Việc tính mức đóng bảo hiểm y tế (BHYT) theo lương cơ sở tiếp tục nhận được nhiều ý kiến kiến nghị từ người dân, nhất là trong bối cảnh thu nhập của phần lớn lao động tự do không gắn với hệ số lương như cán bộ, công chức.
Theo phản ánh của người dân, việc lấy lương cơ sở làm căn cứ tính phí BHYT, đặc biệt với nhóm tham gia theo hộ gia đình, chưa phản ánh đúng thu nhập thực tế của người dân.
Phần lớn lao động tự do, buôn bán nhỏ, làm nông nghiệp, dịch vụ… không có thu nhập ổn định, càng không hưởng lương theo hệ số. Vì vậy, việc áp một “chuẩn cứng” là lương cơ sở khiến không ít hộ gặp khó khăn khi tham gia BHYT, ảnh hưởng đến công tác vận động mở rộng diện bao phủ.
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, Luật Bảo hiểm y tế và các nghị định hướng dẫn (Nghị định 146, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 75) đã quy định rõ các nhóm đối tượng tham gia và phương thức đóng tương ứng.
Trong đó, người lao động làm việc tại cơ quan, doanh nghiệp đóng BHYT dựa trên tiền lương tháng thực tế. Riêng nhóm không hưởng lương tháng, tham gia theo hộ gia đình, sẽ đóng theo mức lương cơ sở.
Theo Bộ Y tế, việc lấy lương cơ sở làm chuẩn nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa các nhóm đối tượng và tạo thuận lợi cho Nhà nước trong tính toán mức hỗ trợ từ ngân sách. Đây cũng là hệ quy chiếu đang được sử dụng đồng bộ trong nhiều chính sách an sinh xã hội khác.
Hiện nay, mức đóng BHYT hộ gia đình được xác định bằng 4,5% lương cơ sở. Với mức lương cơ sở 2,34 triệu đồng áp dụng từ ngày 1/7/2024, người thứ nhất trong hộ phải đóng 105.300 đồng mỗi tháng, tương đương hơn 1,2 triệu đồng mỗi năm.
Để giảm gánh nặng tài chính, chính sách BHYT áp dụng cơ chế giảm trừ theo số thành viên trong hộ gia đình. Người thứ hai chỉ đóng 70% mức phí, người thứ ba 60%, người thứ tư 50% và từ người thứ năm trở đi giảm còn 40% mức đóng. Nhờ đó, chi phí bình quân trên đầu người trong hộ được kéo giảm đáng kể.
Bên cạnh đó, Nghị định 75 cũng cho phép các địa phương chủ động sử dụng ngân sách và nguồn huy động hợp pháp để hỗ trợ thêm mức đóng cho người dân, cao hơn mức tối thiểu do Trung ương quy định.
Trên thực tế, nhiều địa phương đã triển khai các chính sách hỗ trợ mạnh tay. Hà Nội hỗ trợ toàn bộ phần đóng còn lại cho người thuộc hộ cận nghèo, giúp nhóm này được cấp thẻ BHYT miễn phí. TP Hồ Chí Minh hỗ trợ 100% mức đóng cho hộ cận nghèo và người mới thoát chuẩn cận nghèo nhằm hạn chế nguy cơ tái nghèo do chi phí y tế.
Một số địa phương có nguồn thu tốt như Quảng Ninh, Bình Dương (trước đây) còn mở rộng diện bao phủ bằng cách mua BHYT cho đồng bào dân tộc thiểu số và người cao tuổi từ 70 đến 79 tuổi không có lương hưu.
Tại Nghệ An, Hà Tĩnh, Hội đồng nhân dân tỉnh cũng quyết định nâng mức hỗ trợ cho người làm nông, lâm, ngư nghiệp có mức sống trung bình, vượt mức tối thiểu Trung ương quy định.
Bộ Y tế đánh giá, so với nhiều quốc gia có điều kiện kinh tế tương đồng, mức đóng BHYT tại Việt Nam hiện ở mức thấp trong khi quyền lợi khám, chữa bệnh khá toàn diện.
Ngành y tế mong muốn người dân chia sẻ với chính sách chung, coi BHYT là cơ chế chia sẻ rủi ro và “lá chắn tài chính” khi ốm đau, bệnh tật.
