Gian nan mở lớp xóa mù chữ ở Ea Ô, Đắk Lắk: Những ‘vùng lõm’ mù chữ giữa cao nguyên

Kỳ 1:

Do đó, công tác xóa mù chữ ở nơi đây không đơn thuần là mở lớp học cho người lớn, mà là hành trình bền bỉ vượt qua rào cản mưu sinh, tuổi tác và những khoảng trống trong tiếp cận dịch vụ công. Từ thực trạng ấy, chính quyền địa phương và các đoàn thể đang âm thầm nỗ lực đưa con chữ trở lại với đồng bào vùng sâu, vùng xa.

Dù đạt nhiều kết quả trong phổ cập giáo dục, xã Ea Ô vẫn đối mặt với thực trạng tỷ lệ mù chữ mức độ 1 còn cao tại một số thôn, buôn. Những con số biết nói cho thấy khoảng trống không nhỏ trong tiếp cận tri thức cơ bản của người lớn vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã Ea Ô, Đắk Lắk.

Hơn 20% người lớn tuổi mù chữ

Theo báo cáo mới nhất của Phòng Văn hóa – Xã hội xã Ea Ô, toàn xã hiện có 3 thôn, buôn có tỷ lệ mù chữ mức độ 1 trên 20%, gồm thôn Yang San, buôn Ea Rớt và buôn Vân Kiều. Đáng chú ý, thôn Yang San là địa bàn có tỷ lệ cao nhất, với khoảng 1.300 người mù chữ, chiếm gần 30% dân số thôn. Hai buôn còn lại cũng ghi nhận tỷ lệ mù chữ trên 23%, tập trung chủ yếu ở nhóm người đã lớn tuổi.

Theo trưởng thôn Yang San - ông Vàng Seo Sàng, mặc dù có nhiều người lớn mù chữ mức độ 1, nhưng khó nhất là vận động bà con ra lớp vì phải đi làm rẫy xa, hơn nữa, khi bà con về nhà thì trời đã tối, lo cơm nước, lợn gà xong đều đến khuya. "Trước đây, xã mở lớp ở điểm trường tiểu học, ban đầu bà con đi, nhưng được ít hôm lại vắng hết. Vận động mãi được 5 người đi học. Sau đó 3 người bảo đi thăm con cháu ở ngoài Cao Bằng rồi cũng không chịu về học", ông Sàng nói.

Cũng theo lời ông Sàng, thực hiện hướng dẫn của phòng Văn hóa - Xã hội xã Ea Ô, Ban tự quản và các tổ chức trong buôn đang thống kê lại số người mù chữ cho chính xác trước khi đề xuất mở lớp.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Hoa, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Ea Ô. (Ảnh: TT)

Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Hoa, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Ea Ô, phần lớn người mù chữ hiện nay không phải chưa từng đi học, mà thuộc diện tái mù. “Nhiều người trước đây hoàn thành cấp tiểu học, nhưng do điều kiện sống khó khăn, ít sử dụng tiếng Việt trong sinh hoạt hằng ngày, chữ nghĩa dần mai một, chỉ còn nghe - nói được, không biết đọc, không biết viết”, bà Hoa cho biết.

Thực tế này phản ánh một nghịch lý: trong khi giáo dục phổ thông tại địa phương đạt nhiều chỉ tiêu quan trọng, thì giáo dục người lớn, đặc biệt là xóa mù chữ bền vững, vẫn là bài toán khó, chưa có lời giải trọn vẹn.

Mù chữ không chỉ là thiếu chữ

Ở Ea Ô, mù chữ không đơn thuần là không biết đọc, biết viết, mà kéo theo hàng loạt hệ lụy xã hội. Khi không biết đọc, viết chữ phổ thông, người dân gặp rất nhiều khó khăn trong tiếp cận các dịch vụ hành chính công, nhất là trong bối cảnh các thủ tục ngày càng được thực hiện trên môi trường số.

Theo anh Hoàng Vĩnh Hải - Bí thư Chi đoàn buôn Ea Rớt, nhiều người dân không thể tự sử dụng VNeID, không đọc được thông báo, giấy tờ liên quan đến đất đai, chế độ chính sách, hay hồ sơ học tập của con em. Mọi thủ tục đều phải nhờ người khác hỗ trợ, tiềm ẩn nguy cơ bị bỏ sót quyền lợi hoặc phát sinh rủi ro.

Mặt khác, mù chữ thường đi kèm với vòng luẩn quẩn nghèo đói. Những hộ gia đình có người lớn mù chữ phần lớn thuộc diện khó khăn, thiếu đất sản xuất, phải đi làm thuê xa nhà. Cuộc sống mưu sinh khiến việc học chữ bị đẩy xuống thứ yếu, dần dần trở thành điều “xa xỉ”.

Không biết chữ khiến chị H' Loan ở buôn Ea Rớt chỉ biết đi làm thuê để sống qua ngày. (Ảnh: TT)

Chung quan điểm, 1 cán bộ Phòng Văn hóa – Xã hội xã Ea Ô nhìn nhận, nếu chỉ dừng ở việc mở lớp để “xóa mù chữ trên giấy”, thì rất dễ tái diễn tình trạng tái mù chữ. “Muốn bền vững, việc học chữ phải gắn với nhu cầu thực tế của người dân, giúp họ thấy rõ học để làm gì, để giải quyết việc gì trong cuộc sống”, một cán bộ chia sẻ.

Từ những con số thống kê tưởng chừng khô khan, thực trạng mù chữ ở Ea Ô cho thấy đây không chỉ là vấn đề giáo dục, mà là câu chuyện phát triển con người, gắn chặt với sinh kế, văn hóa và khả năng tiếp cận chính sách của đồng bào vùng sâu. Chính từ “vùng lõm” này, hành trình mở lớp xóa mù chữ bắt đầu, với muôn vàn gian nan đang chờ phía trước.

Xã Ea Ô (Đắk Lắk) được hình thành từ việc sáp nhập xã Cư Elang với xã Ea Ô. Toàn xã hiện có 30 thôn, buôn với 22.500 người thuộc 19 dân tộc anh em. Trong đó, dân tộc thiểu số chiếm 48,21% (943 hộ).
Có 6 thôn, buôn đáp ứng tiêu chí đặc biệt trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, gồm: thôn 2, thôn 3, thôn 4, buôn Ea Rớt, buôn Vân Kiều và thôn Yang San.
Toàn xã cũng có tới 505 hộ nghèo là người dân tộc thiểu số và 249 hộ cận nghèo.

Nhiều người lớn ở vùng dân tộc thiểu số tại Đắk Lắk tái mù chữ. (Ảnh: TL)

Kỳ 1:

Hơn 20% người lớn tuổi mù chữ

Mù chữ không chỉ là thiếu chữ

Xã Ea Ô (Đắk Lắk) được hình thành từ việc sáp nhập xã Cư Elang với xã Ea Ô. Toàn xã hiện có 30 thôn, buôn với 22.500 người thuộc 19 dân tộc anh em. Trong đó, dân tộc thiểu số chiếm 48,21% (943 hộ).
Có 6 thôn, buôn đáp ứng tiêu chí đặc biệt trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, gồm: thôn 2, thôn 3, thôn 4, buôn Ea Rớt, buôn Vân Kiều và thôn Yang San.
Toàn xã cũng có tới 505 hộ nghèo là người dân tộc thiểu số và 249 hộ cận nghèo.