4 ‘bẫy’ dễ khiến thí sinh mất điểm môn Sinh học thi tốt nghiệp THPT

GD&TĐ - Thầy Nguyễn Thành Công - giáo viên Hệ thống Giáo dục Hocmai lưu ý giúp thí sinh ôn tập và làm tốt bài Sinh học thi tốt nghiệp THPT 2026.



Thầy Nguyễn Thành Công cho biết, đề thi gồm 28 câu hỏi, 40 lệnh hỏi, thời gian làm bài 50 phút, chia 3 phần:

Phần I - Trắc nghiệm nhiều lựa chọn: 18 câu, 4 phương án, chọn 1 đáp án đúng. Mỗi câu đúng được 0,25 điểm.

Phần II - Trắc nghiệm Đúng/Sai: 4 câu, mỗi câu có 4 ý. Đúng 1 ý = 0,1 điểm; 2 ý = 0,25 điểm; 3 ý = 0,5 điểm; 4 ý = 1 điểm. Đây là phần phân loại điểm số quan trọng nhất.

Phần III - Trả lời ngắn: 6 câu, thí sinh tự tính toán ra kết quả rồi tô vào phiếu. Mỗi câu đúng được 0,25 điểm.

- Với 40 lệnh hỏi, đề thi - không kiểm tra sự ghi nhớ mà kiểm tra khả năng hiểu, phân tích và vận dụng kiến thức vào bối cảnh cụ thể. Học chắc bản chất, không học vẹt.

Còn ít ngày trước Kỳ thi, nên ôn tập thế nào?

Chỉ còn ít ngày trước Kỳ thi, thí sinh nên xem lại hệ thống kiến thức thay vì cày cuốc các dạng bài tập nặng. Đôi khi, các câu hỏi đơn giản mà thí sinh không nhớ lại dẫn tới mất điểm một cách đáng tiếc, dù chỉ mất vài giây để trả lời; trong khi với các bài tập phức tạp vài phút mới giải quyết xong mà số điểm cũng tương đương.

Cụ thể, các em nên đọc lại sách giáo khoa lớp 10, lớp 11, lớp 12 và rà soát lại cẩn thận các kiến thức đặc biệt là các kiến thức về cơ chế sinh học. Phương pháp hiệu quả để ôn tập lại là dùng sơ đồ tư duy, dùng bút đánh dấu đánh dấu các từ khóa quan trọng trong mỗi nội dung kiến thức sách giáo khoa.

Lưu ý rằng phải đọc cùng bút, không đọc sách như đọc truyện, sẽ nhanh buồn ngủ và khó nhớ. Nguyên tắc 3 bước cho mỗi chuyên đề tự học như sau:

Bước 1 – Đọc và hiểu: Đọc SGK, ghi ra các khái niệm chính và bản chất của hiện tượng.

Bước 2 – Hệ thống: Vẽ sơ đồ, tóm tắt bằng bảng so sánh (ví dụ: nguyên phân và giảm phân).

Bước 3 – Luyện tập: Làm ít nhất 15-20 câu trắc nghiệm cho mỗi chủ đề trước khi sang chủ đề mới.

Duy trì năng lực và tư duy phòng thi bằng cách luyện đề:

Song song với đọc sách và hệ thống hóa kiến thức, luyện tập ghi nhớ thông qua các câu hỏi trắc nghiệm thí sinh nên duy trì năng lực làm đề, sau mỗi đề phải đánh giá lại kiến thức, nội dung cần ôn tập bổ sung, hiểu vì sao sai và cam kết không sai nội dung đó nếu gặp lại.

Lưu ý: Tùy mục tiêu của mình mà có chiến thuật cày đề và làm đề hợp lý, 18 câu của phần I phải cố gắng đạt điểm tối đa; 6 câu của phần III làm được càng nhiều càng tốt và cuối cùng thành/bại tại phần II của đề. Tùy mục tiêu điểm số của thí sinh mà có kế hoạch đi sâu vào từng phần của đề. Nguyên tắc là phân tích sâu hơn làm nhiều.

Thầy Nguyễn Thành Công lưu ý, một học sinh làm 10 bộ đề mà không phân tích lỗi sai sẽ kém hiệu quả hơn học sinh làm 5 bộ đề nhưng phân tích kỹ lưỡng từng câu. Chất lượng luôn quan trọng hơn số lượng. Các em hãy ghi lại mình sai câu số mấy, nội dung, tại sao sai và kiến thức cần biết. Dành 15 phút đầu buổi để đọc lại “sổ lỗi" của ngày hôm trước.

Thí sinh cũng nên vẽ biểu đồ điểm thi thử theo ngày để thấy sự tiến bộ và điều chỉnh.

Quan tâm sức khỏe, tâm lý

Thầy Nguyễn Thành Công cho rằng, đây là phần nhiều học sinh bỏ qua nhất, nhưng lại quyết định đến 30% kết quả. Một não bộ được ngủ đủ, ăn đủ, vận động nhẹ sẽ hấp thu kiến thức nhanh gấp đôi và làm bài chính xác hơn đáng kể so với não bộ kiệt sức.

Thí sinh cần đảm bảo ngủ đủ giấc, không thức khuya, nên ngủ sớm và dậy sớm học bài. Việc dậy sớm giúp các thí sinh làm quen với giờ thi, tránh tình trạng cả tuần ngủ muộn, ngày đi thi ngủ quên và có thể ngái ngủ.

Não cần glucose ổn định, protein và Omega-3 để hoạt động tốt. Các em tránh những thay đổi chế độ ăn đột ngột trước ngày thi, ăn đủ dinh dưỡng, uống đủ nước mỗi ngày, ăn món quen thuộc, đừng ăn đồ lạ mà ngộ độc thực phẩm hoặc dị ứng.

Không cần tập thể thao nặng, các em chỉ cần 15-20 phút đi bộ hoặc thể dục nhẹ mỗi sáng để kích hoạt hệ tuần hoàn, tăng lượng máu đến não, cải thiện khả năng tập trung đến 20%.

Lo lắng vừa phải là tốt vì giúp các em tập trung hơn. Nhưng hoảng loạn sẽ phá hủy khả năng tư duy. Hãy nhắc nhở bản thân: mình đã chuẩn bị, đã có phương pháp, chỉ cần làm những gì đã luyện tập. Các cũng không nên đọc tin đồn về đề thi, không so sánh tiến độ học với bạn bè trên mạng xã hội. Mỗi người có lộ trình riêng. Cố gắng tìm hổng và vá hổng cho riêng mình, làm tốt nhất những gì có thể làm.

Chiến thuật trong phòng thi

Trước hết, thầy Nguyễn Thành Công dặn dò thí sinh đọc kỹ các vật dụng thí sinh được phép mang vào phòng thi để mang đúng, đủ, không vi phạm. Chuẩn bị đầy đủ từ tối hôm trước, xếp vào túi riêng. Sáng ngày thi không nên phải tìm đồ vì bất kỳ lý do gì, dẫn tới mất bình tĩnh không đáng có.

Dụng cụ làm bài: Bút cùng loại đủ số lượng, bút chì đen mềm (2B), tẩy tốt, thước kẻ và máy tính, đồng hồ tính giờ (loại … không thông minh), trang phục phù hợp ngày hè, không phản cảm, … có thể mang theo 1 vài viên kẹo béo để ngậm cấp đường cho não.

Khi nhận đề thi, các em nhận đề, đọc đề, đánh giá đề và xây dựng chiến thuật làm thứ tự câu hỏi. Nhận diện, đánh dấu sơ bộ câu khó/dễ. Không đọc kỹ, chỉ cần biết “bức tranh tổng thể'. Có thể làm theo thứ tự phần I, phần III và phần II. Làm câu dễ trước, câu khó sau.

Lưu ý: đọc và gạch chân lệnh hỏi để biết đề hỏi gì. Gạch chân các từ khóa mang tính chất phủ định, khẳng định “chắc chắn” để dễ dàng đánh giá tính đúng sai.

Một số lỗi hay mất điểm được thầy Nguyễn Thành Công chỉ ra như sau:

Bẫy số 1: Biết mà vẫn sai vì đọc đề vội. Trong phần Đúng/Sai, một từ 'không', 'chưa', 'chỉ' có thể đảo ngược hoàn toàn đáp án. Hãy đọc chậm, gạch chân từ khóa.

Bẫy số 2: Mất quá nhiều thời gian vào 1 câu khó. Không câu nào đáng quá 2 phút. Đánh dấu và bỏ qua, sau đó các em quay lại khi còn thời gian.

Bẫy số 3: Tô nhầm ô, tô không đủ đậm. Máy chấm quang học đọc nét tô – tô nhẹ có thể bị bỏ sót. Các em cần tô tròn đầy ô, nét đậm, tô hết sang thì dừng.

Bẫy số 4: Hoảng loạn khi gặp câu lạ. Mỗi đề thi đều có 2–3 câu 'lạ' dành cho thí sinh giỏi nhất. Điểm 9 không cần phải đúng hết. Hãy bình tĩnh và làm phần còn lại thật tốt.

Lưu ý: Khi còn 5 phút cuối, thí sinh hãy kiểm tra tập trung xem mình đã tô hết các câu chưa, số báo danh và mã đề có đúng không để đảm bảo không thiếu và sai sót thông tin. Sau khi nộp bài, không hỏi đáp án của bạn ngay trong phòng thi, chỉ gây thêm lo lắng. Các em Hãy về nhà, dưỡng sức và tập trung cho môn tiếp theo.



Thầy Nguyễn Thành Công cho biết, đề thi gồm 28 câu hỏi, 40 lệnh hỏi, thời gian làm bài 50 phút, chia 3 phần:

Phần I - Trắc nghiệm nhiều lựa chọn: 18 câu, 4 phương án, chọn 1 đáp án đúng. Mỗi câu đúng được 0,25 điểm.

Phần II - Trắc nghiệm Đúng/Sai: 4 câu, mỗi câu có 4 ý. Đúng 1 ý = 0,1 điểm; 2 ý = 0,25 điểm; 3 ý = 0,5 điểm; 4 ý = 1 điểm. Đây là phần phân loại điểm số quan trọng nhất.

Phần III - Trả lời ngắn: 6 câu, thí sinh tự tính toán ra kết quả rồi tô vào phiếu. Mỗi câu đúng được 0,25 điểm.

- Với 40 lệnh hỏi, đề thi - không kiểm tra sự ghi nhớ mà kiểm tra khả năng hiểu, phân tích và vận dụng kiến thức vào bối cảnh cụ thể. Học chắc bản chất, không học vẹt.

Còn ít ngày trước Kỳ thi, nên ôn tập thế nào?

Chỉ còn ít ngày trước Kỳ thi, thí sinh nên xem lại hệ thống kiến thức thay vì cày cuốc các dạng bài tập nặng. Đôi khi, các câu hỏi đơn giản mà thí sinh không nhớ lại dẫn tới mất điểm một cách đáng tiếc, dù chỉ mất vài giây để trả lời; trong khi với các bài tập phức tạp vài phút mới giải quyết xong mà số điểm cũng tương đương.

Cụ thể, các em nên đọc lại sách giáo khoa lớp 10, lớp 11, lớp 12 và rà soát lại cẩn thận các kiến thức đặc biệt là các kiến thức về cơ chế sinh học. Phương pháp hiệu quả để ôn tập lại là dùng sơ đồ tư duy, dùng bút đánh dấu đánh dấu các từ khóa quan trọng trong mỗi nội dung kiến thức sách giáo khoa.

Lưu ý rằng phải đọc cùng bút, không đọc sách như đọc truyện, sẽ nhanh buồn ngủ và khó nhớ. Nguyên tắc 3 bước cho mỗi chuyên đề tự học như sau:

Bước 1 – Đọc và hiểu: Đọc SGK, ghi ra các khái niệm chính và bản chất của hiện tượng.

Bước 2 – Hệ thống: Vẽ sơ đồ, tóm tắt bằng bảng so sánh (ví dụ: nguyên phân và giảm phân).

Bước 3 – Luyện tập: Làm ít nhất 15-20 câu trắc nghiệm cho mỗi chủ đề trước khi sang chủ đề mới.

Duy trì năng lực và tư duy phòng thi bằng cách luyện đề:

Song song với đọc sách và hệ thống hóa kiến thức, luyện tập ghi nhớ thông qua các câu hỏi trắc nghiệm thí sinh nên duy trì năng lực làm đề, sau mỗi đề phải đánh giá lại kiến thức, nội dung cần ôn tập bổ sung, hiểu vì sao sai và cam kết không sai nội dung đó nếu gặp lại.

Lưu ý: Tùy mục tiêu của mình mà có chiến thuật cày đề và làm đề hợp lý, 18 câu của phần I phải cố gắng đạt điểm tối đa; 6 câu của phần III làm được càng nhiều càng tốt và cuối cùng thành/bại tại phần II của đề. Tùy mục tiêu điểm số của thí sinh mà có kế hoạch đi sâu vào từng phần của đề. Nguyên tắc là phân tích sâu hơn làm nhiều.

Thầy Nguyễn Thành Công lưu ý, một học sinh làm 10 bộ đề mà không phân tích lỗi sai sẽ kém hiệu quả hơn học sinh làm 5 bộ đề nhưng phân tích kỹ lưỡng từng câu. Chất lượng luôn quan trọng hơn số lượng. Các em hãy ghi lại mình sai câu số mấy, nội dung, tại sao sai và kiến thức cần biết. Dành 15 phút đầu buổi để đọc lại “sổ lỗi" của ngày hôm trước.

Thí sinh cũng nên vẽ biểu đồ điểm thi thử theo ngày để thấy sự tiến bộ và điều chỉnh.

Quan tâm sức khỏe, tâm lý

Thầy Nguyễn Thành Công cho rằng, đây là phần nhiều học sinh bỏ qua nhất, nhưng lại quyết định đến 30% kết quả. Một não bộ được ngủ đủ, ăn đủ, vận động nhẹ sẽ hấp thu kiến thức nhanh gấp đôi và làm bài chính xác hơn đáng kể so với não bộ kiệt sức.

Thí sinh cần đảm bảo ngủ đủ giấc, không thức khuya, nên ngủ sớm và dậy sớm học bài. Việc dậy sớm giúp các thí sinh làm quen với giờ thi, tránh tình trạng cả tuần ngủ muộn, ngày đi thi ngủ quên và có thể ngái ngủ.

Não cần glucose ổn định, protein và Omega-3 để hoạt động tốt. Các em tránh những thay đổi chế độ ăn đột ngột trước ngày thi, ăn đủ dinh dưỡng, uống đủ nước mỗi ngày, ăn món quen thuộc, đừng ăn đồ lạ mà ngộ độc thực phẩm hoặc dị ứng.

Không cần tập thể thao nặng, các em chỉ cần 15-20 phút đi bộ hoặc thể dục nhẹ mỗi sáng để kích hoạt hệ tuần hoàn, tăng lượng máu đến não, cải thiện khả năng tập trung đến 20%.

Lo lắng vừa phải là tốt vì giúp các em tập trung hơn. Nhưng hoảng loạn sẽ phá hủy khả năng tư duy. Hãy nhắc nhở bản thân: mình đã chuẩn bị, đã có phương pháp, chỉ cần làm những gì đã luyện tập. Các cũng không nên đọc tin đồn về đề thi, không so sánh tiến độ học với bạn bè trên mạng xã hội. Mỗi người có lộ trình riêng. Cố gắng tìm hổng và vá hổng cho riêng mình, làm tốt nhất những gì có thể làm.

Chiến thuật trong phòng thi

Trước hết, thầy Nguyễn Thành Công dặn dò thí sinh đọc kỹ các vật dụng thí sinh được phép mang vào phòng thi để mang đúng, đủ, không vi phạm. Chuẩn bị đầy đủ từ tối hôm trước, xếp vào túi riêng. Sáng ngày thi không nên phải tìm đồ vì bất kỳ lý do gì, dẫn tới mất bình tĩnh không đáng có.

Dụng cụ làm bài: Bút cùng loại đủ số lượng, bút chì đen mềm (2B), tẩy tốt, thước kẻ và máy tính, đồng hồ tính giờ (loại … không thông minh), trang phục phù hợp ngày hè, không phản cảm, … có thể mang theo 1 vài viên kẹo béo để ngậm cấp đường cho não.

Khi nhận đề thi, các em nhận đề, đọc đề, đánh giá đề và xây dựng chiến thuật làm thứ tự câu hỏi. Nhận diện, đánh dấu sơ bộ câu khó/dễ. Không đọc kỹ, chỉ cần biết “bức tranh tổng thể'. Có thể làm theo thứ tự phần I, phần III và phần II. Làm câu dễ trước, câu khó sau.

Lưu ý: đọc và gạch chân lệnh hỏi để biết đề hỏi gì. Gạch chân các từ khóa mang tính chất phủ định, khẳng định “chắc chắn” để dễ dàng đánh giá tính đúng sai.

Một số lỗi hay mất điểm được thầy Nguyễn Thành Công chỉ ra như sau:

Bẫy số 1: Biết mà vẫn sai vì đọc đề vội. Trong phần Đúng/Sai, một từ 'không', 'chưa', 'chỉ' có thể đảo ngược hoàn toàn đáp án. Hãy đọc chậm, gạch chân từ khóa.

Bẫy số 2: Mất quá nhiều thời gian vào 1 câu khó. Không câu nào đáng quá 2 phút. Đánh dấu và bỏ qua, sau đó các em quay lại khi còn thời gian.

Bẫy số 3: Tô nhầm ô, tô không đủ đậm. Máy chấm quang học đọc nét tô – tô nhẹ có thể bị bỏ sót. Các em cần tô tròn đầy ô, nét đậm, tô hết sang thì dừng.

Bẫy số 4: Hoảng loạn khi gặp câu lạ. Mỗi đề thi đều có 2–3 câu 'lạ' dành cho thí sinh giỏi nhất. Điểm 9 không cần phải đúng hết. Hãy bình tĩnh và làm phần còn lại thật tốt.

Lưu ý: Khi còn 5 phút cuối, thí sinh hãy kiểm tra tập trung xem mình đã tô hết các câu chưa, số báo danh và mã đề có đúng không để đảm bảo không thiếu và sai sót thông tin. Sau khi nộp bài, không hỏi đáp án của bạn ngay trong phòng thi, chỉ gây thêm lo lắng. Các em Hãy về nhà, dưỡng sức và tập trung cho môn tiếp theo.