Đơn vị cung cấp suất ăn trường học phải có năng lực tổ chức, điều hành theo đúng cam kết

Câu chuyện một số trường tiểu học tại Hà Nội thời gian qua bị phụ huynh phản ánh cung cấp suất ăn chậm muộn, thậm chí chất lượng - số lượng thức ăn chưa đúng với thực đơn đã cam kết - đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của nhà cung cấp và các bên liên quan trong việc đảm bảo quyền lợi cho học sinh.

Xem xét kỹ các yếu tố

Trao đổi về vấn đề này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga - Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng nhìn nhận, giao suất ăn muộn và để xảy ra phản ánh về thiếu định lượng là những dấu hiệu phải kiểm tra ngay về năng lực tổ chức, điều hành và thực hiện cam kết của nhà cung cấp.

Bữa ăn học đường có yêu cầu rất đặc thù khi hàng trăm, hàng nghìn học sinh cần được phục vụ trong một khoảng thời gian ngắn và theo thời khóa biểu tương đối cố định. Một đơn vị cung cấp có thể nấu được nhiều suất ăn trong ngày chưa chắc đã đủ khả năng giao đúng giờ, đúng chất lượng đến nhiều điểm trường cùng lúc.

Tình trạng giao suất ăn muộn có thể liên quan đến quá tải, bố trí vận chuyển không hợp lý hoặc sự cố cụ thể; khẩu phần ít có thể phát sinh ở khâu chế biến, chia suất, giao nhận hoặc xác định định lượng. Phải đối chiếu thời gian cam kết, nhật ký sản xuất, số suất thực tế, biên bản giao nhận và tình trạng phục vụ tại trường để kết luận. Sự cố khách quan nếu có cũng không loại bỏ yêu cầu phải chuẩn bị phương án dự phòng.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga - Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng. Ảnh: NVCC.

Việc lựa chọn đặt trọng tâm vào năng lực có thể kiểm chứng. Cần xem trực tiếp bếp đang hoạt động, số dây chuyền chế biến, khu bảo quản, nhân sự có mặt trong từng ca và phương tiện thực sự được huy động. Đặc biệt, phải đánh giá tổng số suất doanh nghiệp đang nhận cung cấp cho tất cả khách hàng trong cùng khung giờ. Không thể để một năng lực bếp, một nhóm nhân sự hoặc một đội xe được kê khai lặp lại cho nhiều hợp đồng vượt quá khả năng phục vụ.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, hợp đồng nên xác định rõ thời điểm hoàn thành chế biến, khung giờ giao nhận, yêu cầu bảo quản, định lượng và cách kiểm tra khi bàn giao. Nhà cung cấp cần có phương án khi thiếu nguyên liệu, hỏng xe hoặc nhân sự nghỉ đột xuất. Có thể yêu cầu vận hành thử theo quy mô dự kiến trước khi phục vụ chính thức để kiểm chứng phương án, thay vì đợi ngày học đầu tiên mới phát hiện bất cập.

"Tiêu chí phải tương xứng với quy mô dịch vụ, công khai và áp dụng bình đẳng. Tôi không đồng tình với cách đặt điều kiện thiên về quy mô doanh nghiệp hoặc số năm kinh nghiệm nhưng bỏ qua khả năng phục vụ thực tế; cũng không nên để giá thấp lấn át yêu cầu dinh dưỡng và an toàn. Điều cần lựa chọn là một đơn vị có thể duy trì bữa ăn đạt yêu cầu mỗi ngày, kể cả khi có tình huống phát sinh", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nói.

Kiểm soát chất lượng từ gốc

Giờ ăn trưa của học sinh Trường THCS Nguyễn Thượng Hiền, xã Vân Đình, Hà Nội. Ảnh: NTCC.

Từ góc độ quản lý, bà Nguyễn Thị Hòa - Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Thượng Hiền (xã Vân Đình, Hà Nội) cho biết, hoàn thiện và chuẩn hóa quy trình quản lý nguồn gốc thực phẩm là yếu tố tiên quyết trong kiểm soát chất lượng bữa ăn học đường hiện nay.

Các trường học và cơ sở cung cấp thực phẩm/suất ăn phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kiểm soát chuỗi cung ứng từ nông trại đến bàn ăn. Nguyên liệu đầu vào phải có xuất xứ rõ ràng và đạt chuẩn. Việc thực hiện lưu mẫu thức ăn đúng quy định là hàng rào bảo vệ quan trọng giúp phát hiện và ngăn chặn kịp thời các rủi ro.

Đa phần các vụ ngộ độc thực phẩm tại trường học bắt nguồn từ khâu bảo quản và chế biến. Do đó, các trường học cần kiên quyết áp dụng mô hình "bếp ăn một chiều", tách biệt hoàn toàn giữa khu vực tiếp nhận nguyên liệu sống, khu chế biến, khu phân chia thức ăn chín và khu vệ sinh dụng cụ. Nhân sự làm việc tại bếp ăn phải được khám sức khỏe định kỳ, tập huấn thường xuyên về kỹ năng vệ sinh an toàn thực phẩm.

"Nhà trường lập ban giám sát bữa ăn học đường với sự tham gia trực tiếp của đại diện phụ huynh, Ban giám hiệu và Y tế của trường. Ban phụ huynh có thể luân phiên kiểm tra khâu tiếp nhận nguyên liệu vào đầu giờ sáng hoặc chất lượng suất ăn thực tế vào giờ trưa. Nhà trường công khai hình ảnh suất ăn, thực đơn hằng ngày lên các kênh liên lạc để phụ huynh theo dõi nên rất yên tâm", bà Nguyễn Thị Hòa trao đổi thêm.

Suất ăn bán trú của học sinh có đầy đủ cơm trắng, cá chiên sốt cà chua, thịt lợn om ngô cà rốt, giá đỗ xào cà rốt, canh bí đỏ hầm xương, bánh mỳ bơ ruốc. Ảnh: Đình Tuệ.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, chúng ta cần kiểm soát về định lượng, làm rõ khối lượng nguyên liệu đầu vào, phần ăn được sau sơ chế và định lượng thành phẩm chia cho học sinh. Không thể lấy trọng lượng cả xương, vỏ hoặc phần bỏ đi để chứng minh lượng thực phẩm mà trẻ thực sự được ăn.

Về chất lượng, giấy tờ nguồn gốc phải khớp với thực phẩm giao trong ngày. Cần kiểm tra cả điều kiện tiếp nhận, bảo quản, chế biến và vận chuyển, kết hợp kiểm nghiệm khi có căn cứ hoặc theo kế hoạch chuyên môn. Món ăn nhìn đầy đặn chưa đủ chứng minh dinh dưỡng hợp lý; bữa ăn chưa gây ngộ độc cũng chưa đủ chứng minh mọi khâu đều bảo đảm an toàn.

Về thời gian, cần ghi nhận cụ thể các mốc hoàn thành chế biến, xuất bếp, đến trường và bắt đầu phục vụ, đồng thời kiểm tra điều kiện bảo quản tương ứng. Nếu giao chậm, biên bản phải thể hiện mức độ chậm và biện pháp xử lý, không ký xác nhận đúng cam kết cho thuận tiện thanh toán. Việc quyết định sử dụng hay thay thế bữa ăn cần dựa trên đánh giá an toàn và chất lượng, không chỉ căn cứ đồng hồ.

Các trường cần công khai rõ mức tiền ăn bao gồm những khoản nào và phần dịch vụ nào được thu riêng. Giá suất ăn trọn gói có thể bao gồm các chi phí hợp pháp ngoài nguyên liệu; vì vậy không thể máy móc lấy toàn bộ giá suất ăn so với tiền mua thịt, rau. Mọi khoản phải minh bạch, đúng thỏa thuận và không thu trùng. Cần đối chiếu số học sinh ăn thực tế, số suất đạt yêu cầu được nghiệm thu và số tiền thanh toán.

Học sinh Trường Tiểu học Tân Hội, xã Ô Diên, Hà Nội trong giờ ăn bán trú. Ảnh: Đình Tuệ.

Xem xét kỹ các yếu tố

Kiểm soát chất lượng từ gốc

Các trường cần công khai rõ mức tiền ăn bao gồm những khoản nào và phần dịch vụ nào được thu riêng. Giá suất ăn trọn gói có thể bao gồm các chi phí hợp pháp ngoài nguyên liệu; vì vậy không thể máy móc lấy toàn bộ giá suất ăn so với tiền mua thịt, rau. Mọi khoản phải minh bạch, đúng thỏa thuận và không thu trùng. Cần đối chiếu số học sinh ăn thực tế, số suất đạt yêu cầu được nghiệm thu và số tiền thanh toán.