệm và cùng các bạn tìm cách giải quyết vấn đề. Có những sản phẩm ban đầu chưa hoạt động như mong muốn, nhưng qua trao đổi với thầy cô và các thành viên trong nhóm, các em biết tìm nguyên nhân, sửa lại thiết kế rồi thử nghiệm tiếp.

“Em thấy mình nhớ kiến thức lâu hơn khi được tự làm. Quan trọng hơn, khi phải đứng trước các bạn để trình bày sản phẩm, em học được cách diễn đạt ý tưởng và tự tin hơn”, em Hoàng Vũ, học sinh lớp 9A2 chia sẻ.

Từ chuyển đổi số, nhà trường tiếp tục xác định AI là một nội dung cần được triển khai trong quản lý và dạy học.

Năm học 2026–2027, trường dự kiến dành 12 tiết giáo dục AI/lớp/năm học, đồng thời tích hợp nội dung này trong các môn Tin học, Công nghệ, Khoa học tự nhiên, hoạt động trải nghiệm và buổi học thứ hai.

Cách tiếp cận được nhà trường đặt ra là không biến AI thành một công cụ để học sinh “làm bài thay”, mà hướng các em tới khả năng nhận biết công nghệ, đặt câu hỏi, kiểm chứng kết quả và sử dụng AI có trách nhiệm.

Học sinh sẽ được hướng dẫn cách nhận biết nội dung do AI tạo ra, kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và công khai mức độ AI hỗ trợ trong sản phẩm học tập. Qua đó, mỗi sản phẩm phải thể hiện được ý tưởng, quá trình thực hiện và phần đóng góp thực sự của học sinh.

“AI có thể hỗ trợ rất nhiều cho việc học, nhưng nếu học sinh chỉ sao chép kết quả mà không hiểu quá trình thì mục tiêu giáo dục sẽ không đạt được. Chúng tôi muốn các em biết sử dụng AI, đồng thời phải biết phản biện, kiểm chứng và chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình”, bà Đặng Thị Hồng Nhung cho biết.

Dự kiến tháng 11/2026, nhà trường tổ chức cuộc thi ứng dụng AI với chủ đề viết về thầy cô, mái trường. Đây được xem là một hoạt động để học sinh tiếp cận AI trong một nhiệm vụ cụ thể, đồng thời phát huy khả năng sáng tạo và cảm xúc cá nhân.

Cùng với AI, hoạt động STEM/STEAM tiếp tục được mở rộng. Mỗi tổ chuyên môn xây dựng tối thiểu 2 chủ đề STEM/STEAM trong năm học, trong đó ít nhất 1 chủ đề sử dụng phòng STEM hoặc thiết bị thực hành.

Các câu lạc bộ Khoa học, STEM, Robotics tiếp tục được duy trì. Học sinh được hướng dẫn từ khâu hình thành ý tưởng đến thiết kế, thử nghiệm sản phẩm khoa học kỹ thuật hoặc đổi mới sáng tạo.

“Chúng tôi coi giải thưởng là kết quả của một quá trình, không phải đích đến duy nhất. Sau mỗi cuộc thi, giáo viên cùng học sinh nhìn lại xem các em đã làm tốt điều gì, còn hạn chế ở đâu để tiếp tục cải tiến”, bà Đặng Thị Hồng Nhung nói.

Cùng với STEM, Robotics và AI, tiếng Anh được xác định là một năng lực quan trọng trong quá trình hội nhập. Năm học 2025–2026, học sinh của trường đạt 133 giải IOE cấp trường, 120 giải cấp xã, 33 giải cấp tỉnh và 3 giải Khuyến khích cấp quốc gia. Cuộc thi Tài năng tiếng Anh, học sinh đạt 1 giải Nhất, 1 giải Ba cấp cụm và 1 giải Ba cấp tỉnh.

Năm học mới, trường tiếp tục phân nhóm hỗ trợ học sinh còn yếu nền tảng, tăng cường nghe, nói, giao tiếp, thuyết trình và dự án trong giờ học; duy trì câu lạc bộ tiếng Anh theo nhóm nhỏ. Ngày hội tiếng Anh dự kiến tổ chức vào tháng 2/2027.

Hướng tới người học có năng lực số và tư duy phản biện

Điểm đáng chú ý trong cách triển khai của nhà trường là tạo thành một chuỗi liên tục từ trải nghiệm – phát hiện – bồi dưỡng – sân chơi – đánh giá – cải tiến.

Từ những hoạt động dành cho số đông, giáo viên nhận diện học sinh có sở thích và năng lực nổi trội để tiếp tục bồi dưỡng. Ngược lại, những kết quả thu được từ các cuộc thi lại trở thành dữ liệu để nhà trường điều chỉnh hoạt động dạy học.

Quỹ khuyến học của trường trong năm học 2025–2026 cũng được sử dụng để động viên học sinh đạt thành tích ở các lĩnh vực IOE, khoa học kỹ thuật, STEM, AI, Robotics và các hoạt động giáo dục khác. Sự ghi nhận kịp thời góp phần tạo động lực để học sinh tiếp tục thử sức và theo đuổi lĩnh vực mình yêu thích.

Từ nền tảng chuyển đổi số, nhà trường đang hướng tới một mục tiêu rộng hơn, hình thành cho học sinh khả năng tìm kiếm, đánh giá, tạo lập và chia sẻ sản phẩm số an toàn; sử dụng AI có trách nhiệm; biết hợp tác, trình bày và phản biện.

Ở chiều ngược lại, giáo viên cũng được đặt trước yêu cầu sử dụng công nghệ không chỉ để trình chiếu mà phải thực sự nâng cao chất lượng bài học.