Dấu hiệu cảnh báo ngộ độc khi uống quá nhiều nước

GD&TĐ - Uống quá nhiều nước, đặc biệt là trong khi hoạt động thể chất cường độ cao vào mùa hè, có thể làm giảm mức natri trong máu, dẫn đến ngộ độc nước.



Trong những trường hợp ngộ độc nhẹ, bạn có thể cảm thấy buồn nôn hoặc đau đầu. Trong trường hợp nặng, ngộ độc nước có thể gây co giật, hôn mê và thậm chí tử vong. Dẫu vậy, ngộ độc nước hiếm khi xảy ra đối với hầu hết mọi người, nhưng việc hiểu các dấu hiệu cảnh báo và giới hạn là điều quan trọng.

Cách cơ thể xử lý lượng nước thừa

Thận là bộ lọc vô cùng hiệu quả. Khi hoạt động hết công suất, chúng có thể sản xuất nước tiểu với tốc độ khoảng 10 đến 15 mililit mỗi phút, tương đương khoảng 600 đến 900 mililit mỗi giờ. Miễn là bạn uống dưới ngưỡng đó, thận của bạn có thể theo kịp và thải lượng dịch thừa.

Vấn đề bắt đầu khi bạn nạp nước nhanh hơn khả năng loại bỏ của thận. Lượng nước thừa sẽ ở lại trong máu và làm loãng nồng độ natri cùng các điện giải khác. Natri đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tín hiệu thần kinh, co cơ và điều chỉnh cân bằng dịch giữa bên trong và bên ngoài tế bào.

Khi nồng độ natri trong máu giảm, nước sẽ chảy vào tế bào qua quá trình thẩm thấu, khiến tế bào bị sưng. Hầu hết các tế bào trong cơ thể có thể chịu được một mức độ sưng, nhưng não của bạn nằm bên trong hộp sọ cứng, không có chỗ để giãn nở.

Triệu chứng ngộ độc nước

Các triệu chứng thường tăng theo một mô hình có thể dự đoán được. Ban đầu, bạn có thể nhận thấy buồn nôn, đau đầu và cảm giác đầy bụng hoặc khó chịu. Khi mức natri tiếp tục giảm, các triệu chứng thần kinh trở nên nghiêm trọng hơn: Co cơ, nói lắp, nhầm lẫn và mệt mỏi. Trong những trường hợp nghiêm trọng, phù não (edema não) có thể gây ra co giật, mất ý thức và thậm chí tử vong.

Một đánh giá có hệ thống được công bố trên BMJ Open nhận thấy rằng, trong các trường hợp lâm sàng hạ natri máu do uống nước, mức natri trong máu trung vị khi nhập viện là 118 milimol mỗi lít. Mức natri bình thường là 135 đến 145.

Bất kỳ mức nào dưới 125 được phân loại là hạ natri máu nặng. Trong số các trường hợp được báo cáo, 78% bệnh nhân hồi phục, nhưng 13% tử vong. Gần một nửa số ca tử vong đó trực tiếp do các biến chứng của natri thấp, chủ yếu là phù não và phù phổi.

Uống bao nhiều là quá nhiều?

Hầu hết người lớn khỏe mạnh cần khoảng 11,5 đến 15,5 cốc (2,7 đến 3,7 lít) tổng lượng chất lỏng mỗi ngày, bao gồm cả nước từ thực phẩm và đồ uống khác. Uống gấp đôi hoặc gấp ba lượng đó, đặc biệt là trong khoảng thời gian ngắn, là nơi nguy cơ ngộ độc tăng mạnh.

Một quy tắc thực tiễn cần ghi nhớ: Nếu bạn uống nhiều đến mức nước tiểu hoàn toàn trong suốt và bạn liên tục phải đi vệ sinh, rất có thể bạn đang uống quá nhiều.

Nhóm người nguy cơ cao ngộ độc nước

Những người chạy marathon, siêu marathon và những người đạp xe đường dài đôi khi uống nhiều hơn lượng mồ hôi họ mất, đặc biệt khi theo lời khuyên lỗi thời “uống càng nhiều càng tốt” trong khi tập luyện.

Vấn đề trở nên trầm trọng hơn bởi thực tế rằng hoạt động thể chất cường độ cao kích thích một loại hormone khiến thận của bạn giữ nước thay vì thải ra. Vì vậy, các vận động viên đồng thời đang hấp thụ quá nhiều và bài tiết quá ít.

Trước năm 1981, các vận động viên thực sự được khuyên nên tránh uống nước trong khi tập luyện, điều này đã gây ra vấn đề riêng về mất nước. Sau đó, xu hướng lại đảo ngược hoàn toàn, và các trường hợp hạ natri huyết liên quan đến tập thể dục trở nên phổ biến hơn khi các khuyến nghị về lượng nước uống tăng lên.

Hiện nay, hiểu biết chung là các vận động viên nên uống khi cảm thấy khát thay vì ép uống nước theo lịch trình.

Những người mắc một số chứng rối loạn tâm thần cũng có nguy cơ cao hơn. Một tình trạng gọi là polydipsia tâm lý liên quan đến việc tìm nước một cách ép buộc và uống quá nhiều, thường thấy ở những người bị tâm thần phân liệt hoặc các rối loạn tâm thần khác. Những bệnh nhân này có thể phát triển các biến chứng mãn tính vượt ra ngoài việc giảm natri, bao gồm các vấn đề về bàng quang, tổn thương thận, và thậm chí suy tim do quá tải dịch liên tục.

Kích thước cơ thể nhỏ hơn cũng là nguyên nhân. Những người có cân nặng thấp hơn có tổng khối lượng máu nhỏ hơn, vì vậy cùng một lượng nước dư thừa sẽ làm loãng natri của họ một cách rõ rệt hơn. Đây là lý do tại sao trẻ em đặc biệt dễ bị tổn thương.



Trong những trường hợp ngộ độc nhẹ, bạn có thể cảm thấy buồn nôn hoặc đau đầu. Trong trường hợp nặng, ngộ độc nước có thể gây co giật, hôn mê và thậm chí tử vong. Dẫu vậy, ngộ độc nước hiếm khi xảy ra đối với hầu hết mọi người, nhưng việc hiểu các dấu hiệu cảnh báo và giới hạn là điều quan trọng.

Cách cơ thể xử lý lượng nước thừa

Thận là bộ lọc vô cùng hiệu quả. Khi hoạt động hết công suất, chúng có thể sản xuất nước tiểu với tốc độ khoảng 10 đến 15 mililit mỗi phút, tương đương khoảng 600 đến 900 mililit mỗi giờ. Miễn là bạn uống dưới ngưỡng đó, thận của bạn có thể theo kịp và thải lượng dịch thừa.

Vấn đề bắt đầu khi bạn nạp nước nhanh hơn khả năng loại bỏ của thận. Lượng nước thừa sẽ ở lại trong máu và làm loãng nồng độ natri cùng các điện giải khác. Natri đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tín hiệu thần kinh, co cơ và điều chỉnh cân bằng dịch giữa bên trong và bên ngoài tế bào.

Khi nồng độ natri trong máu giảm, nước sẽ chảy vào tế bào qua quá trình thẩm thấu, khiến tế bào bị sưng. Hầu hết các tế bào trong cơ thể có thể chịu được một mức độ sưng, nhưng não của bạn nằm bên trong hộp sọ cứng, không có chỗ để giãn nở.

Triệu chứng ngộ độc nước

Các triệu chứng thường tăng theo một mô hình có thể dự đoán được. Ban đầu, bạn có thể nhận thấy buồn nôn, đau đầu và cảm giác đầy bụng hoặc khó chịu. Khi mức natri tiếp tục giảm, các triệu chứng thần kinh trở nên nghiêm trọng hơn: Co cơ, nói lắp, nhầm lẫn và mệt mỏi. Trong những trường hợp nghiêm trọng, phù não (edema não) có thể gây ra co giật, mất ý thức và thậm chí tử vong.

Một đánh giá có hệ thống được công bố trên BMJ Open nhận thấy rằng, trong các trường hợp lâm sàng hạ natri máu do uống nước, mức natri trong máu trung vị khi nhập viện là 118 milimol mỗi lít. Mức natri bình thường là 135 đến 145.

Bất kỳ mức nào dưới 125 được phân loại là hạ natri máu nặng. Trong số các trường hợp được báo cáo, 78% bệnh nhân hồi phục, nhưng 13% tử vong. Gần một nửa số ca tử vong đó trực tiếp do các biến chứng của natri thấp, chủ yếu là phù não và phù phổi.

Uống bao nhiều là quá nhiều?

Hầu hết người lớn khỏe mạnh cần khoảng 11,5 đến 15,5 cốc (2,7 đến 3,7 lít) tổng lượng chất lỏng mỗi ngày, bao gồm cả nước từ thực phẩm và đồ uống khác. Uống gấp đôi hoặc gấp ba lượng đó, đặc biệt là trong khoảng thời gian ngắn, là nơi nguy cơ ngộ độc tăng mạnh.

Một quy tắc thực tiễn cần ghi nhớ: Nếu bạn uống nhiều đến mức nước tiểu hoàn toàn trong suốt và bạn liên tục phải đi vệ sinh, rất có thể bạn đang uống quá nhiều.

Nhóm người nguy cơ cao ngộ độc nước

Những người chạy marathon, siêu marathon và những người đạp xe đường dài đôi khi uống nhiều hơn lượng mồ hôi họ mất, đặc biệt khi theo lời khuyên lỗi thời “uống càng nhiều càng tốt” trong khi tập luyện.

Vấn đề trở nên trầm trọng hơn bởi thực tế rằng hoạt động thể chất cường độ cao kích thích một loại hormone khiến thận của bạn giữ nước thay vì thải ra. Vì vậy, các vận động viên đồng thời đang hấp thụ quá nhiều và bài tiết quá ít.

Trước năm 1981, các vận động viên thực sự được khuyên nên tránh uống nước trong khi tập luyện, điều này đã gây ra vấn đề riêng về mất nước. Sau đó, xu hướng lại đảo ngược hoàn toàn, và các trường hợp hạ natri huyết liên quan đến tập thể dục trở nên phổ biến hơn khi các khuyến nghị về lượng nước uống tăng lên.

Hiện nay, hiểu biết chung là các vận động viên nên uống khi cảm thấy khát thay vì ép uống nước theo lịch trình.

Những người mắc một số chứng rối loạn tâm thần cũng có nguy cơ cao hơn. Một tình trạng gọi là polydipsia tâm lý liên quan đến việc tìm nước một cách ép buộc và uống quá nhiều, thường thấy ở những người bị tâm thần phân liệt hoặc các rối loạn tâm thần khác. Những bệnh nhân này có thể phát triển các biến chứng mãn tính vượt ra ngoài việc giảm natri, bao gồm các vấn đề về bàng quang, tổn thương thận, và thậm chí suy tim do quá tải dịch liên tục.

Kích thước cơ thể nhỏ hơn cũng là nguyên nhân. Những người có cân nặng thấp hơn có tổng khối lượng máu nhỏ hơn, vì vậy cùng một lượng nước dư thừa sẽ làm loãng natri của họ một cách rõ rệt hơn. Đây là lý do tại sao trẻ em đặc biệt dễ bị tổn thương.