Viêm màng não B lây lan thế nào, khi nào cần đi khám bác sĩ?

GD&TĐ - Một đợt bùng phát viêm màng não B hiện đang chiếm lĩnh các bản tin ở Vương quốc Anh, được Giám đốc điều hành của Cơ quan An ninh Y tế Vương quốc Anh mô tả là “chưa từng có tiền lệ”.



Căn bệnh truyền nhiễm này đã dẫn đến cái chết của hai người trẻ tuổi ở Kent, với các quan chức báo cáo tổng cộng 20 trường hợp tính đến thời điểm viết bài này. Các trường hợp đã xuất hiện tại 15 trường học trên khắp hạt cũng như tại Đại học Kent ở Canterbury.

Mặc dù viêm màng não B không mới ở Vương quốc Anh — đã có 313 trường hợp vào năm 2024/2025 — nhưng điều khiến các chuyên gia ngạc nhiên là tốc độ xuất hiện các trường hợp này nhanh đến mức nào.

Tạp chí Medical News Today đã có cuộc phỏng vấn Opel Baker (MBChB, DipOccMed, MRCGP) - một bác sĩ đa khoa từ Phòng khám Mayfield ở Brighton (Anh) - để hiểu rõ hơn về căn bệnh này.

1. Viêm màng não B là gì và tại sao dễ lây lan?

“Viêm màng não B là một bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn nghiêm trọng gây ra bởi vi khuẩn Neisseria meningitidis nhóm B,” bác sĩ Baker cho biết. “Nó chủ yếu tấn công màng não, màng bảo vệ xung quanh não và tủy sống, và cũng có thể gây nhiễm trùng máu".

Bác sĩ Baker giải thích rằng, những vi khuẩn này rất dễ lây lan vì chúng sống ở phía sau mũi và họng và lây lan qua tiếp xúc gần, chẳng hạn như: Ho, hắt hơi, hôn, dùng chung thuốc lá điện tử, thuốc lá, đồ uống và dụng cụ bẩn.

“Không phải ai tiếp xúc cũng sẽ bị bệnh, nhưng những người bị bệnh có thể trở nên nặng rất nhanh", ông lưu ý: “Sự khởi phát nhanh chóng của bệnh, cùng với các biến chứng nghiêm trọng như nhiễm trùng huyết, suy nội tạng hoặc tổn thương thần kinh, khiến việc nhận biết và điều trị sớm là rất quan trọng".

“Nhận thức về nguy cơ phơi nhiễm và được chăm sóc y tế kịp thời là chìa khóa để ngăn ngừa các hậu quả đe dọa tính mạng", bác sĩ nói thêm.

2. Các triệu chứng chính của bệnh là gì?

Các dấu hiệu ban đầu của viêm màng não B thường bao gồm sốt, đau đầu, mệt mỏi, buồn nôn, đau cơ.

“Các triệu chứng của viêm màng não B thường bắt đầu một cách kín đáo, điều này có thể khiến việc phát hiện sớm trở nên khó khăm”, Baker nói: “Khi nhiễm trùng tiến triển, các triệu chứng cụ thể hơn có thể xuất hiện, chẳng hạn như cứng cổ, nhạy cảm với ánh sáng, nôn mửa hoặc lú lẫn.

“Một dấu hiệu cảnh báo quan trọng là phát ban: Nó có thể bắt đầu bằng những đốm đỏ nhỏ li ti trước khi lan rộng thành những mảng màu tím loang lổ không biến mất khi ấn vào — một triệu chứng đặc trưng cần được chăm sóc y tế khẩn cấp", ông nói với chúng tôi.

“Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có thể trở nên cáu kỉnh bất thường, lờ đờ hoặc bỏ bú", ông nói thêm.

“Vì tình trạng này có thể xấu đi rất nhanh, đặc biệt là ở trẻ em và thanh thiếu niên, điều quan trọng là phải tìm kiếm sự chăm sóc y tế khẩn cấp nếu các triệu chứng này xuất hiện, đặc biệt là khi chúng xuất hiện đột ngột hoặc kết hợp với nhau", Baker nhấn mạnh.

3. Bạn nên làm gì nếu có các triệu chứng?

“Nếu bạn nhận thấy các triệu chứng có thể là do viêm màng não B, hãy hành động ngay lập tức”, Baker nói: “Hãy liên hệ với dịch vụ cấp cứu hoặc đến bệnh viện gần nhất — đừng chờ đợi các triệu chứng thuyên giảm. Điều trị sớm bằng kháng sinh có thể cứu sống bạn, và sự chậm trễ có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng".

Trong khi chờ đợi được chăm sóc, Baker khuyên nên theo dõi chặt chẽ các triệu chứng sau: lú lẫn, buồn ngủ, khó thở, phát ban lan rộng, co giật.

Những triệu chứng này có thể là dấu hiệu cảnh báo rằng nhiễm trùng đang tiến triển nhanh chóng.

“Tránh tự ý dùng thuốc hoặc trì hoãn việc đi khám”, ông nói thêm: “Điều rất quan trọng là phải thông báo cho những người bạn đã tiếp xúc gần, vì họ có thể cần kháng sinh dự phòng. Hành động nhanh chóng có thể tạo nên sự khác biệt giữa việc hồi phục hoàn toàn và các biến chứng nghiêm trọng, lâu dài".

4. Một số cách để ngăn ngừa nhiễm trùng là gì?

“Phòng ngừa bắt đầu bằng việc giảm tiếp xúc với vi khuẩn và tăng cường hệ miễn dịch", Baker nói với chúng tôi: "Tiêm phòng là phương pháp hiệu quả nhất cho trẻ sơ sinh, thanh thiếu niên và các nhóm có nguy cơ cao khác".

“Đối với người lớn, tình hình lại không rõ ràng: Tiêm phòng viêm màng não B định kỳ thường không được khuyến cáo cho tất cả người lớn, nhưng có thể được khuyến cáo cho những người có nguy cơ cao hơn như nhân viên y tế, người mắc một số bệnh lý nhất định hoặc trong các tình huống bùng phát dịch bệnh”, ông nói thêm.

Vệ sinh cơ bản cũng rất quan trọng. Các bước sau đây đều có thể giúp giảm sự lây lan: rửa tay thường xuyên, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, không dùng chung đồ uống, thuốc lá điện tử, thuốc lá và dụng cụ bẩn.

“Lưu ý việc tránh tiếp xúc gần với bất kỳ ai có triệu chứng hô hấp cũng có thể làm giảm nguy cơ”, Baker nhấn mạnh.

“Trong các tình huống bùng phát dịch bệnh, các cơ quan y tế có thể khuyến cáo cách ly tạm thời hoặc các chiến dịch tiêm chủng khẩn cấp để bảo vệ các nhóm dân cư dễ bị tổn thương. Luôn cập nhật thông tin về các triệu chứng và tìm kiếm điều trị sớm giúp ngăn chặn sự lây lan của nhiễm trùng" – Bác sĩ Opel Baker.

5. Ai nên cân nhắc sử dụng kháng sinh dự phòng hoặc tiêm phòng?

Ông Baker giải thích rằng một số nhóm người dễ bị mắc viêm màng não B hơn và nên cân nhắc tiêm phòng hoặc sử dụng kháng sinh dự phòng: “Điều này bao gồm trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, thanh thiếu niên và những người có hệ miễn dịch suy yếu".

“Những người sống trong môi trường chật hẹp như ký túc xá đại học, trường nội trú hoặc doanh trại quân đội cũng có nguy cơ cao hơn", ông nói.

Bất cứ ai đã tiếp xúc gần với người mới được chẩn đoán mắc bệnh đều có thể được khuyên nên dùng kháng sinh dự phòng. Những biện pháp này làm giảm đáng kể khả năng bị nhiễm bệnh”, ông Baker nhấn mạnh.

“Nếu bạn không chắc mình có thuộc nhóm nguy cơ cao hay không, hãy nói chuyện với bác sĩ đa khoa hoặc cơ quan y tế địa phương để được hướng dẫn cụ thể", ông khuyên.

6. Làm thế nào để giảm thiểu sự lây lan trong cộng đồng?

“Hạn chế sự lây lan của viêm màng não B đòi hỏi sự kết hợp giữa tiêm phòng, vệ sinh và can thiệp sớm”, ông Baker chỉ ra.

Theo ông: “Tiêm phòng cho các nhóm nguy cơ cao làm giảm số người dễ mắc bệnh trong cộng đồng. Thực hành vệ sinh tốt giúp ngăn ngừa sự lây truyền”.

Hơn nữa, ông Baker cho biết: “Việc nhận biết và điều trị nhanh chóng các trường hợp mắc bệnh là vô cùng quan trọng, và những người tiếp xúc gần có thể được khuyên dùng kháng sinh dự phòng”.

Về lâu dài, vị bác sĩ này đề xuất: “Các chiến dịch giáo dục cộng đồng tại trường học, đại học và nơi làm việc cũng đóng vai trò then chốt, nâng cao nhận thức về các triệu chứng và khuyến khích việc tìm kiếm sự chăm sóc y tế kịp thời”.

Mặc dù Bộ trưởng Y tế Anh cho rằng không có lo ngại về việc dịch bệnh lây lan sang các khu vực khác trong nước, nhưng lời khuyên này vẫn quan trọng ngoài bối cảnh hiện tại, và là lời nhắc nhở về cách mọi người trong cộng đồng có thể giúp giảm sự lây lan của bệnh tật.



Căn bệnh truyền nhiễm này đã dẫn đến cái chết của hai người trẻ tuổi ở Kent, với các quan chức báo cáo tổng cộng 20 trường hợp tính đến thời điểm viết bài này. Các trường hợp đã xuất hiện tại 15 trường học trên khắp hạt cũng như tại Đại học Kent ở Canterbury.

Mặc dù viêm màng não B không mới ở Vương quốc Anh — đã có 313 trường hợp vào năm 2024/2025 — nhưng điều khiến các chuyên gia ngạc nhiên là tốc độ xuất hiện các trường hợp này nhanh đến mức nào.

Tạp chí Medical News Today đã có cuộc phỏng vấn Opel Baker (MBChB, DipOccMed, MRCGP) - một bác sĩ đa khoa từ Phòng khám Mayfield ở Brighton (Anh) - để hiểu rõ hơn về căn bệnh này.

1. Viêm màng não B là gì và tại sao dễ lây lan?

“Viêm màng não B là một bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn nghiêm trọng gây ra bởi vi khuẩn Neisseria meningitidis nhóm B,” bác sĩ Baker cho biết. “Nó chủ yếu tấn công màng não, màng bảo vệ xung quanh não và tủy sống, và cũng có thể gây nhiễm trùng máu".

Bác sĩ Baker giải thích rằng, những vi khuẩn này rất dễ lây lan vì chúng sống ở phía sau mũi và họng và lây lan qua tiếp xúc gần, chẳng hạn như: Ho, hắt hơi, hôn, dùng chung thuốc lá điện tử, thuốc lá, đồ uống và dụng cụ bẩn.

“Không phải ai tiếp xúc cũng sẽ bị bệnh, nhưng những người bị bệnh có thể trở nên nặng rất nhanh", ông lưu ý: “Sự khởi phát nhanh chóng của bệnh, cùng với các biến chứng nghiêm trọng như nhiễm trùng huyết, suy nội tạng hoặc tổn thương thần kinh, khiến việc nhận biết và điều trị sớm là rất quan trọng".

“Nhận thức về nguy cơ phơi nhiễm và được chăm sóc y tế kịp thời là chìa khóa để ngăn ngừa các hậu quả đe dọa tính mạng", bác sĩ nói thêm.

2. Các triệu chứng chính của bệnh là gì?

Các dấu hiệu ban đầu của viêm màng não B thường bao gồm sốt, đau đầu, mệt mỏi, buồn nôn, đau cơ.

“Các triệu chứng của viêm màng não B thường bắt đầu một cách kín đáo, điều này có thể khiến việc phát hiện sớm trở nên khó khăm”, Baker nói: “Khi nhiễm trùng tiến triển, các triệu chứng cụ thể hơn có thể xuất hiện, chẳng hạn như cứng cổ, nhạy cảm với ánh sáng, nôn mửa hoặc lú lẫn.

“Một dấu hiệu cảnh báo quan trọng là phát ban: Nó có thể bắt đầu bằng những đốm đỏ nhỏ li ti trước khi lan rộng thành những mảng màu tím loang lổ không biến mất khi ấn vào — một triệu chứng đặc trưng cần được chăm sóc y tế khẩn cấp", ông nói với chúng tôi.

“Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có thể trở nên cáu kỉnh bất thường, lờ đờ hoặc bỏ bú", ông nói thêm.

“Vì tình trạng này có thể xấu đi rất nhanh, đặc biệt là ở trẻ em và thanh thiếu niên, điều quan trọng là phải tìm kiếm sự chăm sóc y tế khẩn cấp nếu các triệu chứng này xuất hiện, đặc biệt là khi chúng xuất hiện đột ngột hoặc kết hợp với nhau", Baker nhấn mạnh.

3. Bạn nên làm gì nếu có các triệu chứng?

“Nếu bạn nhận thấy các triệu chứng có thể là do viêm màng não B, hãy hành động ngay lập tức”, Baker nói: “Hãy liên hệ với dịch vụ cấp cứu hoặc đến bệnh viện gần nhất — đừng chờ đợi các triệu chứng thuyên giảm. Điều trị sớm bằng kháng sinh có thể cứu sống bạn, và sự chậm trễ có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng".

Trong khi chờ đợi được chăm sóc, Baker khuyên nên theo dõi chặt chẽ các triệu chứng sau: lú lẫn, buồn ngủ, khó thở, phát ban lan rộng, co giật.

Những triệu chứng này có thể là dấu hiệu cảnh báo rằng nhiễm trùng đang tiến triển nhanh chóng.

“Tránh tự ý dùng thuốc hoặc trì hoãn việc đi khám”, ông nói thêm: “Điều rất quan trọng là phải thông báo cho những người bạn đã tiếp xúc gần, vì họ có thể cần kháng sinh dự phòng. Hành động nhanh chóng có thể tạo nên sự khác biệt giữa việc hồi phục hoàn toàn và các biến chứng nghiêm trọng, lâu dài".

4. Một số cách để ngăn ngừa nhiễm trùng là gì?

“Phòng ngừa bắt đầu bằng việc giảm tiếp xúc với vi khuẩn và tăng cường hệ miễn dịch", Baker nói với chúng tôi: "Tiêm phòng là phương pháp hiệu quả nhất cho trẻ sơ sinh, thanh thiếu niên và các nhóm có nguy cơ cao khác".

“Đối với người lớn, tình hình lại không rõ ràng: Tiêm phòng viêm màng não B định kỳ thường không được khuyến cáo cho tất cả người lớn, nhưng có thể được khuyến cáo cho những người có nguy cơ cao hơn như nhân viên y tế, người mắc một số bệnh lý nhất định hoặc trong các tình huống bùng phát dịch bệnh”, ông nói thêm.

Vệ sinh cơ bản cũng rất quan trọng. Các bước sau đây đều có thể giúp giảm sự lây lan: rửa tay thường xuyên, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, không dùng chung đồ uống, thuốc lá điện tử, thuốc lá và dụng cụ bẩn.

“Lưu ý việc tránh tiếp xúc gần với bất kỳ ai có triệu chứng hô hấp cũng có thể làm giảm nguy cơ”, Baker nhấn mạnh.

“Trong các tình huống bùng phát dịch bệnh, các cơ quan y tế có thể khuyến cáo cách ly tạm thời hoặc các chiến dịch tiêm chủng khẩn cấp để bảo vệ các nhóm dân cư dễ bị tổn thương. Luôn cập nhật thông tin về các triệu chứng và tìm kiếm điều trị sớm giúp ngăn chặn sự lây lan của nhiễm trùng" – Bác sĩ Opel Baker.

5. Ai nên cân nhắc sử dụng kháng sinh dự phòng hoặc tiêm phòng?

Ông Baker giải thích rằng một số nhóm người dễ bị mắc viêm màng não B hơn và nên cân nhắc tiêm phòng hoặc sử dụng kháng sinh dự phòng: “Điều này bao gồm trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, thanh thiếu niên và những người có hệ miễn dịch suy yếu".

“Những người sống trong môi trường chật hẹp như ký túc xá đại học, trường nội trú hoặc doanh trại quân đội cũng có nguy cơ cao hơn", ông nói.

Bất cứ ai đã tiếp xúc gần với người mới được chẩn đoán mắc bệnh đều có thể được khuyên nên dùng kháng sinh dự phòng. Những biện pháp này làm giảm đáng kể khả năng bị nhiễm bệnh”, ông Baker nhấn mạnh.

“Nếu bạn không chắc mình có thuộc nhóm nguy cơ cao hay không, hãy nói chuyện với bác sĩ đa khoa hoặc cơ quan y tế địa phương để được hướng dẫn cụ thể", ông khuyên.

6. Làm thế nào để giảm thiểu sự lây lan trong cộng đồng?

“Hạn chế sự lây lan của viêm màng não B đòi hỏi sự kết hợp giữa tiêm phòng, vệ sinh và can thiệp sớm”, ông Baker chỉ ra.

Theo ông: “Tiêm phòng cho các nhóm nguy cơ cao làm giảm số người dễ mắc bệnh trong cộng đồng. Thực hành vệ sinh tốt giúp ngăn ngừa sự lây truyền”.

Hơn nữa, ông Baker cho biết: “Việc nhận biết và điều trị nhanh chóng các trường hợp mắc bệnh là vô cùng quan trọng, và những người tiếp xúc gần có thể được khuyên dùng kháng sinh dự phòng”.

Về lâu dài, vị bác sĩ này đề xuất: “Các chiến dịch giáo dục cộng đồng tại trường học, đại học và nơi làm việc cũng đóng vai trò then chốt, nâng cao nhận thức về các triệu chứng và khuyến khích việc tìm kiếm sự chăm sóc y tế kịp thời”.

Mặc dù Bộ trưởng Y tế Anh cho rằng không có lo ngại về việc dịch bệnh lây lan sang các khu vực khác trong nước, nhưng lời khuyên này vẫn quan trọng ngoài bối cảnh hiện tại, và là lời nhắc nhở về cách mọi người trong cộng đồng có thể giúp giảm sự lây lan của bệnh tật.