Những năm qua, các cơ chế hỗ trợ phát triển giao thông nông thôn của hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh trước khi sáp nhập đã phát huy hiệu quả rõ nét, tạo phong trào rộng khắp trong nhân dân, huy động hàng nghìn tỷ đồng đầu tư xây dựng hạ tầng giao thông. Tuy nhiên, qua rà soát hiện nay, toàn tỉnh vẫn còn nhiều tuyến đường xã, thôn, ngõ, ngách chưa được cứng hóa hoặc đã xuống cấp, chưa đáp ứng nhu cầu đi lại, vận chuyển hàng hóa và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Thống kê của Sở Xây dựng cho thấy, tổng chiều dài hệ thống đường xã, thôn, ngõ, ngách trên địa bàn tỉnh khoảng 14.589 km. Trong đó, đường xã dài 1.748 km, còn 87 km chưa được cứng hóa; đường thôn dài 9.438 km, còn 1.419 km chưa cứng hóa và 1.770 km đã hư hỏng, xuống cấp; đường ngõ, ngách dài 3.403 km, còn 37 km chưa cứng hóa và khoảng 200 km xuống cấp cần cải tạo.
Đề án đặt mục tiêu trong giai đoạn 2026 - 2030 hoàn thành cứng hóa, cải tạo, nâng cấp hơn 4.184 km đường xã, thôn, ngõ, ngách hiện là đường đất hoặc đã xuống cấp, mặt đường nhỏ hẹp. Việc đầu tư không chỉ góp phần hoàn thiện kết cấu hạ tầng giao thông cơ sở mà còn nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân, tạo thuận lợi cho giao thương, phát triển sản xuất, giảm chi phí vận chuyển và tăng khả năng kết nối giữa các khu dân cư, vùng sản xuất với trung tâm kinh tế - xã hội.
Theo cơ chế hỗ trợ, ngân sách tỉnh sẽ hỗ trợ kinh phí mua vật liệu xây dựng gồm xi măng, cát, đá, sỏi để thi công mặt đường.
Đối với 30 xã, phường thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, các xã khu vực I, II, III cùng 9 thôn vùng dân tộc thiểu số thuộc các xã Nhã Nam, Lạng Giang, Cẩm Lý, ngân sách tỉnh hỗ trợ 100% kinh phí mua vật liệu xây dựng mặt đường.
Đối với 66 xã, phường còn lại và các thôn không thuộc vùng dân tộc thiểu số, ngân sách tỉnh hỗ trợ 75% kinh phí mua vật liệu xây dựng.
Tổng nhu cầu vốn thực hiện Đề án dự kiến khoảng 12.634 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách tỉnh hỗ trợ khoảng 8.880 tỷ đồng; phần còn lại khoảng 3.755 tỷ đồng được huy động từ ngân sách cấp xã, đóng góp của nhân dân và các nguồn xã hội hóa. Kế hoạch phân bổ vốn hỗ trợ dự kiến theo nhu cầu đầu tư, xây dựng của các địa phương. Cụ thể, năm 2026 khoảng 10%; năm 2027 khoảng 50%; năm 2028 khoảng 35%; năm 2029 khoảng 5%.
Đề án cũng quy định rõ các tiêu chí hỗ trợ. Đường xã và đường trục thôn, liên thôn phải bảo đảm quy mô mặt đường tối thiểu 5,5 m; đường ngõ, ngách và các tuyến đường thôn còn lại có mặt đường tối thiểu 3,5 m. Những trường hợp đặc biệt khó khăn về giải phóng mặt bằng được xem xét áp dụng quy mô nhỏ hơn nhưng phải đáp ứng các điều kiện theo quy định.
Việc hỗ trợ được thực hiện theo thứ tự ưu tiên gồm: các tuyến đường đất chưa được cứng hóa; các tuyến đường đã cứng hóa nhưng hư hỏng, xuống cấp; và các tuyến đường đã cứng hóa có nhu cầu mở rộng. Toàn bộ quá trình triển khai bảo đảm công khai, minh bạch, phát huy vai trò giám sát của cộng đồng dân cư theo phương châm “Nhà nước và Nhân dân cùng làm”.
