Học sinh có thêm cẩm nang chăm sóc sức khỏe mắt và răng miệng từ Bộ GD&ĐT

Nhiều điểm tựa tích cực

Đây được xem là "liều vắc-xin" tinh thần kịp thời trong bối cảnh tỷ lệ cận thị, cong vẹo cột sống và sâu răng ở học sinh phổ thông đang có xu hướng gia tăng. Thế nhưng, tại các cơ sở giáo dục, làm sao để một văn bản hướng dẫn rất bài bản, khoa học này không rơi vào cảnh "nằm trên giấy", khi mà hệ thống y tế học đường hiện nay vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn.

Bà Phạm Thị Kim Huệ - Phó Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương (Hồng Hà, Hà Nội) nhìn nhận, sự ra đời của bộ tài liệu này trước hết tạo ra một cú hích lớn về mặt nhận thức trong toàn ngành Giáo dục.

Lần đầu tiên, các nhà trường, giáo viên và phụ huynh có trong tay một cẩm nang chuẩn hóa, chính thống do Bộ GD&ĐT ban hành, thay vì phải tự bơi giữa biển thông tin y tế hỗn loạn trên internet.

Tài liệu cung cấp các bài giảng điện tử, tranh lật trực quan và quy trình kiểm tra thị lực, răng miệng rất cụ thể. Ban giám hiệu các trường không còn phải lúng túng trong việc thiết kế nội dung tuyên truyền hay xây dựng kế hoạch chăm sóc sức khỏe đầu năm.

Sự xuất hiện của một văn bản cấp Bộ có sức nặng giúp nhà trường dễ dàng hơn trong việc đối thoại, kêu gọi sự đồng hành của Ban đại diện cha mẹ học sinh và các tổ chức xã hội cùng chung tay bảo vệ thể chất cho con em.

Học sinh Trường THPT Kim Động, tỉnh Hưng Yên dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Ảnh: Đình Tuệ.

Cô Huệ cho biết, bộ tài liệu chuyển đổi từ "chữa bệnh" sang "phòng bệnh". Thay vì đợi đến kỳ khám sức khỏe định kỳ hàng năm mới phát hiện ra các em bị cận thị hay sâu răng nặng, bộ hướng dẫn giúp giáo viên chủ nhiệm và nhân viên y tế có công cụ để sàng lọc, nhận diện sớm những dấu hiệu bất thường ngay trong lớp học hàng ngày.

Dù đón nhận làn sóng tích cực, các nhà quản lý giáo dục vẫn phải nhìn thẳng vào những điểm nghẽn thực tế tại cơ sở khi bắt tay vào triển khai. Thách thức lớn nhất nằm ở sự chênh lệch giữa yêu cầu chuyên môn cao của tài liệu và thực trạng nghèo nàn của phòng y tế trường học.

Từ thực tiễn quản lý, bà Phan Thị Hằng Hải – Hiệu trưởng Trường THPT Kim Ngọc (Vĩnh Yên, Phú Thọ) chia sẻ, tại nhiều trường phổ thông hiện nay, vị trí nhân viên y tế chuyên trách gần như bị khuyết hoặc phải kiêm nhiệm do vướng cơ chế tinh giản biên chế và thiếu hụt nguồn tuyển. Nhiều trường học phải ký hợp đồng ngắn hạn với điều dưỡng, hoặc giao cho giáo viên kiêm nhiệm sau một vài lớp bồi dưỡng ngắn hạn.

Nhân lực và cơ sở vật chất là hai điểm nghẽn lớn nhất. Sĩ số lớp học đông tại các đô thị lớn khiến khoảng cách từ bàn đầu đến bảng, góc nhìn của học sinh bị hạn chế. Hệ thống chiếu sáng tại nhiều ngôi trường xây dựng từ nhiều năm trước đã xuống cấp.

Chương trình học hiện nay vốn đã kín, việc chèn thêm các tiết chuyên đề về sức khỏe nếu không khéo léo sẽ dễ biến thành những buổi học lý thuyết suông, kém hiệu quả.

Tháo gỡ những điểm nghẽn

Cô trò Trường THCS Nguyễn Trường Tộ, phường Ô Chợ Dừa, Hà Nội. Ảnh: Đình Tuệ.

Thực tế tại nhiều trường học hiện nay, phòng y tế còn thiếu nhân sự chuyên trách, trang thiết bị đơn giản, kinh phí hạn hẹp. Để hướng dẫn của Bộ GD&ĐT thực sự đi vào cuộc sống học đường, ông Hà Văn Hải – Hiệu trưởng Trường THPT Mỹ Tho (Phong Doanh, Ninh Bình) cho rằng cần tập trung vào một số giải pháp lâu dài, đồng bộ.

Thứ nhất, phải chuyển từ tư duy "giao cho nhân viên y tế" sang "cả nhà trường cùng tham gia". Chăm sóc mắt và răng miệng cho học sinh không phải việc riêng của phòng y tế mà là trách nhiệm của Ban giám hiệu, giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, Đoàn Thanh niên, cha mẹ học sinh và chính bản thân các em.

Giáo viên chủ nhiệm cần được xem là lực lượng nòng cốt trong việc tuyên truyền, theo dõi và nhắc nhở học sinh hằng ngày.

Thứ hai, đưa nội dung chăm sóc sức khỏe học đường vào các hoạt động giáo dục thường xuyên. Không nhất thiết phải tổ chức nhiều chương trình lớn, mà cần lồng ghép trong tiết sinh hoạt lớp, sinh hoạt dưới cờ, hoạt động trải nghiệm, giáo dục kỹ năng sống.

Những hướng dẫn đơn giản như ngồi học đúng tư thế, khoảng cách mắt với sách vở, thời gian sử dụng điện thoại, cách đánh răng đúng cách... nếu được nhắc đi nhắc lại sẽ tạo thành thói quen tốt cho học sinh.

Thứ ba, rà soát và cải thiện các điều kiện học tập trong khả năng của nhà trường. Nhiều trường hợp cận thị học đường xuất phát từ ánh sáng lớp học không bảo đảm, bàn ghế không phù hợp, học sinh ngồi sai vị trí hoặc sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều. Nhà trường cần kiểm tra định kỳ hệ thống chiếu sáng, sắp xếp chỗ ngồi hợp lý, tăng cường các hoạt động ngoài trời và thể dục thể thao.

Thứ tư, đẩy mạnh phối hợp với phụ huynh. Học sinh ở trường chỉ khoảng 1/3 thời gian trong ngày, còn lại chủ yếu ở gia đình. Nếu nhà trường tuyên truyền tốt nhưng phụ huynh chưa quan tâm đến việc kiểm soát thời gian sử dụng điện thoại, máy tính, chế độ dinh dưỡng hay việc khám mắt định kỳ thì hiệu quả sẽ không cao. Vì vậy cần coi phụ huynh là đối tác đồng hành trong công tác chăm sóc sức khỏe học sinh.

“Trong điều kiện nhân lực y tế trường học còn thiếu, các trường có thể chủ động phối hợp với trung tâm y tế, bệnh viện mắt, bệnh viện răng hàm mặt trên địa bàn để tổ chức khám sàng lọc định kỳ, tư vấn sức khỏe và phát hiện sớm các nguy cơ cho học sinh. Đây là giải pháp thiết thực, phù hợp với điều kiện thực tế hiện nay”, ông Hà Văn Hải nhấn mạnh thêm.

Dưới góc nhìn chuyên gia, PGS.TS Đặng Thị Thanh Huyền – nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý giáo dục (Học viện Quản lý Giáo dục) chỉ ra rằng, chính sách dù tốt đến mấy nhưng phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường – gia đình – xã hội thì mới phát huy hiệu quả. Vai trò của cha mẹ học sinh là vô cùng quan trọng, không thể cái gì cũng phó mặc cho nhà trường trong việc chăm sóc sức khỏe cho con.

“Cần có sự cam kết phối hợp rõ ràng: Nhà trường kiểm soát tư thế ngồi học và ánh sáng tại lớp; phụ huynh kiểm soát thời gian sử dụng màn hình điện tử (tivi, điện thoại, máy tính bảng) và nhắc nhở con em vệ sinh răng miệng đúng cách tại nhà. Bộ tài liệu là một khung pháp lý và chuyên môn rất giá trị, nhưng để thành kết quả thực tế – những đôi mắt sáng và nụ cười khỏe mạnh của học sinh phụ thuộc vào tư duy linh hoạt của người đứng đầu các nhà trường và sự đồng hành của toàn xã hội”, PGS.TS Đặng Thị Thanh Huyền nói.

Học sinh Trường Tiểu học Nam Phương Tiến A, xã Xuân Mai, Hà Nội. Ảnh: Đình Tuệ.

Nhiều điểm tựa tích cực

Tháo gỡ những điểm nghẽn

Giáo viên chủ nhiệm cần được xem là lực lượng nòng cốt trong việc tuyên truyền, theo dõi và nhắc nhở học sinh hằng ngày.

“Cần có sự cam kết phối hợp rõ ràng: Nhà trường kiểm soát tư thế ngồi học và ánh sáng tại lớp; phụ huynh kiểm soát thời gian sử dụng màn hình điện tử (tivi, điện thoại, máy tính bảng) và nhắc nhở con em vệ sinh răng miệng đúng cách tại nhà. Bộ tài liệu là một khung pháp lý và chuyên môn rất giá trị, nhưng để thành kết quả thực tế – những đôi mắt sáng và nụ cười khỏe mạnh của học sinh phụ thuộc vào tư duy linh hoạt của người đứng đầu các nhà trường và sự đồng hành của toàn xã hội”, PGS.TS Đặng Thị Thanh Huyền nói.