Trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với gánh nặng kép, vừa chống chọi với bệnh truyền nhiễm, vừa phải ứng phó với sự gia tăng nhanh chóng của các bệnh không lây nhiễm như ung thư, tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản…, việc xây dựng Luật Phòng bệnh là bước đi cấp thiết và mang tính chiến lược.
Không chỉ giải quyết các thách thức của hiện tại, Luật Phòng bệnh còn hướng tới mục tiêu lâu dài: bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe toàn dân một cách chủ động, bền vững.
Cơ sở pháp lý và định hướng chính sách
Luật Phòng bệnh thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng và Nhà nước về công tác phòng bệnh, được khẳng định trong Hiến pháp.
Đặc biệt, Luật này cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết số 72-NQ/TW (09/9/2025) của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 20-NQ/TW (25/10/2017) của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới.
Ngành y tế đang chuyển mạnh từ tư duy “khám, chữa bệnh” sang “chủ động phòng bệnh từ sớm, từ xa, từ cơ sở”, bảo vệ sức khỏe liên tục theo vòng đời của mỗi người dân.
Dự thảo Luật Phòng bệnh gồm 6 chương, 41 điều, được thiết kế dựa trên 5 nhóm chính sách lớn đã được Chính phủ thông qua, bao gồm: Phòng, chống bệnh truyền nhiễm; phòng, chống bệnh không lây nhiễm; phòng, chống các rối loạn sức khỏe tâm thần; Dinh dưỡng trong phòng bệnh và các điều kiện bảo đảm để phòng bệnh.
Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm sẽ hết hiệu lực khi Luật Phòng bệnh có hiệu lực thi hành. Luật Phòng bệnh được xây dựng trên cơ sở kế thừa 5 điều, sửa đổi 39 điều còn phù hợp của Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm năm 2007, khắc phục những khó khăn, vướng mắc, đặc biệt là trong công tác phòng, chống dịch COVID-19 vừa qua để đáp ứng yêu cầu thực tiễn về phòng, chống bệnh truyền nhiễm trong tình hình mới.
Nội dung cơ bản của dự thảo Luật Phòng bệnh
Dự thảo Luật Phòng bệnh tập trung vào hai nhóm nội dung lớn gồm: nhóm sửa đổi, hoàn thiện quy định hiện hành và nhóm bổ sung mới phù hợp với tình hình thực tiễn.
Thứ nhất, nhóm nội dung sửa đổi, hoàn thiện từ Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm hiện nay gồm nhiều điểm đáng chú ý:
Hoàn thiện các quy định về chính sách của Nhà nước, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân, cũng như các hành vi bị nghiêm cấm trong công tác phòng bệnh.
Tăng cường truyền thông, giáo dục sức khỏe, trong đó đáng chú ý là việc quy định “Ngày Sức khỏe toàn dân Việt Nam” vào ngày 7/4 hàng năm, nhằm lan tỏa tinh thần “chủ động phòng bệnh” trong cộng đồng.
Bổ sung, làm rõ cách thức phân loại bệnh, dịch bệnh truyền nhiễm, cũng như biện pháp thanh toán, loại trừ các bệnh lưu hành.
Quy định cụ thể các biện pháp giám sát, cách ly y tế, kiểm dịch, đảm bảo an toàn sinh học, vắc xin và tiêm chủng, đồng thời bổ sung các biện pháp đặc biệt trong tình huống khẩn cấp về y tế hoặc phòng thủ dân sự.
Thứ hai, nhóm nội dung bổ sung mới thể hiện bước tiến mạnh mẽ của ngành y tế trong tư duy “phòng bệnh từ sớm, từ xa”:
Phòng, chống bệnh không lây nhiễm: Luật lần đầu tiên quy định việc người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần từ năm 2026, góp phần phát hiện sớm, dự phòng và quản lý bệnh ngay tại cộng đồng.
Phòng, chống rối loạn sức khỏe tâm thần: Đây là nội dung hoàn toàn mới, nhấn mạnh sức khỏe tâm thần là một phần của sức khỏe toàn diện. Luật quy định cụ thể các yếu tố nguy cơ, biện pháp phòng ngừa, phát hiện sớm, cũng như trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong bảo vệ sức khỏe tinh thần.
Dinh dưỡng trong phòng bệnh: Đề cao vai trò của dinh dưỡng suốt vòng đời, đặc biệt là 1.000 ngày đầu đời – giai đoạn “vàng” hình thành thể lực và tầm vóc của trẻ. Luật cũng quy định rõ chế độ dinh dưỡng cho các nhóm đặc thù như phụ nữ mang thai, trẻ em, học sinh, người lao động và người cao tuổi.
Các điều kiện bảo đảm cho công tác phòng bệnh: Dự thảo nêu rõ việc đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học – công nghệ, chuyển đổi số, cùng chính sách đào tạo nhân lực, bảo đảm kinh phí và thành lập Quỹ Phòng bệnh để tạo nguồn tài chính bền vững cho công tác phòng bệnh trong lâu dài.
Ngày Sức khỏe toàn dân Việt Nam – lan tỏa tinh thần chủ động phòng bệnh
Một điểm mới có ý nghĩa xã hội sâu sắc khi Dự thảo Luật quy định ngày 7/4 hằng năm là “Ngày Sức khỏe toàn dân Việt Nam”, nhằm cổ vũ tinh thần “phòng bệnh hơn chữa bệnh”, nâng cao ý thức tự chăm sóc sức khỏe trong cộng đồng.
Theo các chuyên gia, mỗi đồng đầu tư cho phòng bệnh sẽ tiết kiệm hàng chục đồng chi phí chữa bệnh và phục hồi sức khỏe.
Luật Phòng bệnh không chỉ là một văn bản pháp lý, mà là bước ngoặt trong tư duy phát triển bền vững, khi sức khỏe được đặt ở vị trí trung tâm của mọi chính sách.
Dự thảo Luật hiện đang được Quốc hội khóa XV xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 10. Khi được ban hành, Luật Phòng bệnh được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý toàn diện, góp phần nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần, tầm vóc và chất lượng cuộc sống của người Việt Nam.
