Virus Nipah 'đáng sợ nhưng không dễ bùng phát đại dịch'

(CLO) Virus Nipah không phải là mầm bệnh mới xuất hiện, mà là virus đã được y học thế giới nhận diện, nghiên cứu và theo dõi suốt hơn hai thập kỷ qua.

Bác sĩ Dương Minh Tuấn (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, virus Nipah từ lâu đã được ghi nhận trong các tài liệu dịch tễ học là virus có thể gây viêm não nặng, với tỷ lệ tử vong cao.

Tuy nhiên, điều khiến dư luận mỗi lần “dậy sóng” là do khi xuất hiện các ổ dịch nhỏ trên thế giới, thông tin về số ca tử vong lan rất nhanh, dễ tạo cảm giác nguy cơ dịch lớn đang cận kề.

“Nhìn kỹ vào y văn cho thấy Nipah không phải là virus lây lan âm thầm, rộng khắp trong cộng đồng như cúm, COVID-19 hay sởi”, bác sĩ Tuấn nhấn mạnh.



Ổ chứa tự nhiên của virus Nipah là dơi ăn quả. Con người chủ yếu nhiễm bệnh khi tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với dơi, thông qua thực phẩm bị nhiễm dịch tiết của dơi.

Ở một số khu vực Nam Á như Ấn Độ, Bangladesh, đường lây đặc thù được ghi nhận là uống nhựa cây chà là tươi bị dơi liếm hoặc làm nhiễm nước bọt qua đêm – một tập quán mang tính địa phương, không phổ biến ở nhiều quốc gia khác.

Nipah có thể lây từ người sang người, song việc lây truyền này không dễ dàng. Các nghiên cứu cho thấy lây nhiễm chủ yếu xảy ra khi tiếp xúc rất gần và kéo dài, đặc biệt trong quá trình chăm sóc bệnh nhân, tiếp xúc với dịch tiết hô hấp.

Vì vậy, một số ổ dịch từng ghi nhận nhân viên y tế hoặc người thân mắc bệnh, nhưng không hình thành chuỗi lây lan dài trong cộng đồng.

Thực tế hơn hai thập kỷ qua cho thấy, các đợt bùng phát Nipah thường chỉ là những ổ dịch nhỏ, khu trú và được kiểm soát trong thời gian ngắn.

Với Việt Nam, nguy cơ lây lan rộng được đánh giá là thấp do không có tập quán ăn uống đặc thù và mức độ tiếp xúc gần với hệ sinh thái dơi ăn quả như các vùng đã từng ghi nhận dịch.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh, không hoảng loạn không đồng nghĩa với chủ quan. Nipah là virus có độc lực cao, do đó việc phát hiện sớm, cách ly đúng và kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt, đặc biệt trong môi trường bệnh viện, là yếu tố then chốt.

Ở góc độ phòng bệnh trong cộng đồng, người dân được khuyến cáo duy trì những nguyên tắc cơ bản như ăn chín uống sôi, tránh thực phẩm có nguy cơ nhiễm bẩn từ động vật hoang dã, không tiếp xúc với dơi hoặc động vật ốm, chết không rõ nguyên nhân.



Khi xuất hiện các triệu chứng như sốt cao, đau đầu dữ dội, rối loạn ý thức kèm yếu tố dịch tễ bất thường, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám sớm.

Cùng với đó, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã có văn bản yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát an toàn thực phẩm, đẩy mạnh truyền thông phòng bệnh do virus Nipah và chuẩn bị sẵn sàng các phương án ứng phó.

Bộ Y tế khẳng định đến nay Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh Nipah ở người và sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ tình hình, phối hợp với Tổ chức Y tế thế giới để kịp thời triển khai các biện pháp phòng, chống phù hợp, hiệu quả.

PGS.TS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế), khuyến cáo để chủ động phòng, chống bệnh do virus Nipah, người dân nên hạn chế đến các khu vực đang có dịch nếu không thật sự cần thiết; đồng thời tự theo dõi sức khỏe trong vòng 14 ngày sau khi trở về từ vùng dịch.

Khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ như sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ hoặc rối loạn ý thức, người dân cần đến ngay cơ sở y tế để được xét nghiệm, chẩn đoán kịp thời; hạn chế tiếp xúc với người xung quanh và thông báo đầy đủ tiền sử dịch tễ.

Đối với các trường hợp nhập viện trong nước, dù không có yếu tố đi từ vùng dịch về nhưng xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, cũng cần được đưa vào diện giám sát y tế chặt chẽ.

Bên cạnh đó, người dân cần duy trì các biện pháp phòng ngừa cơ bản như ăn chín, uống sôi; rửa tay thường xuyên bằng xà phòng; rửa sạch, gọt vỏ trái cây trước khi sử dụng; không dùng thực phẩm có dấu hiệu bị dơi, chim hoặc động vật khác cắn, gặm nhấm; hạn chế tiếp xúc với động vật có nguy cơ cao; bảo đảm vệ sinh trong chăn nuôi, giết mổ.

Theo ông Phu, những biện pháp này không chỉ giúp phòng bệnh do virus Nipah mà còn góp phần giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh truyền nhiễm khác, trong bối cảnh hiện nay vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và vaccine phòng bệnh Nipah.

Bác sĩ Dương Minh Tuấn (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, virus Nipah từ lâu đã được ghi nhận trong các tài liệu dịch tễ học là virus có thể gây viêm não nặng, với tỷ lệ tử vong cao.

Tuy nhiên, điều khiến dư luận mỗi lần “dậy sóng” là do khi xuất hiện các ổ dịch nhỏ trên thế giới, thông tin về số ca tử vong lan rất nhanh, dễ tạo cảm giác nguy cơ dịch lớn đang cận kề.

“Nhìn kỹ vào y văn cho thấy Nipah không phải là virus lây lan âm thầm, rộng khắp trong cộng đồng như cúm, COVID-19 hay sởi”, bác sĩ Tuấn nhấn mạnh.



Ổ chứa tự nhiên của virus Nipah là dơi ăn quả. Con người chủ yếu nhiễm bệnh khi tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với dơi, thông qua thực phẩm bị nhiễm dịch tiết của dơi.

Ở một số khu vực Nam Á như Ấn Độ, Bangladesh, đường lây đặc thù được ghi nhận là uống nhựa cây chà là tươi bị dơi liếm hoặc làm nhiễm nước bọt qua đêm – một tập quán mang tính địa phương, không phổ biến ở nhiều quốc gia khác.

Nipah có thể lây từ người sang người, song việc lây truyền này không dễ dàng. Các nghiên cứu cho thấy lây nhiễm chủ yếu xảy ra khi tiếp xúc rất gần và kéo dài, đặc biệt trong quá trình chăm sóc bệnh nhân, tiếp xúc với dịch tiết hô hấp.

Vì vậy, một số ổ dịch từng ghi nhận nhân viên y tế hoặc người thân mắc bệnh, nhưng không hình thành chuỗi lây lan dài trong cộng đồng.

Thực tế hơn hai thập kỷ qua cho thấy, các đợt bùng phát Nipah thường chỉ là những ổ dịch nhỏ, khu trú và được kiểm soát trong thời gian ngắn.

Với Việt Nam, nguy cơ lây lan rộng được đánh giá là thấp do không có tập quán ăn uống đặc thù và mức độ tiếp xúc gần với hệ sinh thái dơi ăn quả như các vùng đã từng ghi nhận dịch.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh, không hoảng loạn không đồng nghĩa với chủ quan. Nipah là virus có độc lực cao, do đó việc phát hiện sớm, cách ly đúng và kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt, đặc biệt trong môi trường bệnh viện, là yếu tố then chốt.

Ở góc độ phòng bệnh trong cộng đồng, người dân được khuyến cáo duy trì những nguyên tắc cơ bản như ăn chín uống sôi, tránh thực phẩm có nguy cơ nhiễm bẩn từ động vật hoang dã, không tiếp xúc với dơi hoặc động vật ốm, chết không rõ nguyên nhân.



Khi xuất hiện các triệu chứng như sốt cao, đau đầu dữ dội, rối loạn ý thức kèm yếu tố dịch tễ bất thường, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám sớm.

Cùng với đó, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã có văn bản yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát an toàn thực phẩm, đẩy mạnh truyền thông phòng bệnh do virus Nipah và chuẩn bị sẵn sàng các phương án ứng phó.

Bộ Y tế khẳng định đến nay Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh Nipah ở người và sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ tình hình, phối hợp với Tổ chức Y tế thế giới để kịp thời triển khai các biện pháp phòng, chống phù hợp, hiệu quả.

PGS.TS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế), khuyến cáo để chủ động phòng, chống bệnh do virus Nipah, người dân nên hạn chế đến các khu vực đang có dịch nếu không thật sự cần thiết; đồng thời tự theo dõi sức khỏe trong vòng 14 ngày sau khi trở về từ vùng dịch.

Khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ như sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ hoặc rối loạn ý thức, người dân cần đến ngay cơ sở y tế để được xét nghiệm, chẩn đoán kịp thời; hạn chế tiếp xúc với người xung quanh và thông báo đầy đủ tiền sử dịch tễ.

Đối với các trường hợp nhập viện trong nước, dù không có yếu tố đi từ vùng dịch về nhưng xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, cũng cần được đưa vào diện giám sát y tế chặt chẽ.

Bên cạnh đó, người dân cần duy trì các biện pháp phòng ngừa cơ bản như ăn chín, uống sôi; rửa tay thường xuyên bằng xà phòng; rửa sạch, gọt vỏ trái cây trước khi sử dụng; không dùng thực phẩm có dấu hiệu bị dơi, chim hoặc động vật khác cắn, gặm nhấm; hạn chế tiếp xúc với động vật có nguy cơ cao; bảo đảm vệ sinh trong chăn nuôi, giết mổ.

Theo ông Phu, những biện pháp này không chỉ giúp phòng bệnh do virus Nipah mà còn góp phần giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh truyền nhiễm khác, trong bối cảnh hiện nay vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và vaccine phòng bệnh Nipah.