Một chuẩn đầu ra cho trung học nghề
2026/10/11 14:16
GD&TĐ - Khi mô hình trung học nghề ổn định, có thể tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp trung học nghề quốc gia, đánh giá cả kiến thức văn hóa cốt lõi và năng lực nghề nghiệp.
Kết quả vừa công nhận tốt nghiệp, vừa tạo cơ sở liên thông, tuyển dụng và khẳng định năng lực người học trên thị trường lao động.
ThS Nguyễn Thị Ngọc Bích - Phụ trách Ban Kiểm định - Đảm bảo chất lượng, kiêm Trưởng khoa Y dược - Thẩm mỹ, Trường CĐ Viễn Đông: “Tấm hộ chiếu” năng lực của người tốt nghiệp trung học nghề
Theo tôi, nên nghiên cứu tổ chức một kỳ thi tốt nghiệp quốc gia dành cho học sinh trung học nghề khi mô hình này được triển khai ổn định trên phạm vi toàn quốc. Việc tổ chức một kỳ thi chung không chỉ nhằm công nhận tốt nghiệp mà còn giúp xác lập chuẩn đầu ra quốc gia đối với người học trung học nghề. Đây sẽ là cơ sở đánh giá mặt bằng chất lượng đào tạo giữa các địa phương, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, đồng thời tạo niềm tin cho doanh nghiệp khi tuyển dụng lao động.
Quan trọng hơn, một chuẩn đầu ra thống nhất sẽ giúp người học có cơ hội tham gia thị trường lao động trên phạm vi cả nước, không bị giới hạn bởi địa phương hay cơ sở đào tạo. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, đây cũng là nền tảng để lao động Việt Nam đáp ứng yêu cầu của các chương trình đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài và công nhận kỹ năng nghề ở nước ngoài.
Bên cạnh đó, kết quả kỳ thi có thể được sử dụng như một căn cứ xét tuyển hoặc liên thông lên trình độ cao đẳng, đại học đối với những học sinh có nhu cầu học tiếp, qua đó tạo sự bình đẳng về cơ hội phát triển giữa học sinh trung học nghề và học sinh THPT.
Kỳ thi cần được thiết kế theo hướng đánh giá năng lực toàn diện, vừa bảo đảm yêu cầu về kiến thức phổ thông, vừa phản ánh đúng năng lực nghề nghiệp của người học.
Trước hết, nên có hai môn bắt buộc là Toán và Ngữ văn, nhằm đánh giá năng lực nền tảng về tư duy, tính toán, ngôn ngữ và giao tiếp. Đây cũng là những năng lực cốt lõi cần thiết để người học tiếp tục học lên hoặc thích ứng với thị trường lao động.
Hai nội dung đánh giá còn lại nên gắn trực tiếp với đặc thù giáo dục nghề nghiệp, cụ thể:
Môn cơ sở ngành tập trung đánh giá kiến thức chuyên môn nền tảng, kết hợp giữa lý thuyết với các hình thức mô phỏng nghề trên máy tính hoặc tình huống thực tế. Cách đánh giá này vừa phù hợp với xu hướng chuyển đổi số, vừa phản ánh khả năng vận dụng kiến thức của người học.
Môn kỹ năng nghề được tổ chức dưới hình thức thực hành hoặc giải quyết tình huống nghề nghiệp theo tiêu chuẩn kỹ năng nghề, nhằm đánh giá năng lực thực hiện công việc - yếu tố cốt lõi của giáo dục nghề nghiệp.
Để bảo đảm tính khách quan, tôi cho rằng nên tổ chức Hội đồng thi theo khu vực, với cơ chế kiểm tra chéo giữa các cơ sở đào tạo, thay vì để mỗi trường tự đánh giá toàn bộ học sinh của mình. Điều này góp phần nâng cao tính minh bạch, tạo sự thống nhất về chuẩn đầu ra và tăng độ tin cậy của kết quả kỳ thi.
Ngoài mục tiêu xét tốt nghiệp, kết quả kỳ thi cũng nên được công nhận như một chuẩn đánh giá quốc gia, có thể sử dụng trong tuyển dụng lao động, xét tuyển liên thông lên cao đẳng, đại học hoặc tham gia các chương trình đánh giá kỹ năng nghề và làm việc ở nước ngoài. Khi đó, kỳ thi không chỉ là điểm kết thúc quá trình học tập mà còn trở thành “tấm hộ chiếu năng lực” của người học trên thị trường lao động.
TS Phạm Thị Lan Phương - Hiệu trưởng Trường CĐ Cơ khí Nông nghiệp (Phú Thọ): Đánh giá năng lực để phát triển, không chỉ đánh giá kiến thức để công nhận
Theo tôi, cần tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học nghề ở quy mô quốc gia, nhưng không nên thiết kế theo mô hình Kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện nay. Trung học nghề là một chương trình giáo dục mới, có mục tiêu kép là trang bị kiến thức văn hóa cốt lõi và hình thành năng lực nghề nghiệp. Vì vậy, kỳ thi cũng phải phản ánh đầy đủ hai mục tiêu này.
Việc tổ chức một kỳ thi thống nhất trên toàn quốc sẽ tạo ra chuẩn đầu ra chung, bảo đảm chất lượng giữa các cơ sở đào tạo, đồng thời củng cố niềm tin của phụ huynh, doanh nghiệp và xã hội đối với bằng trung học nghề. Đây cũng là cơ sở khẳng định giá trị văn hóa của bằng trung học nghề, bảo đảm quyền học liên thông lên các trình độ cao hơn và tạo điều kiện để doanh nghiệp sử dụng kết quả kỳ thi như một căn cứ đánh giá năng lực người học.
Tuy nhiên, kỳ thi không nên nặng về kiểm tra kiến thức hàn lâm mà cần hướng tới đánh giá năng lực vận dụng, tư duy giải quyết vấn đề và khả năng thực hành nghề nghiệp. Mục tiêu của kỳ thi không phải tạo thêm áp lực thi cử, mà xác nhận người học đã đạt chuẩn đầu ra của chương trình trung học nghề, đủ năng lực tiếp tục học tập hoặc tham gia thị trường lao động.
Kỳ thi tốt nghiệp trung học nghề nên được thiết kế theo nguyên tắc “đánh giá toàn diện năng lực, lấy chuẩn đầu ra làm trung tâm”, gồm hai hợp phần chính.
Hợp phần thứ nhất là đánh giá kiến thức văn hóa cốt lõi theo khung chương trình do Bộ GD&ĐT ban hành. Nội dung thi cần tập trung vào năng lực ngôn ngữ, tư duy toán học, khoa học và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, thay vì thiên về ghi nhớ, học thuộc lòng.
Hợp phần thứ hai là đánh giá năng lực nghề nghiệp, trong đó tăng tỷ trọng thực hành, sản phẩm hoặc dự án nghề gắn với yêu cầu của doanh nghiệp và vị trí việc làm. Quá trình đánh giá cần có sự tham gia của doanh nghiệp, chuyên gia nghề và các tổ chức đánh giá độc lập để bảo đảm tính khách quan, phản ánh đúng năng lực thực tế của người học.
Bên cạnh kết quả kỳ thi, cần coi trọng đánh giá quá trình học tập và rèn luyện trong suốt khóa học. Kết quả tốt nghiệp nên là sự kết hợp giữa đánh giá thường xuyên, đánh giá cuối khóa và kết quả kỳ thi quốc gia.
Quan trọng hơn, kết quả kỳ thi cần được thiết kế để phục vụ đồng thời ba mục tiêu: công nhận tốt nghiệp, làm căn cứ học liên thông lên cao đẳng, đại học và cung cấp thông tin tin cậy cho doanh nghiệp trong tuyển dụng.
Tôi cho rằng, triết lý của kỳ thi nên là “đánh giá năng lực để phát triển, không chỉ đánh giá kiến thức để công nhận”. Khi người học được đánh giá đúng những gì mình biết, làm được và có khả năng phát triển trong tương lai, kỳ thi sẽ góp phần khẳng định chất lượng chương trình trung học nghề, nâng cao hiệu quả phân luồng sau THCS và từng bước tạo dựng niềm tin của xã hội đối với mô hình đào tạo mới này.
Ông Lê Văn Hòa - Giám đốc Trung tâm GDTX - Ngoại ngữ - Tin học tỉnh Quảng Trị: “Chìa khóa” tháo gỡ điểm nghẽn phân luồng
Quan điểm của tôi là không nên tổ chức một “Kỳ thi tốt nghiệp quốc gia” quy mô lớn, tập trung cho học sinh trung học nghề tương tự Kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện nay.
Thứ nhất, mục tiêu và quan điểm đánh giá có sự khác biệt. Giáo dục THPT tập trung đánh giá kiến thức, năng lực học thuật; trong khi giáo dục nghề nghiệp chú trọng năng lực thực hành và kỹ năng nghề. Một kỳ thi quy mô quốc gia khó có thể đo lường chính xác tay nghề của một người thợ hay kỹ thuật viên.
Thứ hai, nguy cơ tốn kém và gia tăng áp lực. Việc tổ chức kỳ thi quốc gia sẽ huy động nhiều nguồn lực xã hội, đồng thời tạo thêm áp lực không cần thiết cho người học - những học sinh đã lựa chọn hướng đi thực hành thay vì thiên về học thuật.
Thứ ba, phù hợp với xu hướng quản trị các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Việc đánh giá tốt nghiệp nên được giao cho các cơ sở đào tạo nghề, có sự phối hợp của hiệp hội doanh nghiệp hoặc người sử dụng lao động, thay vì Bộ GD&ĐT đứng ra tổ chức một kỳ thi chung.
Theo tôi, có thể cân nhắc giảm nhẹ yêu cầu về kiến thức trong đề thi tốt nghiệp THPT đối với học sinh GDTX và trung học nghề. Một phương án khác là học sinh GDTX, trung học nghề vẫn có thể thi chung đề với học sinh THPT, nhưng cần xem xét cơ chế cộng điểm xét tốt nghiệp theo các mức khác nhau đối với học sinh có bằng trung cấp nghề. Cách làm này vừa khuyến khích học sinh tập trung học tập, phát triển năng lực nghề nghiệp, đáp ứng nhu cầu thị trường lao động, vừa góp phần thúc đẩy phân luồng theo hướng tự nhiên, hiệu quả, không gượng ép và đúng mục tiêu.
Trong trường hợp vẫn triển khai kỳ thi tốt nghiệp trung học nghề, cần xây dựng chuẩn đánh giá tốt nghiệp để bảo đảm đánh giá đúng năng lực người học, phù hợp mục tiêu đào tạo, hỗ trợ phân luồng và bảo đảm liên thông thuận lợi. Mô hình tổ chức kỳ thi có thể kết hợp “2 trong 1”, gồm thi kỹ năng nghề và đánh giá chuẩn kiến thức văn hóa. Hai nội dung được thiết kế thành hai phần độc lập.
Phần 1: Đánh giá kỹ năng nghề cốt lõi (trọng số 60%). Hình thức thi thực hành, yêu cầu học viên tạo ra sản phẩm thực tế dưới sự giám sát của Hội đồng đánh giá độc lập, gồm giảng viên nghề, nghệ nhân, thợ giỏi và đại diện doanh nghiệp.
Phần 2: Đánh giá kiến thức văn hóa THPT cốt lõi (trọng số 40%). Phần này chỉ tập trung vào các môn văn hóa bắt buộc theo chương trình GDPT rút gọn dành cho hệ nghề, gồm Toán, Ngữ văn và một môn tích hợp khoa học ứng dụng liên quan trực tiếp đến ngành nghề. Việc tổ chức thi có thể thực hiện trên máy tính.
Tóm lại, thay vì mở thêm một kỳ thi quốc gia cồng kềnh, phức tạp và tốn kém, Nhà nước nên đầu tư xây dựng ngân hàng đề thi chuẩn hóa kỹ năng nghề, trao quyền tự chủ đánh giá cho các trường nghề với sự tham gia của doanh nghiệp, người sử dụng lao động; đồng thời xây dựng cơ chế liên thông rõ ràng, thuận lợi giữa giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học. Đây mới là chìa khóa tháo gỡ điểm nghẽn phân luồng hiện nay.
Với vai trò là người làm trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, tôi cho rằng nếu xây dựng được một kỳ thi có chuẩn đầu ra thống nhất, gắn với năng lực nghề và nhu cầu doanh nghiệp, đây sẽ là bước tiến quan trọng trong việc nâng cao vị thế mô hình trung học nghề, góp phần thực hiện hiệu quả chủ trương phân luồng sau THCS và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao theo nhu cầu của nền kinh tế. -ThS NGUYỄN THỊ NGỌC BÍCH
Theo: giaoducthoidai.vn
2026/10/11 06:19 (GMT+7)
2026-10-11 07:26
TPHCM thúc đẩy phát triển hệ sinh thái công nghệ lượng tử
GD&TĐ - TPHCM cần thúc đẩy liên kết giữa cơ quan quản lý, viện - trường và doanh nghiệp để từng bước hình thành hệ sinh thái công nghệ lượng tử.
2026-10-11 07:26
Ứng dụng thực tế ảo và AI trong đào tạo nhân lực năng lượng
GD&TĐ - Trung tâm đào tạo công nghệ - ứng dụng thực tế ảo và trí tuệ nhân tạo trong năng lượng, góp phần đổi mới giảng dạy và nâng cao chất lượng đào tạo.
2026-10-11 07:26
Đồng hành cùng trò tìm hiểu nghề nghiệp trong thời đại công nghệ số
GD&TĐ - Cùng trò nhận diện, phân tích và định hướng nghề nghiệp trong thời đại AI là hoạt động hướng nghiệp thiết thực.
2026-10-11 07:25
Gần 1.000 cán bộ, giáo viên Đà Nẵng 'bắt nhịp' kỷ nguyên số và quản trị AI
GD&TĐ - Gần 1.000 giáo viên Đà Nẵng tham gia trải nghiệm AI, dữ liệu số phục vụ quản trị và giảng dạy tại Ngày hội Chuyển đổi số ngành GD&ĐT.
2026-10-11 07:25
Đưa AI vào giải quyết công việc hành chính ở cấp xã
GD&TĐ - 200 cán bộ, công chức xã Bình Minh (Quảng Ngãi) được tập huấn kỹ năng ứng dụng AI nhằm nâng cao hiệu quả xử lý công việc hành chính.
2026-10-11 07:24
Trường Cao đẳng Kiên Giang nâng chất đào tạo trong năm học mới
GD&TĐ - Ngày 10/10, Trường Cao đẳng Kiên Giang (KGC) tổ chức Lễ khai giảng các khóa chính quy năm học 2026 - 2027, với nhiều kỳ vọng và quyết tâm.
2026-10-11 07:24
4 phòng thí nghiệm AI của Việt Nam và Hàn Quốc hợp tác nghiên cứu liên ngành
GD&TĐ - 4 phòng lab về AI sẽ cùng thúc đẩy nghiên cứu liên ngành, phối hợp chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp, cử và tiếp nhận sinh viên thực tập.
2026-10-11 07:24
41 sinh viên Đà Nẵng vượt khó nhận bằng Tốt nghiệp ngành Công nghệ thông tin
GD&TĐ - Trường Cao đẳng Đà Nẵng trao bằng tốt nghiệp cho 41 sinh viên Công nghệ thông tin khóa 2023–2026 thuộc chương trình hợp tác với Tổ chức PNV.
