Thuốc lá điện tử 'hạ nhiệt' sau lệnh cấm, nhưng vẫn len lỏi với nhiều thủ đoạn tinh vi

(CLO) Dù lệnh cấm đã giúp giảm rõ rệt việc sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, song các sản phẩm này vẫn âm thầm tồn tại trên thị trường, đặt ra nhiều thách thức trong công tác kiểm soát và xử lý.

Ngày 27/1, Bộ Y tế tổ chức hội nghị phổ biến các nghị định của Chính phủ liên quan đến phòng, chống tác hại của thuốc lá và quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế.

Thông tin tại hội nghị, bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) cho biết, kể từ khi nghị quyết của Quốc hội có hiệu lực, trong đó cấm sử dụng thuốc lá điện tử (TLĐT) và thuốc lá nung nóng (TLNN), tình trạng sử dụng các sản phẩm này đã có xu hướng giảm.



Theo báo cáo của Bộ Công an, trước đây mỗi năm ghi nhận trên 100 vụ việc liên quan đến TLĐT, TLNN, trong đó nhiều vụ có yếu tố ma túy, buôn lậu hoặc hàng giả. Tuy nhiên, trong năm 2025, số vụ việc liên quan đến các sản phẩm này có yếu tố ma túy chỉ còn 5 vụ.

Tại Bệnh viện Bạch Mai, số ca ngộ độc liên quan đến thuốc lá điện tử cũng giảm đáng kể, từ mức 5–6 ca mỗi tháng xuống còn khoảng 1–2 ca/tháng kể từ khi lệnh cấm được triển khai. “Đây là tín hiệu rất tích cực”, bà Thủy nhận định.

Theo ông Phan Công Hiếu (Vụ Pháp chế, Bộ Y tế), các nghị định mới đã bổ sung chế tài cụ thể đối với hành vi sử dụng, chứa chấp việc sử dụng TLĐT, TLNN.

Cụ thể, người sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bị phạt tiền từ 3–5 triệu đồng. Người chứa chấp, cho phép hoặc dung túng người khác sử dụng các sản phẩm này tại địa điểm thuộc quyền quản lý hoặc sở hữu cũng bị xử phạt từ 5–10 triệu đồng.

Toàn bộ tang vật vi phạm sẽ bị buộc tiêu hủy nhằm ngăn chặn tái sử dụng hoặc quay trở lại thị trường. Thẩm quyền xử phạt được mở rộng cho nhiều lực lượng như UBND các cấp, công an, quản lý thị trường, hải quan, bộ đội biên phòng và cảnh sát biển.



Đáng chú ý, các hành vi sản xuất, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển TLĐT, TLNN trái phép với số lượng lớn có thể bị xử lý hình sự về tội buôn bán hàng cấm, với mức phạt tiền từ 50 triệu đến 1 tỉ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 5 năm.

Dù vậy, theo ông Lê Đình Bình, Kiểm soát viên chính thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), công tác kiểm soát TLĐT, TLNN vẫn gặp nhiều khó khăn.

Nguyên nhân là các sản phẩm thường được nhập khẩu, mua bán dưới dạng linh kiện rời rạc, chưa lắp ráp hoàn chỉnh, gây lúng túng trong việc xác định hành vi vi phạm. Các đối tượng kinh doanh nhỏ lẻ không bày bán công khai mà chỉ giao dịch khi có người hỏi mua.

Trên môi trường mạng, hoạt động mua bán được tổ chức kín kẽ thông qua các nhóm kín, sử dụng tài khoản ảo, số điện thoại và tài khoản ngân hàng không chính chủ, thậm chí giao dịch bằng tiền ảo. Khi có dấu hiệu bị phát hiện, các nhóm, tài khoản nhanh chóng bị xóa bỏ.

“Những thủ đoạn này gây nhiều khó khăn cho công tác phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm”, ông Bình cho biết.



Đại diện Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam cho rằng, kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc thực thi hiệu quả lệnh cấm TLĐT, TLNN đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa pháp luật, truyền thông, giáo dục và xử phạt nghiêm minh.

Theo đó, cần tăng cường phối hợp liên ngành trong kiểm soát biên giới, thị trường nội địa, đồng thời đầu tư nguồn lực để phát hiện, gỡ bỏ các hoạt động quảng cáo, mua bán thuốc lá điện tử trên không gian mạng.

Song song với đó là đẩy mạnh truyền thông, giáo dục, huy động sự tham gia của gia đình, nhà trường và cộng đồng nhằm ngăn chặn trẻ em, thanh thiếu niên tiếp cận các sản phẩm thuốc lá điện tử từ các nguồn bất hợp pháp.

Các chuyên gia cũng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm sự đồng bộ giữa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá với các luật liên quan, đồng thời xem xét tăng mức xử phạt và mở rộng xử lý hình sự để nâng cao tính răn đe.

Từ ngày 1/1/2025, Việt Nam chính thức cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Quyết định này thể hiện bước đi mạnh mẽ của Chính phủ nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, hạn chế những hệ lụy nghiêm trọng của thuốc lá, đặc biệt đối với thanh thiếu niên.

Với quy định trên, Việt Nam trở thành quốc gia thứ 6 trong khu vực ASEAN áp dụng chính sách cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, cùng với Brunei, Campuchia, Lào, Singapore và Thái Lan.

Trước đó, tại Kỳ họp thứ tám, Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết thống nhất cấm toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025, nhằm bảo đảm sức khỏe cộng đồng, trật tự và an toàn xã hội.

Quốc hội đồng thời giao Chính phủ tổ chức triển khai thực hiện và đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức người dân về tác hại của thuốc lá và các chất gây nghiện.



Ngày 27/1, Bộ Y tế tổ chức hội nghị phổ biến các nghị định của Chính phủ liên quan đến phòng, chống tác hại của thuốc lá và quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế.

Thông tin tại hội nghị, bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) cho biết, kể từ khi nghị quyết của Quốc hội có hiệu lực, trong đó cấm sử dụng thuốc lá điện tử (TLĐT) và thuốc lá nung nóng (TLNN), tình trạng sử dụng các sản phẩm này đã có xu hướng giảm.



Theo báo cáo của Bộ Công an, trước đây mỗi năm ghi nhận trên 100 vụ việc liên quan đến TLĐT, TLNN, trong đó nhiều vụ có yếu tố ma túy, buôn lậu hoặc hàng giả. Tuy nhiên, trong năm 2025, số vụ việc liên quan đến các sản phẩm này có yếu tố ma túy chỉ còn 5 vụ.

Tại Bệnh viện Bạch Mai, số ca ngộ độc liên quan đến thuốc lá điện tử cũng giảm đáng kể, từ mức 5–6 ca mỗi tháng xuống còn khoảng 1–2 ca/tháng kể từ khi lệnh cấm được triển khai. “Đây là tín hiệu rất tích cực”, bà Thủy nhận định.

Theo ông Phan Công Hiếu (Vụ Pháp chế, Bộ Y tế), các nghị định mới đã bổ sung chế tài cụ thể đối với hành vi sử dụng, chứa chấp việc sử dụng TLĐT, TLNN.

Cụ thể, người sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bị phạt tiền từ 3–5 triệu đồng. Người chứa chấp, cho phép hoặc dung túng người khác sử dụng các sản phẩm này tại địa điểm thuộc quyền quản lý hoặc sở hữu cũng bị xử phạt từ 5–10 triệu đồng.

Toàn bộ tang vật vi phạm sẽ bị buộc tiêu hủy nhằm ngăn chặn tái sử dụng hoặc quay trở lại thị trường. Thẩm quyền xử phạt được mở rộng cho nhiều lực lượng như UBND các cấp, công an, quản lý thị trường, hải quan, bộ đội biên phòng và cảnh sát biển.



Đáng chú ý, các hành vi sản xuất, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển TLĐT, TLNN trái phép với số lượng lớn có thể bị xử lý hình sự về tội buôn bán hàng cấm, với mức phạt tiền từ 50 triệu đến 1 tỉ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 5 năm.

Dù vậy, theo ông Lê Đình Bình, Kiểm soát viên chính thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), công tác kiểm soát TLĐT, TLNN vẫn gặp nhiều khó khăn.

Nguyên nhân là các sản phẩm thường được nhập khẩu, mua bán dưới dạng linh kiện rời rạc, chưa lắp ráp hoàn chỉnh, gây lúng túng trong việc xác định hành vi vi phạm. Các đối tượng kinh doanh nhỏ lẻ không bày bán công khai mà chỉ giao dịch khi có người hỏi mua.

Trên môi trường mạng, hoạt động mua bán được tổ chức kín kẽ thông qua các nhóm kín, sử dụng tài khoản ảo, số điện thoại và tài khoản ngân hàng không chính chủ, thậm chí giao dịch bằng tiền ảo. Khi có dấu hiệu bị phát hiện, các nhóm, tài khoản nhanh chóng bị xóa bỏ.

“Những thủ đoạn này gây nhiều khó khăn cho công tác phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm”, ông Bình cho biết.



Đại diện Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam cho rằng, kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc thực thi hiệu quả lệnh cấm TLĐT, TLNN đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa pháp luật, truyền thông, giáo dục và xử phạt nghiêm minh.

Theo đó, cần tăng cường phối hợp liên ngành trong kiểm soát biên giới, thị trường nội địa, đồng thời đầu tư nguồn lực để phát hiện, gỡ bỏ các hoạt động quảng cáo, mua bán thuốc lá điện tử trên không gian mạng.

Song song với đó là đẩy mạnh truyền thông, giáo dục, huy động sự tham gia của gia đình, nhà trường và cộng đồng nhằm ngăn chặn trẻ em, thanh thiếu niên tiếp cận các sản phẩm thuốc lá điện tử từ các nguồn bất hợp pháp.

Các chuyên gia cũng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm sự đồng bộ giữa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá với các luật liên quan, đồng thời xem xét tăng mức xử phạt và mở rộng xử lý hình sự để nâng cao tính răn đe.

Từ ngày 1/1/2025, Việt Nam chính thức cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Quyết định này thể hiện bước đi mạnh mẽ của Chính phủ nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, hạn chế những hệ lụy nghiêm trọng của thuốc lá, đặc biệt đối với thanh thiếu niên.

Với quy định trên, Việt Nam trở thành quốc gia thứ 6 trong khu vực ASEAN áp dụng chính sách cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, cùng với Brunei, Campuchia, Lào, Singapore và Thái Lan.

Trước đó, tại Kỳ họp thứ tám, Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết thống nhất cấm toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025, nhằm bảo đảm sức khỏe cộng đồng, trật tự và an toàn xã hội.

Quốc hội đồng thời giao Chính phủ tổ chức triển khai thực hiện và đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức người dân về tác hại của thuốc lá và các chất gây nghiện.