Đẩy lùi tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống từ nhà trường và cộng đồng

Xác định tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống là một trong những nguyên nhân trực tiếp làm suy giảm chất lượng dân số, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của vùng đồng bào dân tộc thiểu số, những năm qua, tỉnh Tuyên Quang đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn. Trong đó, ngành Giáo dục giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức cho học sinh – nhóm đối tượng có nguy cơ cao liên quan đến tảo hôn.

Ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 498 phê duyệt Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2015–2025”, Tỉnh ủy, UBND tỉnh Tuyên Quang ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, kế hoạch tổ chức thực hiện. Hằng năm, các nội dung được lồng ghép triển khai hiệu quả.

100% người dân và học sinh ký cam kết không vi phạm luật Hôn nhân và Gia đình. (Ảnh: Vũ Mừng)

Với đặc thù địa bàn rộng, dân cư phân tán, phong tục tập quán đa dạng, tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại Tuyên Quang từng diễn biến phức tạp. Trước thực tế đó, tỉnh đã tập trung xây dựng các mô hình điểm gắn với đổi mới công tác truyền thông, phát huy vai trò của nhà trường, tổ chức đoàn thể và người có uy tín trong cộng đồng.

Tại thôn Sùng Là, xã Yên Minh, nơi có đông đồng bào Mông sinh sống, trước đây nhiều em học sinh mới 15–16 tuổi đã bỏ học để lập gia đình. Thông qua việc lồng ghép tuyên truyền trong sinh hoạt chi bộ, họp thôn, sinh hoạt đoàn thể và đặc biệt là trong các buổi sinh hoạt tại trường học, nhận thức của người dân và học sinh từng bước được nâng lên.

"Đến nay, thôn đã xóa bỏ hoàn toàn tình trạng tảo hôn, học sinh được tạo điều kiện tiếp tục đến trường, phụ nữ chủ động hơn trong chăm sóc sức khỏe sinh sản", ông Mai Văn Quân Bí thư tri bộ thôn Sùng Là chia sẻ.

Theo thống kê, giai đoạn 2015–2025, toàn tỉnh Tuyên Quang đã tổ chức hơn 1.700 buổi tuyên truyền, tư vấn cho gần 31.000 lượt người; phát hành trên 10.000 tài liệu, tờ gấp; xây dựng và duy trì 24 mô hình điểm phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Đáng chú ý, tại các mô hình này, 100% hộ gia đình và học sinh đều ký cam kết không vi phạm; nhiều trường học thành lập câu lạc bộ tiền hôn nhân, giúp học sinh được trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng sống và kỹ năng tự bảo vệ bản thân.

Cùng với đó, công tác truyền thông trong trường học được đẩy mạnh thông qua các hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt chuyên đề, tuyên truyền tại các trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú. Trong 8 tháng đầu năm 2025, Đoàn Thanh niên tại 124 xã, phường đã phối hợp tổ chức gần 2.000 buổi tuyên truyền về sức khỏe sinh sản vị thành niên, bình đẳng giới, tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, thu hút đông đảo học sinh tham gia.

Em Phàn Thị Hằng, học sinh lớp 9, Trường PTDTBT Tiểu học – THCS Đức Xuân, xã Liên Hiệp chia sẻ: “Qua các buổi tuyên truyền, chúng em hiểu rõ hơn về độ tuổi kết hôn theo quy định của pháp luật và trách nhiệm của bản thân đối với tương lai. Em xác định phải tập trung học tập, rèn luyện, không yêu sớm, không lập gia đình khi chưa đủ tuổi”.

Những kết quả đạt được thể hiện rõ qua các con số: từ năm 2015–2025, toàn tỉnh có 102.452 cặp kết hôn, trong đó tảo hôn chiếm 5.265 cặp, hôn nhân cận huyết thống 82 cặp. Riêng giai đoạn 2021–2025, số cặp tảo hôn giảm còn 1.396, hôn nhân cận huyết thống chỉ còn 12 cặp, giảm mạnh so với giai đoạn trước.

Việc đẩy lùi tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại Tuyên Quang không chỉ góp phần xóa bỏ hủ tục lạc hậu mà còn tạo điều kiện để học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số được học tập đầy đủ, phát triển toàn diện.

Khi nhận thức của học sinh và cộng đồng được nâng lên, đó chính là nền tảng quan trọng để xây dựng một thế hệ trẻ khỏe mạnh, có tri thức, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển giáo dục bền vững ở miền núi.