Văn hóa miền Trung-Tây Nguyên trong không gian phát triển mới
Miền Trung -Tây Nguyên là khu vực hội tụ nhiều lớp văn hóa đặc sắc, từ văn hóa Sa Huỳnh, Chăm Pa ở dải đất ven biển đến không gian văn hóa cồng chiêng và các lễ hội truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Khi địa giới hành chính thay đổi, việc bảo tồn những giá trị này càng trở nên cấp thiết, đặc biệt trong bối cảnh nhiều địa phương đang hướng đến phát triển du lịch và kinh tế dịch vụ dựa trên di sản.
Tái cấu trúc sản phẩm và trục du lịch địa phương
Tại làng Kép 1 (xã Ia Ly, tỉnh Gia Lai), nhà rông mới vừa được khánh thành, với chiều cao 26 mét, vẫn giữ nguyên dáng vẻ đặc trưng của kiến trúc truyền thống nhưng được gia cố bằng vật liệu bền vững hơn. Lễ mừng nhà rông mới được tổ chức theo nghi thức truyền thống của người Jrai. Trong tiếng chiêng ngân dài, người dân cùng nhau tiến hành nghi lễ đã gắn bó với cộng đồng từ bao đời. Không gian ấy không chỉ dành cho ký ức, mà còn mở ra cho du khách những trải nghiệm từ quy trình trồng bông, se sợi, nhuộm màu, dệt vải đến tham quan vườn tượng nhà mồ, giọt nước hay thắng cảnh thác Công Chúa còn nguyên nét hoang sơ.
Đồng bào Jrai, tỉnh Gia Lai múa cồng chiêng dịp lễ hội.
Theo ông Nguyễn Hữu Quế, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, nhà rông không chỉ là công trình văn hóa, mà còn là hạt nhân phát triển du lịch cộng đồng. Đây là cách cụ thể hóa định hướng phát triển văn hóa gắn với kinh tế, đưa di sản trở thành nguồn lực tại chỗ. Khi đi vào hoạt động, nhà rông sẽ trở thành điểm nhấn của làng. Vì vậy, việc gìn giữ không chỉ là trách nhiệm của chính quyền, mà cần sự tham gia trực tiếp của cộng đồng. Cùng với đó, công tác quảng bá, tổ chức hoạt động trải nghiệm tiếp tục được đẩy mạnh, từng bước hình thành sản phẩm du lịch đặc thù từ chính đời sống văn hóa bản địa.
Trong chiến lược phát triển hiện nay, du lịch được xác định không chỉ là ngành kinh tế, mà còn là kênh lan tỏa giá trị văn hóa. Từ tháng 7/2025, Gia Lai mới được thành lập với quy mô lớn, dân số khoảng 3,5 triệu người, giữ vị trí kết nối Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Theo bà Nguyễn Thị Kim Chung, Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch, đây là điều kiện thuận lợi để hình thành các trục du lịch liên vùng, mở rộng không gian phát triển. Lợi thế nổi bật của địa phương nằm ở sự giao thoa di sản, từ bài chòi đến không gian cồng chiêng Tây Nguyên, thuận lợi cho việc phát triển đa dạng các loại hình du lịch.
Bên cạnh sản phẩm du lịch đã có thương hiệu, Gia Lai xây dựng nhiều sản phẩm du lịch chuyên đề. Nổi bật là các tuyến tìm hiểu phong trào Tây Sơn, kết nối Tây Sơn thượng đạo - hạ đạo; các tour khám phá văn hóa Chăm; cùng trục di sản liên kết Quy Nhơn - An Nhơn - Tây Sơn - Vĩnh Thạnh - Pleiku. Song song, các tuyến du lịch sinh thái gắn với tài nguyên tự nhiên cũng được chú trọng. Nhiều sự kiện quy mô như Festival Văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên, Liên hoan Quốc tế Võ cổ truyền, các chương trình ẩm thực - du lịch đã góp phần tạo sức hút cho điểm đến, từng bước định hình thương hiệu du lịch địa phương.
Đáng chú ý, năm 2026, Gia Lai được chọn đăng cai Năm Du lịch quốc gia. Đây là cơ hội để địa phương tăng tốc quảng bá, hoàn thiện hạ tầng và nâng chất sản phẩm. Định hướng đến năm 2030, Gia Lai phát triển du lịch theo hướng bền vững, lấy văn hóa, thiên nhiên và con người làm nền tảng; đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số và liên kết vùng.
“Chạm về nguyên bản”
Trong định hướng phát triển hiện nay, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng quy mô du lịch, mà là giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa - sinh thái trong quá trình khai thác. Đây cũng là cách để các địa phương thích ứng với xu hướng du lịch mới, khi nhu cầu trải nghiệm sâu và “trở về nguyên bản” ngày càng rõ nét.
Du khách khám phá Sơn Trà.
Theo ông Nguyễn Đức Quỳnh, Chủ tịch Hội Khách sạn Đà Nẵng, Tổng Giám đốc Furama Resort Đà Nẵng, xu hướng du lịch toàn cầu đang chuyển dịch từ tham quan nhanh sang trải nghiệm sâu, nơi du khách tìm kiếm sự cân bằng giữa thể chất, tinh thần và cảm xúc. Đây là cơ sở để Đà Nẵng định hướng trở thành điểm đến giúp du khách “tái tạo năng lượng”, thông qua việc khai thác hệ sinh thái biển - rừng - núi trong không gian gần.
Trên thực tế, thành phố đang mở rộng không gian phát triển về phía tây, nơi còn giữ được hệ sinh thái tự nhiên và đời sống cộng đồng đặc trưng. Các khu vực gắn với rừng, làng dân tộc thiểu số hay vùng nông nghiệp, dược liệu như Trà Quế, Tây Giang, Ngọc Linh… không chỉ là tài nguyên du lịch, mà còn là không gian lưu giữ bản sắc văn hóa bản địa.
Ông Nguyễn Thanh Tâm, Tổng Giám đốc Việt An Group cho rằng, du khách quốc tế ngày càng có xu hướng tìm kiếm những trải nghiệm “nguyên bản”, mong muốn được “chạm vào đời sống thật của địa phương” thay vì chỉ tham quan các điểm đến nổi tiếng. Điều này đặt ra yêu cầu phải tổ chức lại sản phẩm du lịch theo hướng tôn trọng và gìn giữ các giá trị văn hóa.
Từ định hướng đó, nhiều sản phẩm tại Đà Nẵng được điều chỉnh theo hướng trải nghiệm sâu. Các tour khám phá bán đảo Sơn Trà, đi bộ trong rừng, quan sát động vật hoang dã hay trải nghiệm biển bằng du thuyền không chỉ phục vụ tham quan, mà nhấn mạnh sự kết nối với không gian tự nhiên và văn hóa bản địa.
Sự kết hợp giữa rừng, biển và các không gian nông nghiệp, làng nghề đang từng bước hình thành các hành trình trải nghiệm liên hoàn. Trong đó, yếu tố cốt lõi không nằm ở số lượng điểm đến, mà ở khả năng giúp du khách “chạm” vào thiên nhiên, văn hóa và nhịp sống bản địa một cách chân thực.
“Chạm về nguyên bản” là một trong những chiến lược, ý tưởng phù hợp với không gian Đà Nẵng mới khi mà thành phố sở hữu nhiều tài nguyên đặc sắc từ văn hoá đến thiên nhiên. Cần phải có nghiên cứu bài bản, chuyên sâu về nhu cầu của du khách dựa trên thị trường khách đang có; tìm kiếm những giá trị văn hoá bản địa đang thu hút khách gắn với các sản phẩm đặc trưng, khác biệt".
Ông Cao Trí Dũng, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng
Miền Trung -Tây Nguyên là khu vực hội tụ nhiều lớp văn hóa đặc sắc, từ văn hóa Sa Huỳnh, Chăm Pa ở dải đất ven biển đến không gian văn hóa cồng chiêng và các lễ hội truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Khi địa giới hành chính thay đổi, việc bảo tồn những giá trị này càng trở nên cấp thiết, đặc biệt trong bối cảnh nhiều địa phương đang hướng đến phát triển du lịch và kinh tế dịch vụ dựa trên di sản.
Tái cấu trúc sản phẩm và trục du lịch địa phương
Tại làng Kép 1 (xã Ia Ly, tỉnh Gia Lai), nhà rông mới vừa được khánh thành, với chiều cao 26 mét, vẫn giữ nguyên dáng vẻ đặc trưng của kiến trúc truyền thống nhưng được gia cố bằng vật liệu bền vững hơn. Lễ mừng nhà rông mới được tổ chức theo nghi thức truyền thống của người Jrai. Trong tiếng chiêng ngân dài, người dân cùng nhau tiến hành nghi lễ đã gắn bó với cộng đồng từ bao đời. Không gian ấy không chỉ dành cho ký ức, mà còn mở ra cho du khách những trải nghiệm từ quy trình trồng bông, se sợi, nhuộm màu, dệt vải đến tham quan vườn tượng nhà mồ, giọt nước hay thắng cảnh thác Công Chúa còn nguyên nét hoang sơ.
Đồng bào Jrai, tỉnh Gia Lai múa cồng chiêng dịp lễ hội.
Theo ông Nguyễn Hữu Quế, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, nhà rông không chỉ là công trình văn hóa, mà còn là hạt nhân phát triển du lịch cộng đồng. Đây là cách cụ thể hóa định hướng phát triển văn hóa gắn với kinh tế, đưa di sản trở thành nguồn lực tại chỗ. Khi đi vào hoạt động, nhà rông sẽ trở thành điểm nhấn của làng. Vì vậy, việc gìn giữ không chỉ là trách nhiệm của chính quyền, mà cần sự tham gia trực tiếp của cộng đồng. Cùng với đó, công tác quảng bá, tổ chức hoạt động trải nghiệm tiếp tục được đẩy mạnh, từng bước hình thành sản phẩm du lịch đặc thù từ chính đời sống văn hóa bản địa.
Trong chiến lược phát triển hiện nay, du lịch được xác định không chỉ là ngành kinh tế, mà còn là kênh lan tỏa giá trị văn hóa. Từ tháng 7/2025, Gia Lai mới được thành lập với quy mô lớn, dân số khoảng 3,5 triệu người, giữ vị trí kết nối Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Theo bà Nguyễn Thị Kim Chung, Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch, đây là điều kiện thuận lợi để hình thành các trục du lịch liên vùng, mở rộng không gian phát triển. Lợi thế nổi bật của địa phương nằm ở sự giao thoa di sản, từ bài chòi đến không gian cồng chiêng Tây Nguyên, thuận lợi cho việc phát triển đa dạng các loại hình du lịch.
Bên cạnh sản phẩm du lịch đã có thương hiệu, Gia Lai xây dựng nhiều sản phẩm du lịch chuyên đề. Nổi bật là các tuyến tìm hiểu phong trào Tây Sơn, kết nối Tây Sơn thượng đạo - hạ đạo; các tour khám phá văn hóa Chăm; cùng trục di sản liên kết Quy Nhơn - An Nhơn - Tây Sơn - Vĩnh Thạnh - Pleiku. Song song, các tuyến du lịch sinh thái gắn với tài nguyên tự nhiên cũng được chú trọng. Nhiều sự kiện quy mô như Festival Văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên, Liên hoan Quốc tế Võ cổ truyền, các chương trình ẩm thực - du lịch đã góp phần tạo sức hút cho điểm đến, từng bước định hình thương hiệu du lịch địa phương.
Đáng chú ý, năm 2026, Gia Lai được chọn đăng cai Năm Du lịch quốc gia. Đây là cơ hội để địa phương tăng tốc quảng bá, hoàn thiện hạ tầng và nâng chất sản phẩm. Định hướng đến năm 2030, Gia Lai phát triển du lịch theo hướng bền vững, lấy văn hóa, thiên nhiên và con người làm nền tảng; đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số và liên kết vùng.
“Chạm về nguyên bản”
Trong định hướng phát triển hiện nay, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng quy mô du lịch, mà là giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa - sinh thái trong quá trình khai thác. Đây cũng là cách để các địa phương thích ứng với xu hướng du lịch mới, khi nhu cầu trải nghiệm sâu và “trở về nguyên bản” ngày càng rõ nét.
Du khách khám phá Sơn Trà.
Theo ông Nguyễn Đức Quỳnh, Chủ tịch Hội Khách sạn Đà Nẵng, Tổng Giám đốc Furama Resort Đà Nẵng, xu hướng du lịch toàn cầu đang chuyển dịch từ tham quan nhanh sang trải nghiệm sâu, nơi du khách tìm kiếm sự cân bằng giữa thể chất, tinh thần và cảm xúc. Đây là cơ sở để Đà Nẵng định hướng trở thành điểm đến giúp du khách “tái tạo năng lượng”, thông qua việc khai thác hệ sinh thái biển - rừng - núi trong không gian gần.
Trên thực tế, thành phố đang mở rộng không gian phát triển về phía tây, nơi còn giữ được hệ sinh thái tự nhiên và đời sống cộng đồng đặc trưng. Các khu vực gắn với rừng, làng dân tộc thiểu số hay vùng nông nghiệp, dược liệu như Trà Quế, Tây Giang, Ngọc Linh… không chỉ là tài nguyên du lịch, mà còn là không gian lưu giữ bản sắc văn hóa bản địa.
Ông Nguyễn Thanh Tâm, Tổng Giám đốc Việt An Group cho rằng, du khách quốc tế ngày càng có xu hướng tìm kiếm những trải nghiệm “nguyên bản”, mong muốn được “chạm vào đời sống thật của địa phương” thay vì chỉ tham quan các điểm đến nổi tiếng. Điều này đặt ra yêu cầu phải tổ chức lại sản phẩm du lịch theo hướng tôn trọng và gìn giữ các giá trị văn hóa.
Từ định hướng đó, nhiều sản phẩm tại Đà Nẵng được điều chỉnh theo hướng trải nghiệm sâu. Các tour khám phá bán đảo Sơn Trà, đi bộ trong rừng, quan sát động vật hoang dã hay trải nghiệm biển bằng du thuyền không chỉ phục vụ tham quan, mà nhấn mạnh sự kết nối với không gian tự nhiên và văn hóa bản địa.
Sự kết hợp giữa rừng, biển và các không gian nông nghiệp, làng nghề đang từng bước hình thành các hành trình trải nghiệm liên hoàn. Trong đó, yếu tố cốt lõi không nằm ở số lượng điểm đến, mà ở khả năng giúp du khách “chạm” vào thiên nhiên, văn hóa và nhịp sống bản địa một cách chân thực.
“Chạm về nguyên bản” là một trong những chiến lược, ý tưởng phù hợp với không gian Đà Nẵng mới khi mà thành phố sở hữu nhiều tài nguyên đặc sắc từ văn hoá đến thiên nhiên. Cần phải có nghiên cứu bài bản, chuyên sâu về nhu cầu của du khách dựa trên thị trường khách đang có; tìm kiếm những giá trị văn hoá bản địa đang thu hút khách gắn với các sản phẩm đặc trưng, khác biệt".
Ông Cao Trí Dũng, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng
