HIV trẻ hóa từ độ tuổi 15 - 29, lây lan vượt tầm kiểm soát

Thông tin được BS Tâm chia sẻ tại cuộc họp báo Hưởng ứng 35 năm Việt Nam ứng phó với HIV/AIDS, Thánh hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS và Ngày Thế giới phòng, chống AIDS năm 2025, do Cục Phòng bệnh tổ chức sáng 25/11.

Nhóm tuổi từ 15-29 hiện chiếm tỷ lệ lớn trong số ca nhiễm mới, trong đó hơn 80% là nam giới. Đáng chú ý, tỷ lệ HIV gia tăng nhanh ở nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) và người chuyển giới, nhóm vẫn gặp nhiều rào cản trong tiếp cận dịch vụ y tế do kỳ thị và thiếu thông tin phù hợp.

BS Tâm cảnh báo, xu hướng “chemsex” tức sử dụng ma túy tổng hợp khi quan hệ tình dục và các hình thức quan hệ tình dục tập thể đang khiến dịch HIV trong nhóm này lan rộng nhanh chóng.

Không chỉ ở các đô thị lớn, hiện nay, HIV/AIDS đã xuất hiện tại nhiều tỉnh trước đây không phải “điểm nóng”, cho thấy dịch bệnh phân tán rộng hơn, khó kiểm soát hơn.

Trước diễn biến phức tạp của dịch, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả nổi bật: Hơn 2 triệu lượt xét nghiệm HIV được thực hiện, giúp phát hiện sớm ca nhiễm, đặc biệt trong nhóm nguy cơ cao. Hơn 176.000 bệnh nhân được điều trị ARV, giúp họ sống khỏe và giảm nguy cơ lây truyền xuống gần như bằng 0 khi tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện.

Duy trì hiệu quả điều trị Methadone cho 46.500 người, mở rộng cấp phát nhiều ngày giúp thuận tiện hơn, đặc biệt tại vùng xa. Mở rộng PrEP – giải pháp dự phòng cho người có nguy cơ cao, giúp giảm hơn 90% khả năng lây nhiễm HIV. Chuyển đổi số trong quản lý dịch: Hệ thống HIV-INFO và HMED được triển khai toàn quốc, hiện đại hóa dữ liệu, giúp theo dõi, giám sát và dự báo dịch chính xác hơn.

Dù đạt nhiều thành công, BS Tâm nhấn mạnh nhiều thách thức vẫn tồn tại như kỳ thị và phân biệt đối xử khiến nhiều người ngại xét nghiệm hoặc điều trị. Nhóm nguy cơ cao khó tiếp cận dịch vụ y tế do rào cản tâm lý, khoảng cách địa lý hoặc e ngại bị phát hiện. Các hành vi nguy cơ mới, như chemsex, đòi hỏi các biện pháp truyền thông và can thiệp phù hợp. Nguồn lực tài chính cho chương trình HIV/AIDS đang giảm khi viện trợ quốc tế thu hẹp.

Theo BS Tâm, trong bối cảnh này, báo chí, cộng đồng, các tổ chức xã hội và chính những nhóm nguy cơ đều đóng vai trò quan trọng trong nỗ lực phòng chống HIV/AIDS.

Năm 2024, hơn 68% ca HIV mới được ghi nhận tại Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ và TP Hồ Chí Minh, nơi mật độ dân cư cao, di biến động lớn, dễ xuất hiện các hành vi nguy cơ.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Khánh Hòa là nơi khám và điều trị HIV hiệu quả. Ảnh: Sở Y tế Khánh Hòa

Đường lây truyền qua đường tình dục chiếm trên 80%, cho thấy dịch bệnh đã chuyển dịch mạnh mẽ so với giai đoạn trước, khi tiêm chích ma túy là đường lây chủ yếu. Xu hướng này đòi hỏi thay đổi chiến lược truyền thông, tư vấn và can thiệp an toàn tình dục phù hợp hơn.

BS Nguyễn Lương Tâm nhấn mạnh: Để Việt Nam đạt mục tiêu chấm dứt dịch AIDS vào năm 2030, không chỉ ngành y tế mà toàn xã hội phải đồng hành. Báo chí, cộng đồng, các tổ chức xã hội và nhóm nguy cơ mỗi cá nhân đều là một mắt xích quan trọng trong nỗ lực này.