Tạo cơ chế linh hoạt trong thăng hạng chức danh nghề nghiệp nhà giáo

Tác động nhiều chiều

Theo cô Phạm Thị Liên, tổ trưởng chuyên môn Trường THPT Vị Xuyên (Tuyên Quang), nhiều năm qua, thăng hạng chức danh nghề nghiệp là một trong những chủ đề nhận được sự quan tâm từ đội ngũ nhà giáo. Dù trực tiếp đứng lớp, đạt nhiều thành tích trong giảng dạy, có thâm niên công tác lâu năm nhưng không ít thầy cô vẫn "mắc kẹt" ở hạng chức danh nghề nghiệp thấp hơn so với năng lực thực tế.

Nguyên nhân đến từ nhiều phía khi chỉ tiêu thăng hạng bị khống chế, quy định xét/thi tuyển còn nhiều rào cản hành chính, áp lực từ các loại chứng chỉ phụ trợ, hoặc địa phương không tổ chức kỳ thi thăng hạng trong thời gian dài. Điều này tạo ra sự bế tắc tâm lý, khiến một bộ phận nhà giáo cảm thấy sự cống hiến của mình chưa được ghi nhận tương xứng.

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 232/2026/NĐ-CP và Nghị định 259/2026/NĐ-CP được ví như một "luồng sinh khí mới" vì đã chuẩn hóa và mở rộng các điều kiện, quy trình xét chuyển, nâng hạng chức danh nghề nghiệp cho giáo viên các cấp từ mầm non đến phổ thông, hướng tới tinh thần phục vụ, cởi bỏ gánh nặng thủ tục và tạo điều kiện tối đa cho những thầy cô có năng lực thực sự.

Thầy Cai Việt Long - Phó Hiệu trưởng Trường THCS Thượng Thanh (phường Việt Hưng, Hà Nội) cho hay, Nghị định 232/2026/NĐ-CP quy định về vị trí việc làm viên chức và Nghị định 259/2026/NĐ-CP quy định về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức, cùng có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đánh dấu bước chuyển từ quản lý viên chức theo hạng chức danh nghề nghiệp sang quản lý theo vị trí việc làm và bậc nghề nghiệp.

Tác động tích cực đầu tiên là cơ chế mới có thể giảm sự lệ thuộc vào các đợt thi hoặc xét thăng hạng mang tính tập trung, không được tổ chức thường xuyên. Giáo viên có thể được xem xét chuyển lên bậc nghề nghiệp cao hơn ngay trong cùng vị trí việc làm, căn cứ vào nhu cầu sử dụng của nhà trường, cơ cấu bậc nghề nghiệp và kết quả thực hiện nhiệm vụ.

Như vậy, quá trình phát triển nghề nghiệp sẽ gắn nhiều hơn với năng lực thực tế, hiệu quả công việc và những đóng góp cụ thể cho nhà trường, thay vì chủ yếu dựa vào việc hoàn thiện hồ sơ, chứng chỉ hay chờ đợi một đợt xét thăng hạng.

Nếu được triển khai công bằng, cơ chế này sẽ tạo động lực rất lớn cho đội ngũ giáo viên, nhất là những thầy cô có năng lực chuyên môn tốt, nhiều năm trực tiếp giảng dạy, bồi dưỡng học sinh, hỗ trợ đồng nghiệp và thực hiện các nhiệm vụ khó nhưng chưa được ghi nhận tương xứng về chức danh và tiền lương.

Cô Nguyễn Thị Trang - giáo viên tiểu học tại Hà Nội nhận định, việc bậc nghề nghiệp gắn với mức lương tương ứng như trong hướng dẫn của hai nghị định nêu trên cũng góp phần bảo đảm quyền lợi, giữ chân giáo viên có năng lực và khắc phục phần nào tâm lý hụt hẫng, thiếu động lực trong đội ngũ nhà giáo.

Nghị định mới đã rà soát và đơn giản hóa các yêu cầu về hồ sơ, đặc biệt là giảm thiểu các loại chứng chỉ không cần thiết vốn từng bị coi là "giấy phép con" gây tốn kém thời gian và tiền bạc. Giờ đây tiêu chuẩn xét duyệt tập trung vào đánh giá hiệu quả giảng dạy thực tế, năng lực đổi mới phương pháp giáo dục, đóng góp chuyên môn tại đơn vị công tác.

Ý kiến từ cơ sở

Cô Vân Hồng và học sinh Trường THCS Chương Dương, phường Hồng Hà, Hà Nội. Ảnh: Đình Tuệ.

Xuất phát từ thực tiễn công tác, cô Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương (phường Hồng Hà, Hà Nội) cho biết, đối với hàng nghìn giáo viên trên cả nước nhiều năm chưa được thăng hạng chức danh nghề nghiệp, đây là tín hiệu tích cực và đáng mừng vì đã tạo cơ chế mở rất linh hoạt.

Nếu các quy định mới được triển khai đồng bộ, minh bạch và nhất quán, cô Vân Hồng kỳ vọng sẽ từng bước tháo gỡ những “điểm nghẽn” này. Giáo viên sẽ có thêm cơ hội được xem xét, bố trí, sử dụng và hưởng chế độ phù hợp với vị trí việc làm cũng như năng lực thực tế, góp phần tạo động lực để họ tiếp tục cống hiến lâu dài cho ngành giáo dục.

Tuy nhiên, để cơ chế mới thực sự đi vào cuộc sống, cơ quan quản lý cần sớm có hướng dẫn cụ thể về việc xử lý đối với đội ngũ giáo viên đã đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn nhưng nhiều năm chưa được thăng hạng do thiếu chỉ tiêu hoặc vướng mắc về cơ chế. Đồng thời, quá trình rà soát, bổ nhiệm và xếp hạng cần bảo đảm công khai, minh bạch, thống nhất giữa các địa phương để tránh phát sinh bất cập mới.

"Điều quan trọng nhất là mọi giáo viên có đủ năng lực, đáp ứng tiêu chuẩn và đang đảm nhiệm đúng vị trí việc làm đều cần được bảo đảm quyền lợi chính đáng. Khi những người cống hiến được ghi nhận kịp thời, đội ngũ sẽ yên tâm công tác, từ đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục", cô Nguyễn Thị Vân Hồng phân tích.

Từ góc độ cán bộ quản lý trường học, thầy Cai Việt Long cho rằng, cần đặc biệt rà soát, quan tâm đến những giáo viên đã đáp ứng tiêu chuẩn trong nhiều năm nhưng chưa được thăng hạng vì nguyên nhân khách quan. Việc triển khai phải ghi nhận đúng người có năng lực và đóng góp thực chất; tránh để chính sách mới chỉ thay đổi tên nhưng những khó khăn, vướng mắc cũ vẫn tiếp tục tồn tại.

"Nếu được hướng dẫn và tổ chức thực hiện đồng bộ, hai nghị định sẽ tạo động lực để giáo viên chủ động nâng cao năng lực chuyên môn, tích cực cống hiến và yên tâm gắn bó lâu dài với nghề. Đây cũng là điều kiện quan trọng để các nhà trường xây dựng đội ngũ giáo viên có chất lượng, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay", thầy Long nhấn mạnh.

Cùng quan điểm trên, cô Bùi Thị Tú - giáo viên Tiếng Anh, Trường THPT Như Thanh (Thanh Hóa) nhìn nhận, ngoài việc hoàn thành tốt nhiệm vụ hằng năm, mỗi thầy cô cần chủ động nâng cao năng lực chuyên môn, đổi mới phương pháp dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin, tham gia các hoạt động chuyên môn của nhà trường và tích lũy minh chứng về kết quả thực hiện nhiệm vụ.

"Về mặt thách thức, thăng hạng chức danh nghề nghiệp đồng nghĩa với việc nâng bậc lương và các khoản phụ cấp đi kèm. Đây là quyền lợi hợp pháp của người lao động nhưng ở góc độ quản lý nhà nước, điều này tạo ra áp lực tài chính rất lớn lên ngân sách của các địa phương, đặc biệt là ở khu vực vùng sâu vùng xa – nơi nguồn thu tự cân đối còn hạn chế nên cần được tính toán kỹ lưỡng khi triển khai", cô Bùi Thị Tú chia sẻ.

Tác động nhiều chiều

Cô trò Trường THCS Nguyễn Trường Tộ, phường Ô Chợ Dừa, Hà Nội. Ảnh: Đình Tuệ.

Ý kiến từ cơ sở

"Về mặt thách thức, thăng hạng chức danh nghề nghiệp đồng nghĩa với việc nâng bậc lương và các khoản phụ cấp đi kèm. Đây là quyền lợi hợp pháp của người lao động nhưng ở góc độ quản lý nhà nước, điều này tạo ra áp lực tài chính rất lớn lên ngân sách của các địa phương, đặc biệt là ở khu vực vùng sâu vùng xa – nơi nguồn thu tự cân đối còn hạn chế nên cần được tính toán kỹ lưỡng khi triển khai", cô Bùi Thị Tú chia sẻ.