Tạo giá trị thực cho người học từ chủ trương sắp xếp mạng lưới trường học

Đó là chia sẻ của TS Vũ Thị Minh Huyền – Phòng Pháp chế và Kế hoạch tổng hợp, Học viện Y - Dược học cổ truyền Việt Nam khi trao đổi với Báo Giáo dục và Thời đại

Không làm thu hẹp cơ hội học tập của bất kỳ học sinh nào

* Theo TS, khi sắp xếp, sáp nhập hoặc tổ chức lại mạng lưới trường học, đâu là nguyên tắc quan trọng nhất để học sinh thực sự được hưởng lợi?

- Theo tôi, nguyên tắc đầu tiên và quan trọng nhất là, mọi quyết định phải được nhìn từ góc độ người học. Trước khi sáp nhập, điều chuyển hay tổ chức lại mạng lưới trường lớp, cần trả lời rõ: học sinh sẽ được hưởng lợi gì từ sự thay đổi này?

Nếu phương án mới giúp các em được học trong môi trường tốt hơn, tiếp cận đội ngũ giáo viên chất lượng hơn, cơ sở vật chất tốt hơn và có thêm cơ hội phát triển thì đó là hướng đi phù hợp. Ngược lại, nếu học sinh phải gánh thêm khó khăn về đi lại, học tập hoặc tâm lý thì cần tiếp tục rà soát, điều chỉnh.

Vì vậy, không nên đánh giá hiệu quả sắp xếp chỉ bằng số lượng đầu mối giảm hay biên chế tiết kiệm được. Thước đo cuối cùng phải là chất lượng học tập, khả năng tiếp cận giáo dục và mức độ hài lòng của học sinh, phụ huynh. Trong giáo dục, mục tiêu quản lý không thể lấn át mục tiêu phục vụ người học.

* Một vấn đề được quan tâm là nguy cơ việc sắp xếp trường lớp tạo thêm khoảng cách tiếp cận giáo dục ở vùng khó khăn. TS nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

- Đây là yếu tố cần được tính toán kỹ. Điều kiện địa lý, dân cư của các địa phương khác nhau, nhất là tại miền núi, vùng sâu, vùng xa, hải đảo hoặc địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số. Ở những nơi này, việc đến trường vốn đã có nhiều trở ngại.

Do đó, khi xây dựng phương án sắp xếp cần đánh giá cụ thể khoảng cách, giao thông, thời gian di chuyển và khả năng tổ chức bán trú, nội trú. Không thể áp dụng một mô hình giống nhau cho mọi địa bàn; phương án phù hợp ở đô thị chưa chắc phù hợp với vùng khó khăn.

Tôi cho rằng, mọi phương án cần được khảo sát thực tế, lấy ý kiến cộng đồng và đánh giá tác động trước khi triển khai. Đối với phụ huynh, điều quan trọng không phải trường được đổi tên hay cơ cấu tổ chức thay đổi thế nào, mà là con em họ có được học tập an toàn, thuận lợi và chất lượng hơn hay không?

* Bên cạnh điều kiện tiếp cận, việc bảo đảm sự ổn định tâm lý và học tập của học sinh trong quá trình chuyển đổi cần được đặt ra sao?

- Trẻ em là đối tượng khá nhạy cảm trước những thay đổi về môi trường giáo dục. Khi chuyển sang trường mới hoặc mô hình mới, các em có thể chịu áp lực về tâm lý, khả năng hòa nhập hoặc phương pháp học tập. Vì vậy, quá trình sắp xếp cần có lộ trình phù hợp, hạn chế những thay đổi đột ngột và có giải pháp hỗ trợ học sinh thích nghi.

Quan trọng hơn, cần để học sinh cảm nhận sự thay đổi là cơ hội phát triển chứ không phải một sự xáo trộn. Cùng với đó, phải đặc biệt quan tâm tới học sinh có hoàn cảnh khó khăn, học sinh yếu thế, không để quá trình sắp xếp vô tình làm giảm cơ hội tiếp cận giáo dục của các em.

Tôi cho rằng, đây không chỉ là yêu cầu quản lý mà còn là trách nhiệm xã hội và nhân văn của ngành Giáo dục. Một hệ thống giáo dục tốt phải bảo đảm quyền lợi cho cả những nhóm dễ bị tổn thương nhất.

Học sinh trường Tiểu học Hội Hợp B, Phú Thọ

Tạo chuyển biến về chất lượng giáo dục

* Sau khi hoàn thành việc sắp xếp mạng lưới, theo TS, đâu là những việc cần làm để sự thay đổi về tổ chức thực sự tạo chuyển biến về chất lượng giáo dục?

- Sắp xếp mạng lưới mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng là phải chuyển những thay đổi về tổ chức thành giá trị cụ thể cho người học. Trước hết, cần nâng cao năng lực quản trị nhà trường. Khi quy mô trường lớn hơn, phạm vi quản lý rộng hơn, đội ngũ cán bộ quản lý cũng phải có năng lực điều hành, sử dụng dữ liệu, dự báo nhu cầu và xây dựng chiến lược phát triển dài hạn.

Cùng với đó là rà soát, cơ cấu lại đội ngũ giáo viên và tăng cường bồi dưỡng chuyên môn. Việc bố trí, điều chuyển giáo viên không nên chỉ giải quyết nhu cầu nhân sự trước mắt mà phải hướng tới phát triển nghề nghiệp lâu dài. Giáo viên được làm việc trong môi trường thuận lợi, được nâng cao năng lực và ghi nhận đúng mức sẽ là lực lượng trực tiếp tạo ra thay đổi trong nhà trường.

Nguồn lực sau sắp xếp cũng cần được tái đầu tư có trọng tâm cho cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, thư viện, phòng thí nghiệm, hạ tầng công nghệ và các dịch vụ hỗ trợ học sinh. Nếu chỉ sáp nhập về tổ chức mà điều kiện dạy học không được cải thiện thì mục tiêu tái cấu trúc sẽ khó đạt được.

Giáo viên chủ nhiệm lớp 1A7, Trường Tiểu học Vĩnh Tuy (Vĩnh Hưng, Hà Nội) nay được sắp xếp, sáp nhập thành Trường tiểu học & THCS Tân Khai - tự tin bước vào năm học mới.

* TS kỳ vọng gì về hiệu quả lâu dài của quá trình tái cấu trúc mạng lưới trường học?

- Tôi cho rằng, hiệu quả cuối cùng phải được nhìn từ trải nghiệm của người học và sự hài lòng của người dân. Nhà trường cần tăng cường ứng dụng công nghệ số để giảm áp lực hành chính, nâng cao hiệu quả quản trị; đồng thời thường xuyên lắng nghe phản hồi của học sinh, phụ huynh và giáo viên để kịp thời điều chỉnh.

Một vấn đề khác là thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các vùng miền. Nguồn lực không nên chỉ tập trung vào những nơi thuận lợi mà cần tiếp tục ưu tiên vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, địa bàn khó khăn và các nhóm học sinh yếu thế.

Tôi cho rằng, thành công của quá trình này không thể đo bằng số trường đã sáp nhập hay số đầu mối đã giảm, mà bằng những chuyển biến thực chất: học sinh được học trong môi trường tốt hơn, giáo viên có điều kiện phát huy năng lực, nhà trường được quản trị hiệu quả và người dân được thụ hưởng dịch vụ giáo dục công tốt hơn.

Xin cảm ơn TS Vũ Thị Minh Huyền!

"Nói cách khác, sắp xếp phải để phát triển, không phải để thu hẹp. Mục tiêu cuối cùng không phải là giảm số lượng trường học mà là xây dựng một mạng lưới giáo dục hợp lý hơn, sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn và quan trọng nhất là phục vụ người học tốt hơn" - TS Vũ Thị Minh Huyền.