Mở rộng danh mục thuốc BHYT: Cơ hội tiếp cận điều trị tiên tiến, giảm gánh nặng chi phí cho người bệnh
2026/04/08 17:33
(CLO) Bộ Y tế đang gấp rút hoàn thiện dự thảo sửa đổi Thông tư 20/2022/TT-BYT nhằm cập nhật danh mục thuốc được Quỹ Bảo hiểm y tế (BHYT) chi trả.
Điểm đáng chú ý là hàng loạt thuốc mới, bao gồm thuốc điều trị đích, thuốc hiếm và các loại thuốc đặc trị hiện đại, dự kiến sẽ được bổ sung mở ra cơ hội tiếp cận phương pháp điều trị tiên tiến cho người bệnh, đồng thời giảm đáng kể áp lực tài chính.
Bổ sung thuốc đặc trị chi phí cao, hiệu quả vượt trội
Hiện danh mục thuốc BHYT gồm 1.037 hoạt chất thuốc hóa dược và sinh phẩm, chia thành 27 nhóm, cùng 59 thuốc phóng xạ và chất đánh dấu.
Tuy nhiên, trên thực tế, phần lớn danh mục vẫn kế thừa từ năm 2018, mới chỉ được cập nhật hạn chế, chủ yếu bổ sung thuốc phục vụ điều trị Covid-19. Điều này khiến nhiều loại thuốc phát minh mới, đặc biệt trong điều trị bệnh hiểm nghèo, chưa được đưa vào chi trả.
Trong khi đó, chi phí thuốc luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng chi khám, chữa bệnh BHYT. Năm 2022, quỹ chi 40,01 nghìn tỷ đồng cho thuốc (33,41%); năm 2023 tăng lên 45,841 nghìn tỷ đồng (32,82%) và năm 2024 đạt 50,784 nghìn tỷ đồng (31,22%). Dù tỷ trọng giảm nhẹ, quy mô chi vẫn liên tục gia tăng, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải cập nhật danh mục theo hướng linh hoạt và khoa học hơn.
Theo dự thảo, danh mục mới dự kiến bổ sung 84 thuốc hóa dược và sinh phẩm, tập trung vào các nhóm thuốc có giá trị điều trị cao. Trong đó, 30 thuốc điều trị ung thư (chiếm 35,7%) - bao gồm thuốc điều trị đích, kháng thể đơn dòng và thuốc miễn dịch - được xem là điểm nhấn quan trọng.
Bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế) cho biết, việc bổ sung nhóm thuốc này mang ý nghĩa đặc biệt khi ung thư đang là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu. Dù mức đồng chi trả dự kiến từ 30-50%, việc được BHYT hỗ trợ vẫn giúp người bệnh giảm đáng kể gánh nặng tài chính, tăng cơ hội tiếp cận điều trị.
Bên cạnh đó, dự thảo cũng bổ sung 24 thuốc điều trị bệnh mạn tính (tim mạch, đái tháo đường, hô hấp, rối loạn tâm thần), chiếm khoảng 29%, cùng 18 thuốc điều trị bệnh hiếm (21,4%). Cơ cấu này cho thấy định hướng chính sách đang chuyển dần sang quản lý bệnh mạn tính dài hạn, thay vì chỉ tập trung điều trị cấp tính.
Không chỉ bổ sung thuốc mới, dự thảo còn đề xuất điều chỉnh điều kiện và tỷ lệ thanh toán đối với 52 thuốc đã có trong danh mục, mở rộng chỉ định và nâng mức hưởng nhằm tăng khả năng tiếp cận cho người bệnh.
Đến năm 2024, chi phí thuốc tiếp tục tăng lên 50,784 nghìn tỷ đồng, dù tỷ trọng giảm xuống còn 31,22%.
Đại diện Bộ Y tế khẳng định, việc cập nhật danh mục lần này không chỉ giúp giảm chi tiền túi của người dân mà còn góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, rút ngắn thời gian nằm viện và sử dụng nguồn quỹ hợp lý hơn.
Từ góc độ chuyên môn, TS.BS Trần Thị Thanh Hóa, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho biết, nhiều thuốc điều trị đích hiện có giá rất cao, có thể lên tới 60 triệu đồng cho một đợt điều trị. Nếu không có BHYT, phần lớn bệnh nhân đặc biệt là người nghèo khó có cơ hội tiếp cận. Việc đưa các thuốc này vào danh mục sẽ tạo ra thay đổi lớn về cơ hội sống cho người bệnh.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo, việc mở rộng danh mục cần đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm đảm bảo sử dụng thuốc đúng chỉ định, tránh lãng phí và bảo vệ tính bền vững của Quỹ.
Trong bối cảnh nhu cầu khám chữa bệnh tăng nhanh, chi phí thuốc tiếp tục là khoản chi lớn nhất, gây áp lực không nhỏ lên Quỹ BHYT. Do đó, việc lựa chọn thuốc phải dựa trên nguyên tắc ưu tiên hiệu quả, an toàn và phù hợp khả năng chi trả.
Bộ Y tế cho biết danh mục thuốc được xây dựng theo hoạt chất, không phân biệt thuốc nội hay ngoại, nhằm đảm bảo công bằng và thúc đẩy cạnh tranh về giá. Với các thuốc chi phí cao như thuốc ung thư hay thuốc hiếm, Quỹ sẽ áp dụng mức thanh toán phù hợp, thường từ 30–70%, để đảm bảo cân đối lâu dài.
Một điểm đáng chú ý trong lần sửa đổi này là việc áp dụng rộng rãi Đánh giá công nghệ y tế (HTA), công cụ khoa học giúp lựa chọn thuốc dựa trên bằng chứng.
Trong số 84 thuốc mới dự kiến bổ sung, có 30 thuốc điều trị ung thư, chiếm khoảng 35,7%.
Theo bà Trang, HTA cho phép đánh giá toàn diện từ hiệu quả lâm sàng, độ an toàn, chi phí hiệu quả đến tác động ngân sách. Qua đó, cơ quan quản lý có thể xác định loại thuốc nào cần đưa vào danh mục, ở giai đoạn điều trị nào và mức chi trả ra sao để tối ưu hóa nguồn lực.
Việc áp dụng HTA không chỉ giúp nâng cao chất lượng chính sách mà còn đảm bảo tính minh bạch, khoa học và hướng tới lợi ích lâu dài cho người bệnh.
Dự kiến, Bộ Y tế sẽ tiếp tục lấy ý kiến các hội đồng chuyên môn theo từng nhóm thuốc trước khi hoàn thiện và ban hành Thông tư sửa đổi trong năm 2026.
Điểm đáng chú ý là hàng loạt thuốc mới, bao gồm thuốc điều trị đích, thuốc hiếm và các loại thuốc đặc trị hiện đại, dự kiến sẽ được bổ sung mở ra cơ hội tiếp cận phương pháp điều trị tiên tiến cho người bệnh, đồng thời giảm đáng kể áp lực tài chính.
Bổ sung thuốc đặc trị chi phí cao, hiệu quả vượt trội
Hiện danh mục thuốc BHYT gồm 1.037 hoạt chất thuốc hóa dược và sinh phẩm, chia thành 27 nhóm, cùng 59 thuốc phóng xạ và chất đánh dấu.
Bổ sung nhóm thuốc đặc trị chi phí cao nhưng hiệu quả điều trị vượt trội.
Tuy nhiên, trên thực tế, phần lớn danh mục vẫn kế thừa từ năm 2018, mới chỉ được cập nhật hạn chế, chủ yếu bổ sung thuốc phục vụ điều trị Covid-19. Điều này khiến nhiều loại thuốc phát minh mới, đặc biệt trong điều trị bệnh hiểm nghèo, chưa được đưa vào chi trả.
Trong khi đó, chi phí thuốc luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng chi khám, chữa bệnh BHYT. Năm 2022, quỹ chi 40,01 nghìn tỷ đồng cho thuốc (33,41%); năm 2023 tăng lên 45,841 nghìn tỷ đồng (32,82%) và năm 2024 đạt 50,784 nghìn tỷ đồng (31,22%). Dù tỷ trọng giảm nhẹ, quy mô chi vẫn liên tục gia tăng, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải cập nhật danh mục theo hướng linh hoạt và khoa học hơn.
Theo dự thảo, danh mục mới dự kiến bổ sung 84 thuốc hóa dược và sinh phẩm, tập trung vào các nhóm thuốc có giá trị điều trị cao. Trong đó, 30 thuốc điều trị ung thư (chiếm 35,7%) - bao gồm thuốc điều trị đích, kháng thể đơn dòng và thuốc miễn dịch - được xem là điểm nhấn quan trọng.
Bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế) cho biết, việc bổ sung nhóm thuốc này mang ý nghĩa đặc biệt khi ung thư đang là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu. Dù mức đồng chi trả dự kiến từ 30-50%, việc được BHYT hỗ trợ vẫn giúp người bệnh giảm đáng kể gánh nặng tài chính, tăng cơ hội tiếp cận điều trị.
Bên cạnh đó, dự thảo cũng bổ sung 24 thuốc điều trị bệnh mạn tính (tim mạch, đái tháo đường, hô hấp, rối loạn tâm thần), chiếm khoảng 29%, cùng 18 thuốc điều trị bệnh hiếm (21,4%). Cơ cấu này cho thấy định hướng chính sách đang chuyển dần sang quản lý bệnh mạn tính dài hạn, thay vì chỉ tập trung điều trị cấp tính.
Không chỉ bổ sung thuốc mới, dự thảo còn đề xuất điều chỉnh điều kiện và tỷ lệ thanh toán đối với 52 thuốc đã có trong danh mục, mở rộng chỉ định và nâng mức hưởng nhằm tăng khả năng tiếp cận cho người bệnh.
Đến năm 2024, chi phí thuốc tiếp tục tăng lên 50,784 nghìn tỷ đồng, dù tỷ trọng giảm xuống còn 31,22%.
Đại diện Bộ Y tế khẳng định, việc cập nhật danh mục lần này không chỉ giúp giảm chi tiền túi của người dân mà còn góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, rút ngắn thời gian nằm viện và sử dụng nguồn quỹ hợp lý hơn.
Từ góc độ chuyên môn, TS.BS Trần Thị Thanh Hóa, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho biết, nhiều thuốc điều trị đích hiện có giá rất cao, có thể lên tới 60 triệu đồng cho một đợt điều trị. Nếu không có BHYT, phần lớn bệnh nhân đặc biệt là người nghèo khó có cơ hội tiếp cận. Việc đưa các thuốc này vào danh mục sẽ tạo ra thay đổi lớn về cơ hội sống cho người bệnh.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo, việc mở rộng danh mục cần đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm đảm bảo sử dụng thuốc đúng chỉ định, tránh lãng phí và bảo vệ tính bền vững của Quỹ.
Trong bối cảnh nhu cầu khám chữa bệnh tăng nhanh, chi phí thuốc tiếp tục là khoản chi lớn nhất, gây áp lực không nhỏ lên Quỹ BHYT. Do đó, việc lựa chọn thuốc phải dựa trên nguyên tắc ưu tiên hiệu quả, an toàn và phù hợp khả năng chi trả.
Bộ Y tế cho biết danh mục thuốc được xây dựng theo hoạt chất, không phân biệt thuốc nội hay ngoại, nhằm đảm bảo công bằng và thúc đẩy cạnh tranh về giá. Với các thuốc chi phí cao như thuốc ung thư hay thuốc hiếm, Quỹ sẽ áp dụng mức thanh toán phù hợp, thường từ 30–70%, để đảm bảo cân đối lâu dài.
Một điểm đáng chú ý trong lần sửa đổi này là việc áp dụng rộng rãi Đánh giá công nghệ y tế (HTA), công cụ khoa học giúp lựa chọn thuốc dựa trên bằng chứng.
Trong số 84 thuốc mới dự kiến bổ sung, có 30 thuốc điều trị ung thư, chiếm khoảng 35,7%.
Theo bà Trang, HTA cho phép đánh giá toàn diện từ hiệu quả lâm sàng, độ an toàn, chi phí hiệu quả đến tác động ngân sách. Qua đó, cơ quan quản lý có thể xác định loại thuốc nào cần đưa vào danh mục, ở giai đoạn điều trị nào và mức chi trả ra sao để tối ưu hóa nguồn lực.
Việc áp dụng HTA không chỉ giúp nâng cao chất lượng chính sách mà còn đảm bảo tính minh bạch, khoa học và hướng tới lợi ích lâu dài cho người bệnh.
Dự kiến, Bộ Y tế sẽ tiếp tục lấy ý kiến các hội đồng chuyên môn theo từng nhóm thuốc trước khi hoàn thiện và ban hành Thông tư sửa đổi trong năm 2026.
