Không ít người từng trải qua cảm giác sáng thức dậy muốn xoay người, nhưng cổ lại cứng đơ, vừa động một chút đã đau đến nhăn mặt; hoặc cả buổi ngồi làm việc trước máy tính, bỗng nhận ra cổ chỉ có thể giữ một tư thế, quay đầu cũng phải quay cả vai và thân.
Tình trạng cổ cứng như vậy, hầu như ai cũng từng gặp, nhưng phản ứng đầu tiên của nhiều người là “xong rồi, chắc chắn bị bệnh cột sống cổ”, nhưng sự thật không đơn giản như vậy.
Nghiên cứu cho thấy, khoảng 60% các trường hợp cổ cứng cấp tính không phải do bệnh cột sống cổ gây ra, mà là do các vấn đề về cơ hoặc khớp.
'Co cứng cổ tạm thời’ khá phổ biến trong lâm sàng
Nghiên cứu cho thấy, những người thường xuyên cúi đầu sử dụng thiết bị điện tử hơn 4 giờ mỗi ngày trong thời gian dài thì tỷ lệ co cứng cơ cổ cao gấp 2,3 lần so với người bình thường.
Tình trạng này thường do cơ cổ trong trạng thái căng thẳng lâu dài, ví dụ khi cúi đầu xem điện thoại, cơ bề rộng cổ và cơ thang phải liên tục hoạt động để nâng đỡ đầu (trọng lượng đầu tương đương một quả dưa hấu), lâu ngày sẽ giống như dây cao su căng quá lâu “ngừng hoạt động”;
Hoặc đột ngột bị gió lạnh từ máy điều hòa thổi trực tiếp, cơ bị co thắt và chuyển sang trạng thái co cứng. Biểu hiện điển hình là cứng đột ngột, vị trí đau khá nông, tập trung vào hai bên cơ cổ, cơn đau sẽ tăng khi vận động, nhưng thường không xuất hiện các triệu chứng khác như tê tay, chóng mặt, và thường sẽ cải thiện rõ rệt sau khi nghỉ ngơi hoặc chườm nóng.
Lệch khớp nhỏ ở cổ
Ngoài vấn đề về cơ bắp, “khớp kẹt” ở các khớp cổ cũng là nguyên nhân phổ biến gây cứng cổ.
Cột sống cổ gồm 7 đốt sống nhỏ, giữa mỗi đốt sống đều có khớp kết nối, những khớp nhỏ này chịu trách nhiệm cho sự linh hoạt khi xoay cổ. Nhưng nếu đột ngột thực hiện một động tác xoay cổ mạnh, chẳng hạn như khi băng qua đường mà quay đầu đột ngột để nhìn xe điện đang đến, hoặc tư thế ngủ sai làm cổ bị xoắn cả đêm, thì có thể khiến khớp nhỏ bị “trật”.
Nghiên cứu chỉ ra rằng lệch khớp nhỏ cổ cấp tính chiếm khoảng 30% trong tất cả các trường hợp đau cổ cấp tính. Biểu hiện điển hình là cổ đau ở một góc nhất định, ví dụ như khi quay đầu 45 độ thì bị kẹt đột ngột, khi hoạt động có thể nghe tiếng “rắc” và cảm thấy cổ rung lắc không ổn định. Tình trạng này khó được cải thiện chỉ bằng chườm nóng và nghỉ ngơi, ngược lại còn có thể làm lệch khớp nặng hơn nếu tự xoay cổ.
Bệnh cột sống cổ
Mặc dù bệnh cột sống cổ không phải là nguyên nhân phổ biến nhất gây cứng cổ, nhưng lại là “sát nhân mạn tính” cần cảnh giác nhất.
Theo các hướng dẫn uy tín, bệnh cột sống cổ là bệnh do thoái hóa đĩa đệm cổ và những thay đổi thứ phát của nó gây chèn ép lên dây thần kinh, mạch máu và các mô khác, chia thành nhiều loại như thể rễ thần kinh, thể tủy sống, thể giao cảm...
Trong đó, bệnh cột sống cổ thể rễ thần kinh có thể kèm theo tê tay, đau lan tỏa; bệnh cột sống cổ thể tủy sống có thể xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng như đi đứng không vững, tay chân yếu; còn cứng cổ đơn thuần thường chỉ là một trong những biểu hiện sớm của bệnh cột sống cổ.
Nguyên nhân của bệnh chủ yếu là do lao động mạn tính kéo dài, chẳng hạn như làm việc cúi gập lâu ngày, gối ngủ không phù hợp, các triệu chứng thường tăng dần chứ không bùng phát đột ngột như co cơ.
Ghi nhớ hai nguyên tắc ứng phó quan trọng
Khi xuất hiện tình trạng cổ cứng, trước hết cần tuân theo nguyên tắc “dừng kích thích + đánh giá khoa học”, cụ thể có thể chia thành hai bước: Bước đầu tiên là “phanh gấp” - ngay lập tức dừng các động tác có thể làm tình trạng nặng hơn, chẳng hạn như tiếp tục cúi đầu xem video ngắn, ngồi viết báo cáo, hoặc xoay đầu đột ngột, để cơ và khớp cổ có thời gian “nghỉ ngơi”;
Bước thứ hai là “xử lý theo hướng mục tiêu”, cần lựa chọn cách xử lý tùy theo đặc điểm triệu chứng: Nếu là cứng cơ đột ngột, đau tập trung hai bên cổ, không tê tay hay chóng mặt, có thể thử dùng khăn ấm chườm (nhiệt độ giữ ở 40-50℃, tránh bỏng), mỗi lần 15-20 phút giúp cơ thư giãn;
Nếu đau khi ở một góc nhất định, hoặc khi vận động có tiếng “cắc” hay cảm giác không ổn định, không tự vặn cổ để thử nắn lại, cần giữ vị trí trung lập cho cổ (đầu thả lỏng tự nhiên, không ngửa không cúi) để nghỉ ngơi;
Nếu tình trạng cổ cứng kéo dài trên 3 ngày, hoặc kèm tê tay, chóng mặt, đi lại không vững, phải đi khám kịp thời, thông qua kiểm tra chuyên khoa xương khớp hoặc phục hồi chức năng để xác định nguyên nhân, tuyệt đối không tự ý đến cơ sở thiếu uy tín để “nắn xương”, tránh gây tổn thương thứ cấp.
