Vấn đề không còn là “Việt Nam có làm được không” mà là “Chúng ta đang ở đâu trên bản đồ y khoa Đông Nam Á và có đủ lực để tiến lên nhóm dẫn đầu?”.
Năm 2025, y tế Việt Nam ghi dấu ấn đậm nét với hàng loạt kỳ tích, khẳng định bước tiến vượt bậc về chuyên môn và tinh thần nhân văn. Nổi bật là ca vi phẫu “nuôi tay ở chân” hiếm gặp trên thế giới: Các bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Bình Dương đã ghép tạm bàn tay đứt lìa vào chân một thai phụ 19 tuổi mang song thai 34 tuần để bảo toàn thai kỳ. Sau gần hai tháng, bàn tay được nối trả thành công; người mẹ sinh hai bé trai khỏe mạnh.
Tháng 8/2025, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức lần đầu ghép đồng thời tim – phổi cho nữ bệnh nhân 38 tuổi suy tim, suy phổi giai đoạn cuối. Ca đại phẫu kéo dài 7 giờ, đánh dấu cột mốc lịch sử của ngành ghép tạng Việt Nam.
Trong lĩnh vực chỉnh hình, một bệnh nhi 12 tuổi được thay khớp háng toàn phần bằng công nghệ in 3D cá thể hóa, mở ra hướng đi mới cho y học chính xác. Đặc biệt, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã thực hiện thành công kỹ thuật lấy thận ra “sửa chữa” rồi ghép tự thân trở lại, giúp bệnh nhân tránh nguy cơ chạy thận suốt đời. TS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế) nhận định, ngay cả trên thế giới, những ca xử lý mạch máu phức tạp như vậy cũng chỉ “đếm trên đầu ngón tay”. Ở Việt Nam, đây là trường hợp đầu tiên được ghi nhận. Thành tựu y học này thể hiện tư duy đổi mới và bản lĩnh của các thầy thuốc Việt Nam, mở thêm hy vọng cho nhiều bệnh nhân có tổn thương thận phức tạp.
Những thành tựu ấy không chỉ là “điểm sáng” đơn lẻ. Chúng cho thấy năng lực hệ thống phối hợp đa chuyên khoa, kiểm soát gây mê hồi sức, quản trị rủi ro, hậu phẫu và phục hồi chức năng ở mức cao. Đó là những điều kiện tiên quyết để một nền y tế bước vào “đẳng cấp khu vực”.
Trong Đông Nam Á, Singapore từ lâu được coi là trung tâm y tế cao cấp, còn Thái Lan phát triển mạnh du lịch y tế với thương hiệu toàn cầu. Việt Nam chưa có lợi thế về quảng bá và quy mô thu hút bệnh nhân quốc tế như hai quốc gia này. Tuy nhiên, nếu nhìn ở góc độ kỹ thuật chuyên môn, khoảng cách đang thu hẹp rõ rệt.
Ở các lĩnh vực như ghép tạng, can thiệp tim mạch, phẫu thuật thần kinh, chỉnh hình phức tạp, nhiều bệnh viện Việt Nam đã đạt trình độ tiệm cận nhóm đầu khu vực. Điểm khác biệt nằm ở chi phí. Một ca phẫu thuật phức tạp tại Việt Nam có thể chỉ bằng một phần chi phí ở Singapore, trong khi kết quả chuyên môn tương đương. Lợi thế này, nếu được chuẩn hóa về chất lượng dịch vụ và quản trị, hoàn toàn có thể trở thành “vũ khí cạnh tranh” của Việt Nam trong cuộc đua khu vực.
Việt Nam hiện đón khoảng 300.000 lượt bệnh nhân quốc tế đến khám và điều trị, theo thống kê của Bộ Y tế. Con số này được dự báo tiếp tục tăng khi trình độ chuyên môn, hệ thống máy móc và năng lực điều trị của nhiều bệnh viện trong nước không ngừng nâng cao.
Động lực cho sự thăng hạng này đến từ Quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế thời kỳ 2021- 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Chính phủ phê duyệt. Quy hoạch đặt mục tiêu phát triển hệ thống y tế công bằng, hiệu quả, hội nhập quốc tế; mở rộng mạng lưới bệnh viện chuyên khoa và hình thành một số cơ sở y tế hiện đại ngang tầm khu vực và thế giới. Đến năm 2050, mạng lưới từ Trung ương tới địa phương được kỳ vọng đủ năng lực đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe tương đương các nước phát triển, thu nhập cao. Theo PGS.TS Phan Lê Thu Hằng, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch – Tài chính (Bộ Y tế), định hướng trọng tâm là nâng cao năng lực chuyên sâu, phát triển một số bệnh viện kỹ thuật cao đạt chuẩn quốc tế.
Song song đầu tư hạ tầng, chuyển đổi số đang tái cấu trúc hệ thống y tế. Bệnh án điện tử, hội chẩn từ xa, trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán hình ảnh, quản trị dữ liệu tập trung… được triển khai ngày càng rộng rãi. Nhiều bệnh viện vận hành theo mô hình quản trị hiện đại, lấy người bệnh làm trung tâm, rút ngắn thời gian chờ, minh bạch quy trình và tối ưu nguồn lực.
Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: “Hệ thống y tế Việt Nam đã được củng cố toàn diện từ đô thị đến vùng sâu, vùng xa; trình độ chuyên môn, năng lực nghiên cứu và thực hành của đội ngũ y bác sĩ ngày càng nâng cao, góp phần không chỉ chăm sóc sức khỏe nhân dân mà còn đóng góp vào sự phát triển chung của y học thế giới”.
Sự chuyển mình ấy gắn liền với thế hệ bác sĩ được đào tạo bài bản trong và ngoài nước, đơn cử như PGS Đỗ Thanh Nhỏ tại University of New South Wales phát triển trái tim robot mềm hỗ trợ chức năng tim là minh chứng cho trí tuệ Việt Nam trên bản đồ khoa học toàn cầu. Những kết nối như vậy tạo ra dòng chảy tri thức hai chiều, rút ngắn khoảng cách công nghệ.
Việt Nam chưa phải “thủ phủ y tế” của khu vực, nhưng cũng không còn ở vị thế đi sau. Ở nhiều chuyên ngành sâu, chúng ta đã tiệm cận nhóm đầu Đông Nam Á; ở khía cạnh chi phí hiệu quả, lợi thế cạnh tranh ngày càng rõ rệt.
Khi ba trụ cột kỹ thuật cao, quản trị hiện đại và nhân lực chất lượng được củng cố đồng bộ, mục tiêu ghi tên mình trên bản đồ y khoa khu vực bằng năng lực thực chất hoàn toàn khả thi. Y tế Việt Nam đang đứng trước điểm bứt phá, nơi cơ hội vươn lên chưa bao giờ rõ ràng như hiện nay.
