Thảo luận ở hội trường, Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa 16, GS.TS Nguyễn Thị Lan - Đoàn ĐBQH Hà Nội, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam - nhấn mạnh, công nghệ sinh học tổng hợp (Synthetic Biology) – được xem như “chip bán dẫn” của nền nông nghiệp tương lai.
Theo GS.TS Nguyễn Thị Lan, nếu chip bán dẫn là lõi của điện tử, thì sinh học tổng hợp là năng lực lập trình tế bào sống thành các nhà máy siêu vi, giúp chủ động sản xuất chính xác nguồn đạm sinh học, enzyme, vắc-xin và chế phẩm thay thế hóa chất độc hại.
Thực tiễn thế giới cho thấy, sinh học tổng hợp đã là ngành công nghiệp hàng trăm tỷ USD, được Mỹ, Trung Quốc, EU xác định là động lực tăng trưởng ngang hàng với AI và Bán dẫn. Trung Quốc đã thành công dùng nấm men chuyển hóa methanol thành nguồn đạm quy mô công nghiệp để giải bài toán thức ăn chăn nuôi.
Chính phủ đã quyết định đưa công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến vào nhóm công nghệ chiến lược quốc gia là định hướng hoàn toàn đúng đắn, kịp thời giúp nông nghiệp chủ động nguồn giống và thức ăn, kiểm soát dịch bệnh từ gốc, xanh hóa sản xuất và thoát khỏi 'bẫy gia công giá trị thấp”.
Để đưa công nghệ sinh học tổng hợp vào thực tiễn chuỗi sản xuất, GS.TS Nguyễn Thị Lan kiến nghị Chính phủ tập trung 4 nhóm giải pháp đột phá:
Thứ nhất, sớm ban hành cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) cho sản phẩm sinh học nông nghiệp mới. Cần thiết lập quy trình liên thông từ thử nghiệm tại các viện, trường đủ điều kiện đến cấp phép lưu hành; cắt giảm tối đa các rào cản thủ tục nhưng kiểm soát nghiêm ngặt và minh bạch về an toàn sinh học.
Thứ hai, tháo gỡ rào cản thể chế tài chính và tài sản công để phát triển doanh nghiệp spin-off trong trường đại học. Sớm ban hành hướng dẫn cụ thể về việc định giá và góp vốn bằng kết quả nghiên cứu khoa học; thí điểm cơ chế vốn mồi đồng tài trợ cùng doanh nghiệp cho giai đoạn sản xuất thử (pilot); đồng thời thực thi thực chất nguyên tắc chấp nhận rủi ro khoa học theo luật định để tạo điểm tựa niềm tin cho các nhà khoa học dấn thân vào các bài toán khó.
Thứ ba, quy hoạch hạ tầng nghiên cứu và sản xuất thử nghiệm dùng chung. Tập trung nguồn lực đầu tư có trọng tâm các phòng thí nghiệm hiện đại và hệ thống sản xuất thử nghiệm (pilot) dùng chung tại các viện, trường đại học trọng điểm; vận hành theo cơ chế mở để kết nối chặt chẽ viện, trường với doanh nghiệp, tối ưu hóa hiệu suất tài sản công, tránh dàn trải, lãng phí ngân sách.
Thứ tư, đào tạo nguồn nhân lực tinh hoa, có năng lực dẫn dắt và làm chủ công nghệ sinh học tổng hợp. GS.TS Nguyễn Thị Lan nhấn mạnh, con người mới là yếu tố quyết định tạo nên đột phá công nghệ.
Đề nghị Chính phủ đặt hàng đào tạo chuyên sâu về công nghệ sinh học tiên tiến và sinh học tổng hợp gắn với bài toán thực tiễn của doanh nghiệp; tập trung xây dựng đội ngũ nhà khoa học đầu ngành làm chủ công nghệ lõi, cùng lực lượng quản lý và tư vấn khoa học có năng lực dẫn dắt, kết nối chuỗi giá trị; đi kèm chính sách đãi ngộ đặc thù để thu hút và giữ chân các chuyên gia giỏi.
